Санчиров, Владимир Петрович

Санчиров, Владимир Петрович

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Իլեթխելի տարեգրությունը՝ որպես օիրաթների պատմության սկզբնաղբյուր

Աշխատությունը նվիրված է օիրաթների պատմության ուսումնասիրության համար կարևոր պատմական սկզբնաղբյուրներից մեկի՝ «Իլեթխել» տարեգրության գիտական և աղբյուրագիտական նշանակությանը։ Այն անդրադառնում է օիրաթների պատմական անցյալի վերակազմության, նրանց քաղաքական, հասարակական և մշակութային կյանքի ուսումնասիրության, ինչպես նաև Կենտրոնական Ասիայի ժողովուրդների պատմության մեջ նրանց ունեցած դերի բացահայտման խնդիրներին։ Տարեգրական բնույթի պատմական երկերը կարևոր տեղ են զբաղեցնում միջնադարյան և նոր շրջանի ժողովուրդների անցյալի ուսումնասիրման գործում, քանի որ պահպանել են տեղեկություններ տարբեր ժամանակաշրջանների իրադարձությունների, քաղաքական զարգացումների, իշխանական հարաբերությունների, տոհմական ավանդույթների, ռազմական բախումների, տարածքային փոփոխությունների և ժողովուրդների միջև ձևավորված կապերի մասին։ Այս տեսանկյունից աշխատությունը կարևորում է «Իլեթխել» տարեգրության օգտագործումը որպես պատմական տեղեկությունների պահպանման և փոխանցման աղբյուր՝ հնարավորություն տալով ուշադրություն դարձնելու օիրաթների պատմության այն կողմերին, որոնք նշանակալի են նրանց ինքնության, պատմական հիշողության և տարածաշրջանային դերակատարության ըմբռնման համար։ Հատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում օիրաթների՝ որպես Կենտրոնական Ասիայի պատմական գործընթացներում ակտիվ մասնակցություն ունեցած ժողովրդի ուսումնասիրությունը, որի անցյալը սերտորեն առնչվում է մոնղոլական աշխարհի քաղաքական պատմությանը, տափաստանային հասարակությունների զարգացմանը և տարածաշրջանի տարբեր ժողովուրդների փոխհարաբերություններին։ Աղբյուրագիտական մոտեցումը կարևոր է ոչ միայն պատմական տեղեկությունների բովանդակությունը բացահայտելու, այլև դրանց պատմական արժեքը, հաղորդման առանձնահատկությունները և անցյալի իրադարձությունների ուսումնասիրման հնարավորությունները գնահատելու տեսանկյունից։ Նման ուսումնասիրությունները նպաստում են տարեգրական ժառանգության գիտական շրջանառությանը, պատմական հիշողության պահպանմանը և այնպիսի ժողովուրդների անցյալի ավելի ամբողջական ընկալմանը, որոնց պատմությունը կարևոր նշանակություն ունի Եվրասիական տարածաշրջանի ընդհանուր պատմական պատկերի համար։ Աշխատությունն արժեքավոր է պատմաբանների, արևելագետների, մոնղոլագետների, աղբյուրագետների, Կենտրոնական Ասիայի ժողովուրդների պատմությամբ հետաքրքրվողների և պատմական գրավոր հուշարձանների ուսումնասիրությամբ զբաղվող ընթերցողների համար։ Այն նաև օգտակար է օիրաթների պատմության վերաբերյալ գիտական հետաքրքրությունների խորացման, պատմական սկզբնաղբյուրների նշանակության ըմբռնման և տարածաշրջանի բազմաշերտ պատմամշակութային ժառանգության ուսումնասիրության համար։

Updated: 2026-11-21
Իլեթխելի տարեգրությունը՝ որպես օիրաթների պատմության սկզբնաղբյուր

