Варданян, Вреж Мкртичович

Варданян, Вреж Мкртичович

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Վասպուրականի Արծրունյաց իշխանապետության քաղաքական և սոցիալ-տնտեսական հարաբերությունները (VI դարի կեսերից մինչև 908 թվականը)

Աշխատությունը նվիրված է միջնադարյան Հայաստանի կարևորագույն քաղաքական և պատմական կենտրոններից մեկի՝ Վասպուրականի Արծրունյաց իշխանապետության ձևավորման, զարգացման և ներքին կառուցվածքի համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ VI դարի կեսերից մինչև 908 թվականն ընկած ժամանակաշրջանում։ Այն ներկայացնում է Արծրունյաց իշխանական տոհմի քաղաքական դիրքերի ամրապնդման, իշխանության տարածքային ընդլայնման, նախարարական տների միջև հարաբերությունների և Վասպուրականի՝ որպես պատմական ու վարչաքաղաքական միասնական տարածքի ձևավորման գործընթացները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տարածաշրջանի քաղաքական կյանքի վրա արտաքին ուժերի ազդեցությանը, մասնավորապես՝ Բյուզանդական կայսրության, Սասանյան Պարսկաստանի և Արաբական խալիֆայության հետ հարաբերություններին, ինչպես նաև հայ իշխանական տների քաղաքական կողմնորոշումներին և ինքնուրույնության պահպանման ձգտումներին։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է Արծրունիների և Բագրատունիների փոխհարաբերությունների բացահայտումը, նրանց միջև քաղաքական մրցակցության, դաշնակցային կապերի, իշխանական շահերի բախումների և տարածաշրջանում գերիշխանության հաստատման գործընթացների վերլուծությունը։ Ներկայացվում է նաև Վասպուրականի տարբեր նախարարական տների գործունեությունը, դրանց աստիճանական միավորումը Արծրունիների շուրջ, իշխանական տոհմերի ներքին հարաբերությունները և առանձին ճյուղերի միջև տարածքային ու քաղաքական ազդեցության բաժանումը։ Աշխատության մեջ զգալի տեղ է հատկացվում VIII դարի երկրորդ կեսի քաղաքական իրադարձություններին, հատկապես արաբական տիրապետության դեմ 774–775 թվականների համահայկական ապստամբությանը, Վասպուրականի իշխանական տների մասնակցությանը և հասարակ ժողովրդի ներգրավվածությանը ազատագրական պայքարում։ Քննարկվում են նաև խալիֆայության վարչական ու հարկային քաղաքականությունը, արաբական իշխանությունների և տեղական իշխանական տների հարաբերությունները, ինչպես նաև այն պայմանները, որոնց ներքո Արծրունիները կարողացան պահպանել և աստիճանաբար ընդլայնել իրենց քաղաքական ինքնուրույնությունը։ Քաղաքական պատմության ուսումնասիրությունը զուգակցվում է իշխանապետության սոցիալ-տնտեսական կյանքի մանրամասն քննությամբ։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ֆեոդալական հողատիրության ձևավորմանն ու զարգացմանը, աշխարհիկ իշխանների և հոգևոր հաստատությունների հողային սեփականությանը, վանական տնտեսություններին, գյուղական համայնքների կառուցվածքին և բնակչության տարբեր սոցիալական խմբերի իրավական ու տնտեսական դրությանը։ Բացահայտվում են հողատիրական հարաբերությունների առանձնահատկությունները, ֆեոդալական աստիճանակարգության ձևավորումը, գյուղացիության պարտավորությունները, հարկային համակարգը և իշխանական տների տնտեսական հզորության հիմքերը։ Կարևորվում է նաև Վասպուրականի քաղաքային կյանքի ուսումնասիրությունը՝ արհեստագործության, առևտրի, դրամական շրջանառության և քաղաքային տնտեսության զարգացման համատեքստում։ Ներկայացվում են տարածաշրջանի տնտեսական գործունեության հիմնական ուղղությունները, արհեստագործական արտադրության զարգացման միտումները, առևտրային հարաբերությունների ընդլայնումը և խաղաղ ժամանակաշրջաններում քաղաքային մշակույթի ու տնտեսական կյանքի աշխուժացումը։ Աշխատության կարևոր առանձնահատկություններից է քաղաքական իրադարձությունների և սոցիալ-տնտեսական գործընթացների փոխկապակցված դիտարկումը, որի միջոցով բացահայտվում են իշխանական հարաբերությունների, հողատիրության, հարկային քաղաքականության և հասարակական կառուցվածքի փոխադարձ ազդեցությունները։ Պատմական իրադարձությունները ներկայացվում են ոչ միայն որպես առանձին քաղաքական դրվագներ, այլև որպես միջնադարյան հայկական հասարակության զարգացման ընդհանուր գործընթացի բաղադրիչներ։ Ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև Վասպուրական աշխարհագրական և վարչաքաղաքական հասկացության պատմական բովանդակության պարզաբանման, նրա տարածքային սահմանների, ներքին բաժանումների և քաղաքական միավորման փուլերի բացահայտման տեսանկյունից։ Այն նպաստում է Արծրունյաց իշխանական տան պատմության, միջնադարյան Հայաստանի ֆեոդալական հարաբերությունների, իշխանական համակարգի և հասարակական կյանքի վերաբերյալ գիտելիքների ամբողջացմանը։ Պատմագիտական արժեքն ընդգծվում է հայկական և օտարալեզու միջնադարյան սկզբնաղբյուրների, պատմագրական երկերի, իրավական ու եկեղեցական նյութերի, ձեռագրային հիշատակությունների և վիմագրական տվյալների համադրմամբ։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալու Հայաստանի հարավային նահանգների քաղաքական զարգացումները, տեղական իշխանությունների և արտաքին տերությունների փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև այն պատմական ու սոցիալ-տնտեսական նախադրյալները, որոնք նպաստեցին Արծրունյաց իշխանության ամրապնդմանը և հետագայում Վասպուրականի թագավորության ձևավորմանը։ Այն արժեքավոր ուսումնասիրություն է հայ միջնադարյան պատմությամբ, նախարարական համակարգով, ֆեոդալական հասարակության կառուցվածքով, տնտեսական հարաբերություններով և Հայաստանի քաղաքական պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների, ուսանողների ու հետազոտողների համար։

