Книги автора (1)

Онлайн

История

Հայաստանը 1913 թվականի առաջին կեսին

Ժողովածուն ներկայացնում է 1913 թվականի առաջին կեսին Հայաստանի, մասնավորապես Արևմտյան Հայաստանի քաղաքական, հասարակական և ազգային կյանքի կարևոր իրադարձություններն ու զարգացումները՝ արտացոլելով հայ ժողովրդի պատմության բարդ և վճռորոշ ժամանակաշրջաններից մեկը՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմին նախորդող տարիների իրադրությունը։ Այն ընդգրկում է ռուս հրապարակախոս և թղթակից Տ. Օլգենինի՝ Անտուան Բերեզովսկի-Օլգինսկու հոդվածները, որոնք լույս են տեսել ռուսական «Биржевые ведомости» պարբերականում և վերաբերում են 1912 թվականի վերջից մինչև 1913 թվականի առաջին կեսն ընկած ժամանակահատվածում Հայկական հարցի շուրջ ծավալվող քաղաքական գործընթացներին։ Հեղինակի հրապարակումներում առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում Արևմտյան Հայաստանի դրությունը, Օսմանյան կայսրության հայաբնակ նահանգներում տիրող քաղաքական և հասարակական պայմանները, հայ բնակչության ազգային իրավունքների պաշտպանության խնդիրները, ինչպես նաև հայ ժողովրդի ապագայի վերաբերյալ տարբեր քաղաքական շրջանակների պատկերացումներն ու ակնկալիքները։ Նյութերը հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու այն ժամանակաշրջանի միջազգային քաղաքական իրադրության մասին, երբ Հայկական հարցը կրկին հայտնվել էր մեծ տերությունների դիվանագիտական ուշադրության կենտրոնում։ Հատկապես կարևորվում է Ռուսաստանի քաղաքականության լուսաբանումը, քանի որ Ռուսական կայսրությունը կարևոր դերակատարում ուներ Օսմանյան կայսրության հայաբնակ տարածքներում բարենորոգումների իրականացման և հայ բնակչության անվտանգության ու իրավունքների պաշտպանության հարցերում։ Հոդվածներում արտացոլված են ինչպես արևելահայության, այնպես էլ արևմտահայության ձգտումները, հասարակական տրամադրությունները և բարենորոգումների վերաբերյալ ակնկալիքները, ինչպես նաև քաղաքական գործիչների ու հասարակական շրջանակների տարբեր մոտեցումները Հայկական հարցի լուծման հնարավոր ուղիների նկատմամբ։ Առանձին նշանակություն ունի Օսմանյան Թուրքիայի քաղաքականության ներկայացումը, որը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու հայ բնակչության դրությունը ոչ միայն ներքին հասարակական հարաբերությունների, այլև կայսրության պետական քաղաքականության և միջազգային փոխհարաբերությունների համատեքստում։ Ժողովածուի պատմական բովանդակությունը սերտորեն առնչվում է 1912–1913 թվականների Բալկանյան պատերազմներից հետո ձևավորված աշխարհաքաղաքական իրավիճակին, երբ Օսմանյան կայսրության դիրքերի փոփոխությունը և եվրոպական տերությունների շահերի բախումը նոր հնարավորություններ ու մարտահրավերներ էին առաջ բերում Հայկական հարցի քննարկման համար։ Հրապարակումներում կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև հայոց եկեղեցու, ազգային հասարակական կառույցների և քաղաքական ուժերի դերը՝ հայ ժողովրդի ազգային իրավունքների պաշտպանության ու բարենորոգումների պահանջների առաջադրման գործում։ Ստեղծագործության առանձնահատուկ արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ ներկայացվող նյութերը գրվել են ուսումնասիրվող իրադարձությունների ժամանակաշրջանում և արտացոլում են ժամանակակից հրապարակախոսի դիտարկումները, քաղաքական գնահատականներն ու հասարակական տրամադրությունները։ Դրանք հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու ոչ միայն պատմական իրադարձությունների ընթացքը, այլև դրանց ժամանակակից ընկալումները, տարբեր քաղաքական դերակատարների դիրքորոշումները և միջազգային մամուլում Հայկական հարցի լուսաբանման առանձնահատկությունները։ Հոդվածների հրապարակախոսական բնույթը պատմական նյութին հաղորդում է կենդանի և ժամանակակից վկայության արժեք՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու նախապատերազմյան շրջանի քաղաքական մթնոլորտի, ազգային ինքնագիտակցության դրսևորումների և հայ ժողովրդի առջև ծառացած հիմնախնդիրների մասին։ Ժողովածուի գիտական նշանակությունն առավել ընդգծվում է նրանով, որ այն հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու Հայկական հարցի պատմությունը ռուսական մամուլի նյութերի, ժամանակակից քաղաքական դիտարկումների և միջազգային հարաբերությունների տեսանկյունից։ Վ. Ա. Պողոսյանի կազմած հրատարակությունը կարևոր սկզբնաղբյուրային նյութ է հայագետների, պատմաբանների, քաղաքագետների, միջազգային հարաբերությունների մասնագետների և Օսմանյան կայսրության պատմությամբ հետաքրքրվողների համար։ Այն արժեքավոր է նաև հայ ժողովրդի նորագույն պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից, քանի որ բացահայտում է այն քաղաքական և հասարակական իրողությունները, որոնք նախորդել են Առաջին համաշխարհային պատերազմին և մեծապես պայմանավորել հետագա պատմական զարգացումները։ Ժողովածուն ընթերցողին հնարավորություն է տալիս խորությամբ ծանոթանալու 1913 թվականի Հայկական հարցի քաղաքական համատեքստին, հասկանալու հայ ժողովրդի ազգային իրավունքների պաշտպանությանն ուղղված ջանքերը և գնահատելու Ռուսաստանի ու Օսմանյան կայսրության քաղաքականության ազդեցությունը Հայաստանի պատմական ճակատագրի վրա։ Այն կարևոր պատմական և վավերագրական արժեք ունեցող աշխատություն է, որը լրացնում է նախապատերազմյան շրջանի Հայաստանի պատմության վերաբերյալ գիտելիքները և նպաստում հայ ժողովրդի քաղաքական, ազգային ու հասարակական պատմության առավել ամբողջական ընկալմանը։

