Векилов, Джаваншир Мехтихан оглы

Векилов, Джаваншир Мехтихан оглы

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Ադրբեջանական ԽՍՀ-ն խորհրդային-իրանական մշակութային կապերի զարգացման գործում (1941–1946 թթ.)

Աշխատությունը նվիրված է Ադրբեջանական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության դերին և մասնակցությանը խորհրդային-իրանական մշակութային կապերի ձևավորման, ընդլայնման և զարգացման գործընթացում 1941–1946 թվականներին՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի և հետպատերազմյան առաջին տարիների բարդ քաղաքական ու պատմական իրադարձությունների համատեքստում։ Ուսումնասիրության առանցքում Խորհրդային Միության և Իրանի միջև մշակութային փոխգործակցության առանձնահատկություններն են, որոնց զարգացման գործում կարևոր նշանակություն ուներ Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի աշխարհագրական դիրքը, պատմական կապերը Իրանի հետ, լեզվամշակութային ընդհանրությունները և տարածաշրջանի ժողովուրդների միջև ձևավորված ավանդական հարաբերությունները։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու մշակույթին՝ որպես պետությունների և ժողովուրդների միջև փոխըմբռնման, հաղորդակցության և քաղաքական հարաբերությունների ամրապնդման կարևոր միջոցի, ինչպես նաև դիտարկելու մշակութային համագործակցության դերը խորհրդային արտաքին քաղաքականության և տարածաշրջանային ազդեցության ընդլայնման համատեքստում։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում այն պատմական միջավայրը, որում զարգացել են այդ կապերը․ 1941 թվականին Իրանի տարածքում տեղի ունեցած քաղաքական և ռազմական փոփոխությունները, Խորհրդային Միության ու Մեծ Բրիտանիայի ներգրավվածությունը տարածաշրջանում, Իրանի հյուսիսային շրջանների հետ խորհրդային հարաբերությունների ակտիվացումը և հետագա տարիներին ձևավորված քաղաքական գործընթացները էական ազդեցություն ունեցան խորհրդային-իրանական փոխհարաբերությունների բնույթի վրա։ Այս պայմաններում Ադրբեջանական ԽՍՀ-ն հանդես էր գալիս որպես կարևոր միջտարածաշրջանային օղակ, որի միջոցով հնարավոր էր զարգացնել մշակութային շփումները, նպաստել լեզվական և գրական կապերի ընդլայնմանը, տարածել գիտական ու կրթական գաղափարներ և ամրապնդել պատմամշակութային ընդհանրությունների շուրջ ձևավորվող համագործակցությունը։ Թեմայի ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև խորհրդային մշակութային քաղաքականության առանձնահատկությունները հասկանալու տեսանկյունից, քանի որ մշակութային նախաձեռնությունները հաճախ զուգակցվում էին գաղափարական նպատակների, քաղաքական շահերի և միջազգային հարաբերությունների կարգավորման խնդիրների հետ։ Այս առումով աշխատությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու մշակութային կապերը ոչ միայն որպես գրական, գիտական կամ կրթական փոխանակումների ամբողջություն, այլև որպես ավելի լայն քաղաքական և հասարակական գործընթացի բաղադրիչ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև հայեցակարգային այն հարցը, թե ինչպես էին ընդհանուր պատմական հիշողությունը, լեզվական ընդհանրությունները, գրական ավանդույթներն ու աշխարհագրական հարևանությունը նպաստում ժողովուրդների միջև հաղորդակցության ձևավորմանը և ինչպես էին այդ գործոնները կիրառվում պետական մշակութային քաղաքականության շրջանակներում։ 1941–1946 թվականների ժամանակաշրջանի ընտրությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ինչպես պատերազմի տարիներին ձևավորված համագործակցության առանձնահատկությունները, այնպես էլ հետպատերազմյան շրջանում խորհրդային-իրանական հարաբերությունների փոփոխությունները և մշակութային շփումների հետագա ուղղությունները։ Աշխատանքի պատմագիտական արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ այն ուշադրություն է հրավիրում խորհրդային արտաքին քաղաքականության տարածաշրջանային չափման և մշակութային դիվանագիտության այնպիսի դրսևորումների վրա, որոնք կարևոր նշանակություն են ունեցել Հարավային Կովկասի և Իրանի պատմական փոխհարաբերությունների համար։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում խորհրդային ժամանակաշրջանի պատմությամբ, միջազգային հարաբերություններով, Իրանի և Ադրբեջանի պատմությամբ, մշակութային դիվանագիտությամբ և ժողովուրդների միջև պատմական կապերով զբաղվող հետազոտողների, ուսանողների ու ընթերցողների համար։ Աշխատությունը կարող է նպաստել նաև 20-րդ դարի կեսերին Հարավային Կովկասում և Մերձավոր Արևելքում ընթացող քաղաքական ու մշակութային գործընթացների համակողմանի ընկալմանը՝ ընդգծելով մշակույթի նշանակությունը միջազգային հարաբերությունների զարգացման, տարածաշրջանային փոխազդեցությունների և պատմական կապերի պահպանման գործում։

Updated: 2026-11-20
Ադրբեջանական ԽՍՀ-ն խորհրդային-իրանական մշակութային կապերի զարգացման գործում (1941–1946 թթ.)