Updated: 2026-11-20
Վասպուրականի Արծրունյաց իշխանապետության քաղաքական և սոցիալ-տնտեսական հարաբերությունները (VI դարի կեսերից մինչև 908 թվականը)

Free

Հրանտ Մաթևոսյան Հրանտ Մաթևոսյան 1935 թ․ – 2002 թ․ Հրանտ Մաթևոսյանը համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի մեծագույն վարպետներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում խորությամբ ներկայացված են գյուղական կյանքը, մարդկային հարաբերությունները և ազգային մտածողությունը։Հրանտ Մաթևոսյանը հայ արձակի ամենամեծ վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական աշխարհի, մարդու և բնության փոխհարաբերությունը։ Նա հայտնի է իր խորը հոգեբանական դիտարկումներով և յուրահատուկ լեզվով։ Նրա գործերը հաճախ ներկայացնում են մարդու ներքին պայքարը և ազգային մտածողությունը։ Մաթևոսյանի հայտնի գործերից են «Մենք ենք, մեր սարերը» և բազմաթիվ պատմվածքներ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից գրականության վրա։ Նրա լեզուն պատկերավոր և փիլիսոփայական է։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս ուսումնասիրվում են։ Նա համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի հիմնասյուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book4 Read more Մխիթար Գոշ Մխիթար Գոշ 1130 թ․ – 1213 թ․ Մխիթար Գոշ միջնադարյան հայ մեծ մտածող, իրավագետ, առակագիր, մանկավարժ և հասարակական գործիչ էր, որը ապրել է XII–XIII դարերում։ Նա հայտնի է որպես հայ իրավագիտության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը։ Նրա ամենահայտնի աշխատությունը «Դատաստանագիրքն» է, որը համարվում է հայկական իրավունքի կարևորագույն հուշարձաններից և երկար ժամանակ ծառայել է որպես օրենքների ժողովածու։ Մխիթար Գոշը գրել է նաև բազմաթիվ առակներ, որոնց միջոցով քարոզել է բարություն, արդարություն, իմաստություն և ազնվություն։ Նա մեծ դեր է ունեցել կրթության և մշակույթի զարգացման գործում, հիմնել է դպրոցներ և նպաստել գիտելիքների տարածմանը։ Գոշի ստեղծագործությունները կարևոր նշանակություն ունեն հայ գրականության, իրավունքի և մանկավարժության պատմության մեջ։ Նրա անունը մինչ օրս համարվում է իմաստության, արդարադատության և ազգային մշակույթի խորհրդանիշ։ menu_book9 Read more Գրիգոր Նարեկացի Գրիգոր Նարեկացի 951 թ․ – 1003 թ․ Գրիգոր Նարեկացին միջնադարյան հայ գրականության և քրիստոնեական մտքի ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Մատյան ողբերգությունն» է, որը հաճախ կոչվում է պարզապես «Նարեկ»։ Գիրքը բաղկացած է աղոթքներից և հոգևոր խորհրդածություններից։ Նարեկացին խորությամբ ուսումնասիրել է մարդու հոգին, մեղքը, ապաշխարությունն ու հավատքը։ Նրա լեզուն չափազանց հարուստ և պատկերավոր է։ Նարեկացու ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ հոգևոր մշակույթի վրա։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ 2015 թվականին նա հռչակվել է Կաթոլիկ եկեղեցու Վարդապետ։ Նարեկացին համարվում է համաշխարհային