Обновлено. 2026-11-18
Հայաստանը 1913 թվականի առաջին կեսին

Бесплатно

Другие авторы

Все авторы
Եղիշե Չարենց Եղիշե Չարենց 1897 թ․ – 1937 թ․ Եղիշե Չարենցը հայ նորագույն գրականության ամենաազդեցիկ հեղինակներից է։ Նա բանաստեղծ, արձակագիր և թարգմանիչ էր, որը նորարարական մոտեցումներ բերեց հայ պոեզիա։ Նրա ստեղծագործություններում միահյուսված են հայրենասիրությունը, հեղափոխական գաղափարները և մարդու ներքին պայքարը։ «Ես իմ անուշ Հայաստանի» բանաստեղծությունը դարձել է ազգային խորհրդանիշ։ Չարենցի լեզուն համարձակ է, հարուստ և ժամանակակից։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել 20-րդ դարի հայ գրականության զարգացման վրա։ Չնայած քաղաքական հալածանքներին, նրա ստեղծագործությունները պահպանեցին իրենց արժեքը։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Չարենցը համարվում է հայ մշակույթի խորհրդանշական դեմքերից մեկը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book10 Подробнее Մխիթար Գոշ Մխիթար Գոշ 1130 թ․ – 1213 թ․ Մխիթար Գոշ միջնադարյան հայ մեծ մտածող, իրավագետ, առակագիր, մանկավարժ և հասարակական գործիչ էր, որը ապրել է XII–XIII դարերում։ Նա հայտնի է որպես հայ իրավագիտության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը։ Նրա ամենահայտնի աշխատությունը «Դատաստանագիրքն» է, որը համարվում է հայկական իրավունքի կարևորագույն հուշարձաններից և երկար ժամանակ ծառայել է որպես օրենքների ժողովածու։ Մխիթար Գոշը գրել է նաև բազմաթիվ առակներ, որոնց միջոցով քարոզել է բարություն, արդարություն, իմաստություն և ազնվություն։ Նա մեծ դեր է ունեցել կրթության և մշակույթի զարգացման գործում, հիմնել է դպրոցներ և նպաստել գիտելիքների տարածմանը։ Գոշի ստեղծագործությունները կարևոր նշանակություն ունեն հայ գրականության, իրավունքի և մանկավարժության պատմության մեջ։ Նրա անունը մինչ օրս համարվում է իմաստության, արդարադատության և ազգային մշակույթի խորհրդանիշ։ menu_book9 Подробнее Վահան Թոթովենց Վահան Թոթովենց 1894 թ․ – 1938 թ․ Վահան Թոթովենց հայ արձակագիր, դրամատուրգ և լրագրող է, որը համարվում է XX դարի հայ գրականության կարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները առանձնանում են իրականության խոր ու պատկերավոր նկարագրություններով, որտեղ արտացոլված են հայ ժողովրդի կյանքը, ցավը և դիմադրողականությունը պատմական ծանր ժամանակներում։ Թոթովենցի գրականության հիմնական թեմաներն են արևմտահայ կյանքի պատկերումը, պատերազմները, գաղթը և մարդու ճակատագիրը բարդ սոցիալական ու քաղաքական պայմաններում։ Նրա գործերում հաճախ զգացվում է անձնական փորձի ազդեցությունը, ինչը դրանք դարձնում է ավելի անկեղծ և ազդեցիկ։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործություններից է «Հին Հռոմեական ճանապարհի վրա» վեպը, որտեղ նա նկարագրում է իր մանկությունը և արևմտահայ իրականությունը՝ հարուստ ու կենդանի լեզվով։ Թոթովենցը նաև զբաղվել է լրագրությամբ և հասարակական գործունեությամբ՝ մասնակցելով ժամանակի մտավոր ու քաղաքական