Free

Վահան Թոթովենց Վահան Թոթովենց 1894 թ․ – 1938 թ․ Վահան Թոթովենց հայ արձակագիր, դրամատուրգ և լրագրող է, որը համարվում է XX դարի հայ գրականության կարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները առանձնանում են իրականության խոր ու պատկերավոր նկարագրություններով, որտեղ արտացոլված են հայ ժողովրդի կյանքը, ցավը և դիմադրողականությունը պատմական ծանր ժամանակներում։ Թոթովենցի գրականության հիմնական թեմաներն են արևմտահայ կյանքի պատկերումը, պատերազմները, գաղթը և մարդու ճակատագիրը բարդ սոցիալական ու քաղաքական պայմաններում։ Նրա գործերում հաճախ զգացվում է անձնական փորձի ազդեցությունը, ինչը դրանք դարձնում է ավելի անկեղծ և ազդեցիկ։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործություններից է «Հին Հռոմեական ճանապարհի վրա» վեպը, որտեղ նա նկարագրում է իր մանկությունը և արևմտահայ իրականությունը՝ հարուստ ու կենդանի լեզվով։ Թոթովենցը նաև զբաղվել է լրագրությամբ և հասարակական գործունեությամբ՝ մասնակցելով ժամանակի մտավոր ու քաղաքական կյանքին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին նա կապեր է ունեցել հայկական ռազմական ու ազգային շրջանակների հետ, ինչը մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա աշխարհայացքի վրա։ 1938 թվականին, ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ, նա ձերբակալվել և գնդակահարվել է։ Չնայած իր կյանքի ողբերգական ավարտին, Վահան Թոթովենցի ստեղծագործությունները այսօր համարվում են հայ գրականության արժեքավոր մաս՝ իրենց պատմական և գեղարվեստական նշանակությամբ։ menu_book2 Read more Մովսես Խորենացի Մովսես Խորենացի 410 թ․ – 490 թ․ Մովսես Խորենացին հայ պատմագրության հիմնադիրն է և հայտնի է որպես «Հայ պատմության հայր»։ Նրա «Հայոց պատմություն» աշխատությունը համարվում է հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից մեկը։ Այն նկարագրում է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունները, մշակույթը և պատմական զարգացումը։Մովսես Խորենացին համարվում է հայ պատմագրության հիմնադիրը և հաճախ կոչվում է «Հայ պատմության հայր»։ Նրա գլխավոր աշխատությունը՝ «Հայոց պատմությունը», հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից է։ Այս գրքում նա ներկայացրել է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունների պատմությունը և ազգային ավանդույթները։ Խորենացին օգտագործել է ինչպես գրավոր, այնպես էլ բանավոր աղբյուրներ։ Նրա աշխատությունը մեծ նշանակություն ունի ոչ միայն պատմաբանների, այլև գրականագետների համար։ Գրքի լեզուն հարուստ է և պատկերավոր։ Նա կարևոր դեր է ունեցել հայկական ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման մեջ։ Խորենացու ազդեցությունը զգացվում է հետագա դարերի գրականության և պատմագրության վրա։ Նրա անունը դարձել է հայկական գիտական մտքի խորհրդանիշ։ Այսօր նա շարունակում է մնալ հայ մշակույթի ամենահարգված դեմքերից մեկը։ menu_book8 Read more Մխիթար Գոշ Մխիթար Գոշ 1130 թ․ – 1213 թ․ Մխիթար Գոշ միջնադարյան հայ մեծ մտածող, իրավագետ, առակագիր, մանկավարժ և հասարակական գործիչ էր, որը ապրել է XII–XIII դարերում։ Նա հայտնի է որպես հայ իրավագիտության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը։ Նրա ամենահայտնի աշխատությունը «Դատաստանագիրքն» է, որը համարվում է հայկական իրավունքի կարևորագույն հուշարձաններից և երկար ժամանակ ծառայել է որպես օրենքների ժողովածու։ Մխիթար Գոշը գրել է նաև բազմաթիվ առակներ, որոնց միջոցով քարոզել է բարություն, արդարություն, իմաստություն և ազնվություն։ Նա մեծ դեր է ունեցել կրթության և մշակույթի զարգացման գործում, հիմնել է դպրոցներ և նպաստել գիտելիքների տարածմանը։ Գոշի ստեղծագործությունները կարևոր նշանակություն ունեն հայ գրականության, իրավունքի և մանկավարժության պատմության մեջ։ Նրա անունը մինչ օրս համարվում է իմաստության, արդարադատության և ազգային մշակույթի խորհրդանիշ։ menu_book9 Read more Վահան Տերյան Վահան Տերյան 1885 թ․ – 1920 թ․ Վահան Տերյանը հայ քնարական պոեզիայի ամենասիրելի հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտահայտված են սերը, մենությունը, կարոտը և կյանքի անցողիկությունը։ Տերյանի բանաստեղծությունները հայտնի են իրենց երաժշտականությամբ և նուրբ տրամադրությամբ։ Նա մեծ ազդեցություն է կրել եվրոպական խորհրդապաշտությունից։ Նրա պոեզիան նոր շունչ է բերել հայկական գրականությանը։ Տերյանի լեզուն մեղմ է, գեղեցիկ և հուզական։ Նրա բազմաթիվ բանաստեղծություններ դարձել են երգեր։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա սերունդների բանաստեղծների վրա։ Տերյանի ստեղծագործությունները շարունակում են մնալ ամենաընթերցվողներից։ Նա համարվում է հայ քնարերգության մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Read more Դանիել Վարուժան Դանիել Վարուժան 1884 թ․ – 1915 թ․ Դանիել Վարուժանը արևմտահայ պոեզիայի ամենատաղանդավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն բնությունը, գյուղական կյանքը և մարդու ստեղծագործ ուժը։ Վարուժանը հիանում էր աշխատանքի գեղեցկությամբ և մարդու հոգևոր ուժով։ Նրա բանաստեղծությունները հարուստ են պատկերներով և զգացմունքներով։ Նա ձգտել է վերածնել ազգային մշակութային արժեքները։ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ նա ձերբակալվել և սպանվել է։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պոեզիայի զարգացման վրա։ Վարուժանի ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Նա համարվում է արևմտահայ գրականության դասականներից մեկը։ menu_book3 Read more Համո Սահյան Համո Սահյան 1914 թ․ – 1993 թ․ Համո Սահյանը բնության և հայրենիքի մեծ երգիչն է։ Նրա պոեզիան առանձնանում է պարզությամբ, խորությամբ և ազգային ոգով։Համո Սահյանը հայ բնապատկերային և քնարական պոեզիայի ամենասիրված հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, գյուղը և մարդը։ Սահյանի լեզուն պարզ է, բայց խորապես զգացմունքային։ Նրա բանաստեղծությունները հաճախ արտահայտում են կյանքի գեղեցկությունն ու ցավը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել ժողովրդական մտածողության վրա։ Նրա գործերը լայնորեն տարածված են Հայաստանում։ Սահյանի պոեզիան համադրվում է պարզության և փիլիսոփայության հետ։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ ուսումնասիրվում են դպրոցներում։ Նա համարվում է 20-րդ դարի մեծ քնարերգուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book2 Read more