քրիստոնեական գրականության կարևոր հեղինակներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել ամբողջ աշխարհում։ menu_book29 Read more Եղիշե Չարենց Եղիշե Չարենց 1897 թ․ – 1937 թ․ Եղիշե Չարենցը հայ նորագույն գրականության ամենաազդեցիկ հեղինակներից է։ Նա բանաստեղծ, արձակագիր և թարգմանիչ էր, որը նորարարական մոտեցումներ բերեց հայ պոեզիա։ Նրա ստեղծագործություններում միահյուսված են հայրենասիրությունը, հեղափոխական գաղափարները և մարդու ներքին պայքարը։ «Ես իմ անուշ Հայաստանի» բանաստեղծությունը դարձել է ազգային խորհրդանիշ։ Չարենցի լեզուն համարձակ է, հարուստ և ժամանակակից։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել 20-րդ դարի հայ գրականության զարգացման վրա։ Չնայած քաղաքական հալածանքներին, նրա ստեղծագործությունները պահպանեցին իրենց արժեքը։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Չարենցը համարվում է հայ մշակույթի խորհրդանշական դեմքերից մեկը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book10 Read more Գրիգոր Զոհրապ Գրիգոր Զոհրապ 1861 թ․ – 1915 թ․ Հայ նշանավոր գրող, հրապարակախոս, իրավաբան և քաղաքական գործիչ էր։ Նա ծնվել է 1861 թվականի հունիսի 26-ին՝ Կոստանդնուպոլսում, և մահացել 1915 թվականին՝ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ։ Զոհրապը համարվում է արևմտահայ գրականության ամենահայտնի նովելիստներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում պատկերավորվում են մարդու հոգեբանությունը, հասարակական հարաբերությունները և քաղաքային կյանքի խնդիրները։ Նա գրել է բազմաթիվ պատմվածքներ և նորավեպեր, որոնք առանձնանում են իրատեսական ոճով և խոր հոգեբանական վերլուծությամբ։ Բացի գրական գործունեությունից, Զոհրապը եղել է հայտնի իրավաբան և Օսմանյան խորհրդարանի պատգամավոր։ Նրա կյանքն ու գործունեությունը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ մշակույթի և հասարակական մտքի զարգացման վրա, իսկ նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս համարվում են հայ գրականության արժեքավոր էջերից։ menu_book5 Read more Համո Սահյան Համո Սահյան 1914 թ․ – 1993 թ․ Համո Սահյանը բնության և հայրենիքի մեծ երգիչն է։ Նրա պոեզիան առանձնանում է պարզությամբ, խորությամբ և ազգային ոգով։Համո Սահյանը հայ բնապատկերային և քնարական պոեզիայի ամենասիրված հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, գյուղը և մարդը։ Սահյանի լեզուն պարզ է, բայց խորապես զգացմունքային։ Նրա բանաստեղծությունները հաճախ արտահայտում են կյանքի գեղեցկությունն ու ցավը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել ժողովրդական մտածողության վրա։ Նրա գործերը լայնորեն տարածված են Հայաստանում։ Սահյանի պոեզիան համադրվում է պարզության և փիլիսոփայության հետ։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ ուսումնասիրվում են դպրոցներում։ Նա համարվում է 20-րդ դարի մեծ քնարերգուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book2 Read more