կյանքին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին նա կապեր է ունեցել հայկական ռազմական ու ազգային շրջանակների հետ, ինչը մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա աշխարհայացքի վրա։ 1938 թվականին, ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ, նա ձերբակալվել և գնդակահարվել է։ Չնայած իր կյանքի ողբերգական ավարտին, Վահան Թոթովենցի ստեղծագործությունները այսօր համարվում են հայ գրականության արժեքավոր մաս՝ իրենց պատմական և գեղարվեստական նշանակությամբ։ menu_book2 Подробнее Գաբրիել Սունդուկյան Գաբրիել Սունդուկյան 1825 թ․ – 1912 թ․ Հայ մեծ դրամատուրգ, արձակագիր և հասարակական գործիչ էր, որը համարվում է հայկական ռեալիստական դրամատուրգիայի հիմնադիրը։ Նա ծնվել է 1825 թվականի հուլիսի 11-ին՝ Թիֆլիսում, և մահացել 1912 թվականի մարտի 29-ին։ Սունդուկյանի ստեղծագործություններում արտացոլված են XIX դարի հայ հասարակության կյանքը, կենցաղը, սովորույթներն ու սոցիալական խնդիրները։ Նրա ամենահայտնի պիեսներից են «Պեպո»-ն, «Խաթաբալա»-ն և «Էլի մեկ զոհ»-ը, որոնք մեծ ժողովրդականություն են վայելում մինչ օրս։ Սունդուկյանը կարևոր դեր է ունեցել հայկական թատրոնի զարգացման գործում, իսկ նրա ստեղծագործությունները դարձել են հայ դրամատուրգիայի դասական նմուշներ։ Նրա անունը կրում է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնը, որը Հայաստանի ամենահեղինակավոր թատրոններից է։ menu_book2 Подробнее Գուրգեն Մահարի Գուրգեն Մահարի 1903 թ․ – 1969 թ․ Գուրգեն Մահարին հայ արձակի և հուշագրության կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ հիմնված են սեփական կյանքի փորձի վրա։ Նա նկարագրել է խորհրդային ժամանակների դժվարությունները և բանտային կյանքը։ Նրա հայտնի գործերից է «Ծաղկած փշալարեր» վեպը։ Մահարու լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նրա ստեղծագործություններում կարևոր տեղ ունի մարդու ազատության գաղափարը։ Նա նաև անդրադարձել է պատմական և սոցիալական թեմաներին։ Մահարու գործերը արժեքավոր վկայություն են ժամանակաշրջանի մասին։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից արձակի վրա։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել այսօր։ menu_book4 Подробнее Խաչատուր Աբովյան Խաչատուր Աբովյան 1809 թ․ – 1848 թ․ Խաչատուր Աբովյանը նոր հայ գրականության հիմնադիրն է։ Նա առաջիններից էր, ով գրական ստեղծագործություններ գրեց աշխարհաբար հայերենով։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Վերք Հայաստանի» վեպն է։ Այդ վեպը նկարագրում է հայ ժողովրդի պայքարը և ազգային ոգին։ Աբովյանը եղել է նաև մանկավարժ և լուսավորիչ։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել կրթության զարգացմանը։ Իր գործունեությամբ նպաստել է ժամանակակից հայ մշակույթի ձևավորմանը։ Նրա գաղափարները մեծ ազդեցություն են ունեցել հետագա գրողների վրա։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է հարուստ գրական ժառանգություն։ Նրա անհետացումը մինչև այսօր մնում է հայկական պատմության առեղծվածներից մեկը։ menu_book5 Подробнее