Варданян, Вреж Мкртичович

Варданян, Вреж Мкртичович

menu_book Посмотреть материалы

Книги автора (1)

Онлайн

История

Վասպուրականի Արծրունյաց իշխանապետության քաղաքական և սոցիալ-տնտեսական հարաբերությունները (VI դարի կեսերից մինչև 908 թվականը)

Աշխատությունը նվիրված է միջնադարյան Հայաստանի կարևորագույն քաղաքական և պատմական կենտրոններից մեկի՝ Վասպուրականի Արծրունյաց իշխանապետության ձևավորման, զարգացման և ներքին կառուցվածքի համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ VI դարի կեսերից մինչև 908 թվականն ընկած ժամանակաշրջանում։ Այն ներկայացնում է Արծրունյաց իշխանական տոհմի քաղաքական դիրքերի ամրապնդման, իշխանության տարածքային ընդլայնման, նախարարական տների միջև հարաբերությունների և Վասպուրականի՝ որպես պատմական ու վարչաքաղաքական միասնական տարածքի ձևավորման գործընթացները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տարածաշրջանի քաղաքական կյանքի վրա արտաքին ուժերի ազդեցությանը, մասնավորապես՝ Բյուզանդական կայսրության, Սասանյան Պարսկաստանի և Արաբական խալիֆայության հետ հարաբերություններին, ինչպես նաև հայ իշխանական տների քաղաքական կողմնորոշումներին և ինքնուրույնության պահպանման ձգտումներին։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է Արծրունիների և Բագրատունիների փոխհարաբերությունների բացահայտումը, նրանց միջև քաղաքական մրցակցության, դաշնակցային կապերի, իշխանական շահերի բախումների և տարածաշրջանում գերիշխանության հաստատման գործընթացների վերլուծությունը։ Ներկայացվում է նաև Վասպուրականի տարբեր նախարարական տների գործունեությունը, դրանց աստիճանական միավորումը Արծրունիների շուրջ, իշխանական տոհմերի ներքին հարաբերությունները և առանձին ճյուղերի միջև տարածքային ու քաղաքական ազդեցության բաժանումը։ Աշխատության մեջ զգալի տեղ է հատկացվում VIII դարի երկրորդ կեսի քաղաքական իրադարձություններին, հատկապես արաբական տիրապետության դեմ 774–775 թվականների համահայկական ապստամբությանը, Վասպուրականի իշխանական տների մասնակցությանը և հասարակ ժողովրդի ներգրավվածությանը ազատագրական պայքարում։ Քննարկվում են նաև խալիֆայության վարչական ու հարկային քաղաքականությունը, արաբական իշխանությունների և տեղական իշխանական տների հարաբերությունները, ինչպես նաև այն պայմանները, որոնց ներքո Արծրունիները կարողացան պահպանել և աստիճանաբար ընդլայնել իրենց քաղաքական ինքնուրույնությունը։ Քաղաքական պատմության ուսումնասիրությունը զուգակցվում է իշխանապետության սոցիալ-տնտեսական կյանքի մանրամասն քննությամբ։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ֆեոդալական հողատիրության ձևավորմանն ու զարգացմանը, աշխարհիկ իշխանների և հոգևոր հաստատությունների հողային սեփականությանը, վանական տնտեսություններին, գյուղական համայնքների կառուցվածքին և բնակչության տարբեր սոցիալական խմբերի իրավական ու տնտեսական դրությանը։ Բացահայտվում են հողատիրական հարաբերությունների առանձնահատկությունները, ֆեոդալական աստիճանակարգության ձևավորումը, գյուղացիության պարտավորությունները, հարկային համակարգը և իշխանական տների տնտեսական հզորության հիմքերը։ Կարևորվում է նաև Վասպուրականի քաղաքային կյանքի ուսումնասիրությունը՝ արհեստագործության, առևտրի, դրամական շրջանառության և քաղաքային տնտեսության զարգացման համատեքստում։ Ներկայացվում են տարածաշրջանի տնտեսական գործունեության հիմնական ուղղությունները, արհեստագործական արտադրության զարգացման միտումները, առևտրային հարաբերությունների ընդլայնումը և խաղաղ ժամանակաշրջաններում քաղաքային մշակույթի ու տնտեսական կյանքի աշխուժացումը։ Աշխատության կարևոր առանձնահատկություններից է քաղաքական իրադարձությունների և սոցիալ-տնտեսական գործընթացների փոխկապակցված դիտարկումը, որի միջոցով բացահայտվում են իշխանական հարաբերությունների, հողատիրության, հարկային քաղաքականության և հասարակական կառուցվածքի փոխադարձ ազդեցությունները։ Պատմական իրադարձությունները ներկայացվում են ոչ միայն որպես առանձին քաղաքական դրվագներ, այլև որպես միջնադարյան հայկական հասարակության զարգացման ընդհանուր գործընթացի բաղադրիչներ։ Ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև Վասպուրական աշխարհագրական և վարչաքաղաքական հասկացության պատմական բովանդակության պարզաբանման, նրա տարածքային սահմանների, ներքին բաժանումների և քաղաքական միավորման փուլերի բացահայտման տեսանկյունից։ Այն նպաստում է Արծրունյաց իշխանական տան պատմության, միջնադարյան Հայաստանի ֆեոդալական հարաբերությունների, իշխանական համակարգի և հասարակական կյանքի վերաբերյալ գիտելիքների ամբողջացմանը։ Պատմագիտական արժեքն ընդգծվում է հայկական և օտարալեզու միջնադարյան սկզբնաղբյուրների, պատմագրական երկերի, իրավական ու եկեղեցական նյութերի, ձեռագրային հիշատակությունների և վիմագրական տվյալների համադրմամբ։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալու Հայաստանի հարավային նահանգների քաղաքական զարգացումները, տեղական իշխանությունների և արտաքին տերությունների փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև այն պատմական ու սոցիալ-տնտեսական նախադրյալները, որոնք նպաստեցին Արծրունյաց իշխանության ամրապնդմանը և հետագայում Վասպուրականի թագավորության ձևավորմանը։ Այն արժեքավոր ուսումնասիրություն է հայ միջնադարյան պատմությամբ, նախարարական համակարգով, ֆեոդալական հասարակության կառուցվածքով, տնտեսական հարաբերություններով և Հայաստանի քաղաքական պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների, ուսանողների ու հետազոտողների համար։

