Жамкочян, Агавни Сизефровна

Жамкочян, Агавни Сизефровна

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Հայաստանի միջնադարյան խեցեղենը (IX–XIV դարեր․ Դվինի, Անիի, Ամբերդի և Գառնիի նյութերի հիման վրա)

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի միջնադարյան խեցեգործական արվեստի կարևորագույն ուղղություններից մեկի՝ ջնարակապատ խեցեղենի և ֆայանսի ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով IX–XIV դարերի պատմամշակութային ժամանակաշրջանը։ Հիմք ընդունելով Դվինի, Անիի, Ամբերդի և Գառնիի հնագիտական նյութերը՝ ներկայացվում է միջնադարյան Հայաստանի խեցեգործության զարգացման, տեխնոլոգիական կատարելագործման և գեղարվեստական արտահայտչամիջոցների ձևավորման ընդհանուր պատկերը։ Ուսումնասիրության առանցքում խեցեղենը դիտարկվում է ոչ միայն որպես կենցաղային նշանակություն ունեցող առարկա, այլև որպես ժամանակաշրջանի նյութական մշակույթի, գեղագիտական մտածողության, արհեստագործական հմտությունների և գեղարվեստական ճաշակի արտահայտություն։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի տարբեր պատմական կենտրոններից հայտնաբերված նմուշների ուսումնասիրությունը, քանի որ դրանք հնարավորություն են տալիս բացահայտելու խեցեգործական արտադրության տեղական առանձնահատկությունները, տեխնիկական լուծումները, ձևերի բազմազանությունն ու զարդարվեստի զարգացումը։ Դվինը՝ որպես միջնադարյան Հայաստանի կարևորագույն քաղաքային և արհեստագործական կենտրոններից մեկը, Անիի զարգացած քաղաքային միջավայրը, Ամբերդի ամրոցային համալիրի և Գառնիի պատմամշակութային ժառանգության նյութերը ներկայացնում են խեցեգործական արվեստի տարածքային և գործառնական տարբեր դրսևորումների ուսումնասիրման արժեքավոր հիմք։ Նյութերի համեմատական դիտարկումը կարևոր է միջնադարյան Հայաստանի տարբեր բնակավայրերում կիրառված արտադրական ավանդույթների, գեղարվեստական նախասիրությունների և տեխնոլոգիական հնարավորությունների բացահայտման տեսանկյունից։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու ֆայանսի պատրաստման հումքային և տեխնոլոգիական հիմքերին, խեցեղենի ձևավորման ու թրծման առանձնահատկություններին, մակերեսների մշակման և ջնարակապատման եղանակներին, ինչպես նաև զարդանախշերի ու գունային լուծումների գեղարվեստական նշանակությանը։ Նման նյութերի ուսումնասիրությունը կարևոր դեր ունի նաև միջնադարյան Հայաստանի տնտեսական և մշակութային կյանքի ճանաչողության գործում, քանի որ խեցեղենը տեղեկություններ է հաղորդում արհեստագործական արտադրության կազմակերպման, կենցաղային մշակույթի, քաղաքային կյանքի և նյութական արժեքների շրջանառության մասին։ Թեման առանձնահատուկ նշանակություն ունի հայկական միջնադարյան արվեստի պատմության մեջ՝ ընդգծելով տեղական գեղարվեստական ավանդույթների զարգացումը և Հայաստանի մշակութային կապերը տարածաշրջանի այլ կենտրոնների հետ։ Հնագիտական նյութերի հիման վրա իրականացվող ուսումնասիրությունը նպաստում է միջնադարյան խեցեգործության առանձին տեսակների դասակարգմանը, դրանց տեխնիկական ու գեղարվեստական բնութագրերի բացահայտմանը և Հայաստանի նյութական մշակույթի պատմության ամբողջական ընկալմանը։ Աշխատությունը արժեքավոր է հնագետների, պատմաբանների, արվեստաբանների, մշակութաբանների և հայկական կիրառական արվեստով հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ որպես միջնադարյան Հայաստանի արհեստագործական ժառանգության, գեղարվեստական մտածողության և պատմական միջավայրի ուսումնասիրության մասնագիտական նյութ։

Updated: 2026-11-20
Հայաստանի միջնադարյան խեցեղենը (IX–XIV դարեր․ Դվինի, Անիի, Ամբերդի և Գառնիի նյութերի հիման վրա)