Free

Հակոբ Պարոնյան Հակոբ Պարոնյան 1843 թ․ – 1891 թ․ Հակոբ Պարոնյանը հայ երգիծական գրականության ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում քննադատել է հասարակական արատները, կեղծավորությունը և անարդարությունը։ Նրա հումորը սուր է և հաճախ շատ արդիական նույնիսկ այսօր։ Պարոնյանը ստեղծել է բազմաթիվ հիշարժան կերպարներ։ Նրա գործերը համատեղում են ծիծաղն ու հասարակական քննադատությունը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ երգիծանքի զարգացման վրա։ Նրա լեզուն կենդանի է և արտահայտիչ։ Պարոնյանի ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են դպրոցներում և համալսարաններում։ Նա համարվում է հայ սատիրայի դասականը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է հետաքրքրել ընթերցողներին։ menu_book2 Read more Գրիգոր Նարեկացի Գրիգոր Նարեկացի 951 թ․ – 1003 թ․ Գրիգոր Նարեկացին միջնադարյան հայ գրականության և քրիստոնեական մտքի ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Մատյան ողբերգությունն» է, որը հաճախ կոչվում է պարզապես «Նարեկ»։ Գիրքը բաղկացած է աղոթքներից և հոգևոր խորհրդածություններից։ Նարեկացին խորությամբ ուսումնասիրել է մարդու հոգին, մեղքը, ապաշխարությունն ու հավատքը։ Նրա լեզուն չափազանց հարուստ և պատկերավոր է։ Նարեկացու ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ հոգևոր մշակույթի վրա։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ 2015 թվականին նա հռչակվել է Կաթոլիկ եկեղեցու Վարդապետ։ Նարեկացին համարվում է համաշխարհային քրիստոնեական գրականության կարևոր հեղինակներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել ամբողջ աշխարհում։ menu_book29 Read more Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) 1867 թ․ – 1933 թ․ Նար-Դոսը հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունի մարդու ներաշխարհի վերլուծությունը և հոգեբանական հակասությունները։ Նա նկարագրել է քաղաքային կյանքը և հասարակության տարբեր խավերը։ Նրա վեպերն ու պատմվածքները աչքի են ընկնում իրատեսականությամբ։ Նար-Դոսի լեզուն պարզ է, բայց խորքային և դիտողական։ Նրա հերոսները հաճախ կանգնած են բարոյական ընտրությունների առաջ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս դասական են համարվում։ Նար-Դոսը համարվում է հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել։ menu_book14 Read more Գրիգոր Զոհրապ Գրիգոր Զոհրապ 1861 թ․ – 1915 թ․ Հայ նշանավոր գրող, հրապարակախոս, իրավաբան և քաղաքական գործիչ էր։ Նա ծնվել է 1861 թվականի հունիսի 26-ին՝ Կոստանդնուպոլսում, և մահացել 1915 թվականին՝ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ։ Զոհրապը համարվում է արևմտահայ գրականության ամենահայտնի նովելիստներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում պատկերավորվում են մարդու հոգեբանությունը, հասարակական հարաբերությունները և քաղաքային կյանքի խնդիրները։ Նա գրել է բազմաթիվ պատմվածքներ և նորավեպեր, որոնք առանձնանում են իրատեսական ոճով և խոր հոգեբանական վերլուծությամբ։ Բացի գրական գործունեությունից, Զոհրապը եղել է հայտնի իրավաբան և Օսմանյան խորհրդարանի պատգամավոր։ Նրա կյանքն ու գործունեությունը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ մշակույթի և հասարակական մտքի զարգացման վրա, իսկ նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս համարվում են հայ գրականության արժեքավոր էջերից։ menu_book5 Read more Համո Սահյան Համո Սահյան 1914 թ․ – 1993 թ․ Համո Սահյանը բնության և հայրենիքի մեծ երգիչն է։ Նրա պոեզիան առանձնանում է պարզությամբ, խորությամբ և ազգային ոգով։Համո Սահյանը հայ բնապատկերային և քնարական պոեզիայի ամենասիրված հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, գյուղը և մարդը։ Սահյանի լեզուն պարզ է, բայց խորապես զգացմունքային։ Նրա բանաստեղծությունները հաճախ արտահայտում են կյանքի գեղեցկությունն ու ցավը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել ժողովրդական մտածողության վրա։ Նրա գործերը լայնորեն տարածված են Հայաստանում։ Սահյանի պոեզիան համադրվում է պարզության և փիլիսոփայության հետ։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ ուսումնասիրվում են դպրոցներում։ Նա համարվում է 20-րդ դարի մեծ քնարերգուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book2 Read more Ալեքսանդր Շիրվանզադե Ալեքսանդր Շիրվանզադե 1858 թ․ – 1935 թ․ Ալեքսանդր Շիրվանզադեն հայ ռեալիստական արձակի մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտացոլված են հասարակության տարբեր խավերի կյանքը և սոցիալական խնդիրները։ Նա գրել է վեպեր, պատմվածքներ և դրամատիկական գործեր։ Շիրվանզադեն մեծ ուշադրություն է դարձրել մարդկային հարաբերություններին։ Նրա հերոսները հոգեբանորեն խորն են մշակված։ Նա համարձակորեն քննադատել է հասարակական անարդարությունները։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև թատերական բեմերում։ Շիրվանզադեն համարվում է հայ արձակի դասականներից մեկը։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հետագա գրողների ստեղծագործություններում։ Նա շարունակում է մնալ հայ գրականության կարևորագույն անուններից մեկը։ menu_book17 Read more