Обновлено. 2026-11-20
Վասպուրականի Արծրունյաց իշխանապետության քաղաքական և սոցիալ-տնտեսական հարաբերությունները (VI դարի կեսերից մինչև 908 թվականը)

Бесплатно

Другие авторы

Все авторы
Վահան Թոթովենց Վահան Թոթովենց 1894 թ․ – 1938 թ․ Վահան Թոթովենց հայ արձակագիր, դրամատուրգ և լրագրող է, որը համարվում է XX դարի հայ գրականության կարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները առանձնանում են իրականության խոր ու պատկերավոր նկարագրություններով, որտեղ արտացոլված են հայ ժողովրդի կյանքը, ցավը և դիմադրողականությունը պատմական ծանր ժամանակներում։ Թոթովենցի գրականության հիմնական թեմաներն են արևմտահայ կյանքի պատկերումը, պատերազմները, գաղթը և մարդու ճակատագիրը բարդ սոցիալական ու քաղաքական պայմաններում։ Նրա գործերում հաճախ զգացվում է անձնական փորձի ազդեցությունը, ինչը դրանք դարձնում է ավելի անկեղծ և ազդեցիկ։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործություններից է «Հին Հռոմեական ճանապարհի վրա» վեպը, որտեղ նա նկարագրում է իր մանկությունը և արևմտահայ իրականությունը՝ հարուստ ու կենդանի լեզվով։ Թոթովենցը նաև զբաղվել է լրագրությամբ և հասարակական գործունեությամբ՝ մասնակցելով ժամանակի մտավոր ու քաղաքական կյանքին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին նա կապեր է ունեցել հայկական ռազմական ու ազգային շրջանակների հետ, ինչը մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա աշխարհայացքի վրա։ 1938 թվականին, ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ, նա ձերբակալվել և գնդակահարվել է։ Չնայած իր կյանքի ողբերգական ավարտին, Վահան Թոթովենցի ստեղծագործությունները այսօր համարվում են հայ գրականության արժեքավոր մաս՝ իրենց պատմական և գեղարվեստական նշանակությամբ։ menu_book2 Подробнее Պարույր Սևակ Պարույր Սևակ 1924 թ․ – 1971 թ․ Պարույր Սևակը հայ գրականության ամենախոր և վերլուծական մտածող բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն մարդու ներաշխարհը, հասարակությունը և պատմական հիշողությունը։ Սևակը հայտնի է իր «Անլռելի զանգակատուն» պոեմով, որը նվիրված է Կոմիտասին։ Նրա լեզուն համարձակ է, նորարարական և մտավոր։ Սևակը հաճախ քննադատել է հասարակական խնդիրները և կեղծ արժեքները։ Նրա պոեզիան համադրում է զգացմունքներն ու ինտելեկտը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից պոեզիայի վրա։ Նրա ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Սևակը համարվում է 20-րդ դարի ամենաազդեցիկ բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book9 Подробнее Վահան Տերյան Վահան Տերյան 1885 թ․ – 1920 թ․ Վահան Տերյանը հայ քնարական պոեզիայի ամենասիրելի հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտահայտված են սերը, մենությունը, կարոտը և կյանքի անցողիկությունը։ Տերյանի բանաստեղծությունները հայտնի են իրենց երաժշտականությամբ և նուրբ տրամադրությամբ։ Նա մեծ ազդեցություն է կրել եվրոպական խորհրդապաշտությունից։ Նրա պոեզիան նոր շունչ է բերել հայկական գրականությանը։ Տերյանի լեզուն մեղմ է, գեղեցիկ և հուզական։ Նրա բազմաթիվ բանաստեղծություններ դարձել են երգեր։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա սերունդների բանաստեղծների վրա։ Տերյանի ստեղծագործությունները շարունակում են մնալ ամենաընթերցվողներից։ Նա համարվում է հայ քնարերգության մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Подробнее Մովսես Խորենացի Մովսես Խորենացի 410 թ․ – 490 թ․ Մովսես Խորենացին հայ պատմագրության հիմնադիրն է և հայտնի է որպես «Հայ պատմության հայր»։ Նրա «Հայոց պատմություն» աշխատությունը համարվում է հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից մեկը։ Այն նկարագրում է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունները, մշակույթը և պատմական զարգացումը։Մովսես Խորենացին համարվում է հայ պատմագրության հիմնադիրը և հաճախ կոչվում է «Հայ պատմության հայր»։ Նրա գլխավոր աշխատությունը՝ «Հայոց պատմությունը», հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից է։ Այս գրքում նա ներկայացրել է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունների պատմությունը և ազգային ավանդույթները։ Խորենացին օգտագործել է ինչպես գրավոր, այնպես էլ բանավոր աղբյուրներ։ Նրա աշխատությունը մեծ նշանակություն ունի ոչ միայն պատմաբանների, այլև գրականագետների համար։ Գրքի լեզուն հարուստ է և պատկերավոր։ Նա կարևոր դեր է ունեցել հայկական ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման մեջ։ Խորենացու ազդեցությունը զգացվում է հետագա դարերի գրականության և պատմագրության վրա։ Նրա անունը դարձել է հայկական գիտական մտքի խորհրդանիշ։ Այսօր նա շարունակում է մնալ հայ մշակույթի ամենահարգված դեմքերից մեկը։ menu_book8 Подробнее Սիլվա Կապուտիկյան Սիլվա Կապուտիկյան 1919 թ․ – 2006 թ․ Սիլվա Կապուտիկյանը հայ պոեզիայի ամենաազդեցիկ կին հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն հայրենիքը, սերը, լեզուն և ազգային ինքնությունը։ Կապուտիկյանը գրել է բազմաթիվ բանաստեղծություններ և հրապարակախոսական նյութեր։ Նրա լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել հայ լեզվի պահպանման հարցերին։ Նրա գործերը լայն ճանաչում են ստացել ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ սփյուռքում։ Կապուտիկյանը նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ նվիրված են ազգային արժեքներին։ Նա համարվում է հայ կին պոեզիայի ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ ազդեցիկ։ menu_book2 Подробнее Պերճ Պռոշյան Պերճ Պռոշյան 1837 թ․ – 1907 թ․ Պերճ Պռոշյանը հայ ռեալիստական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում պատկերել է գյուղական կյանքը և հասարակ մարդկանց առօրյան։ Նրա հերոսները սովորական մարդիկ են՝ իրենց խնդիրներով ու երազանքներով։ Պռոշյանը մեծ ուշադրություն է դարձրել սոցիալական հարցերին։ Նրա գրքերը արժեքավոր տեղեկություններ են տալիս 19-րդ դարի հայկական կյանքի մասին։ Նա կարևորել է կրթության և լուսավորության դերը։ Նրա լեզուն պարզ է և բնական։ Պռոշյանի ստեղծագործությունները աչքի են ընկնում իրատեսական նկարագրություններով։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա անունը շարունակում է հիշվել որպես ռեալիզմի կարևոր ներկայացուցիչ։ menu_book3 Подробнее