Free

Դերենիկ Դեմիրճյան Դերենիկ Դեմիրճյան 1877 թ․ – 1956 թ․ Դերենիկ Դեմիրճյանը գրող, դրամատուրգ և հասարակական գործիչ էր։ Նա առավել հայտնի է իր «Վարդանանք» պատմական վեպով, որը հայ գրականության կարևորագույն ստեղծագործություններից է։ Դեմիրճյանը մեծ հետաքրքրություն է ցուցաբերել հայկական պատմության և ազգային հերոսների նկատմամբ։ Նրա գործերում հաճախ հանդիպում են հայրենասիրական գաղափարներ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ պիեսներ և պատմվածքներ։ Դեմիրճյանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պատմական արձակի զարգացման վրա։ Նա կարևոր դեր է ունեցել նաև հայկական թատրոնի զարգացման գործում։ Նրա աշխատանքները մինչ օրս լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Դեմիրճյանը համարվում է հայ դասական գրականության կարևոր ներկայացուցիչներից մեկը։ menu_book7 Read more Ղազարոս Աղայան Ղազարոս Աղայան 1840 թ․ – 1911 թ․ Ղազարոս Աղայանը մանկական գրականության հիմնադիրներից է։ Նա գրել է բազմաթիվ հեքիաթներ, պատմվածքներ և կրթական նյութեր երեխաների համար։ Նրա ստեղծագործություններն ունեն դաստիարակչական և բարոյական նշանակություն։ Աղայանը նաև ակտիվ մանկավարժ էր։ Նա մեծ դեր է ունեցել ազգային կրթության զարգացման գործում։ Նրա հերոսները սովորեցնում են ազնվություն, աշխատասիրություն և բարություն։ Աղայանի լեզուն պարզ և հասկանալի է երեխաների համար։ Նրա հեքիաթները մինչ օրս ընդգրկված են դպրոցական ծրագրերում։ Մի քանի սերունդ մեծացել է նրա գրքերով։ Նա համարվում է հայ մանկական գրականության դասականներից մեկը։ menu_book5 Read more Պերճ Պռոշյան Պերճ Պռոշյան 1837 թ․ – 1907 թ․ Պերճ Պռոշյանը հայ ռեալիստական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում պատկերել է գյուղական կյանքը և հասարակ մարդկանց առօրյան։ Նրա հերոսները սովորական մարդիկ են՝ իրենց խնդիրներով ու երազանքներով։ Պռոշյանը մեծ ուշադրություն է դարձրել սոցիալական հարցերին։ Նրա գրքերը արժեքավոր տեղեկություններ են տալիս 19-րդ դարի հայկական կյանքի մասին։ Նա կարևորել է կրթության և լուսավորության դերը։ Նրա լեզուն պարզ է և բնական։ Պռոշյանի ստեղծագործությունները աչքի են ընկնում իրատեսական նկարագրություններով։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա անունը շարունակում է հիշվել որպես ռեալիզմի կարևոր ներկայացուցիչ։ menu_book3 Read more Միսաք Մեծարենց Միսաք Մեծարենց 1886 թ․ – 1908 թ․ Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարական պոեզիայի ամենապայծառ ներկայացուցիչներից է։ Չնայած կարճ կյանքին, նա ստեղծել է բարձրարժեք գրական ժառանգություն։Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարերգության ամենապայծառ անուններից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, սերը և կյանքի գեղեցկությունը։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա հասցրել է ստեղծել բարձրարժեք պոեզիա։ Նրա լեզուն երաժշտական է և նուրբ։ Մեծարենցը մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ռոմանտիկ պոեզիայի վրա։ Նրա բանաստեղծությունները լի են լույսով և զգացմունքայնությամբ։ Նա համարվում է արևմտահայ պոեզիայի ամենաքնարական ձայներից մեկը։ Նրա գործերը մինչ օրս սիրով ընթերցվում են։ Նրա ժառանգությունը փոքր ծավալով, բայց մեծ արժեք ունի։ Նա հայ գրականության բացառիկ տաղանդներից է։ menu_book2 Read more Գուրգեն Մահարի Գուրգեն Մահարի 1903 թ․ – 1969 թ․ Գուրգեն Մահարին հայ արձակի և հուշագրության կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ հիմնված են սեփական կյանքի փորձի վրա։ Նա նկարագրել է խորհրդային ժամանակների դժվարությունները և բանտային կյանքը։ Նրա հայտնի գործերից է «Ծաղկած փշալարեր» վեպը։ Մահարու լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նրա ստեղծագործություններում կարևոր տեղ ունի մարդու ազատության գաղափարը։ Նա նաև անդրադարձել է պատմական և սոցիալական թեմաներին։ Մահարու գործերը արժեքավոր վկայություն են ժամանակաշրջանի մասին։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից արձակի վրա։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել այսօր։ menu_book4 Read more Վահան Թոթովենց Վահան Թոթովենց 1894 թ․ – 1938 թ․ Վահան Թոթովենց հայ արձակագիր, դրամատուրգ և լրագրող է, որը համարվում է XX դարի հայ գրականության կարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները առանձնանում են իրականության խոր ու պատկերավոր նկարագրություններով, որտեղ արտացոլված են հայ ժողովրդի կյանքը, ցավը և դիմադրողականությունը պատմական ծանր ժամանակներում։ Թոթովենցի գրականության հիմնական թեմաներն են արևմտահայ կյանքի պատկերումը, պատերազմները, գաղթը և մարդու ճակատագիրը բարդ սոցիալական ու քաղաքական պայմաններում։ Նրա գործերում հաճախ զգացվում է անձնական փորձի ազդեցությունը, ինչը դրանք դարձնում է ավելի անկեղծ և ազդեցիկ։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործություններից է «Հին Հռոմեական ճանապարհի վրա» վեպը, որտեղ նա նկարագրում է իր մանկությունը և արևմտահայ իրականությունը՝ հարուստ ու կենդանի լեզվով։ Թոթովենցը նաև զբաղվել է լրագրությամբ և հասարակական գործունեությամբ՝ մասնակցելով ժամանակի մտավոր ու քաղաքական կյանքին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին նա կապեր է ունեցել հայկական ռազմական ու ազգային շրջանակների հետ, ինչը մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա աշխարհայացքի վրա։ 1938 թվականին, ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ, նա ձերբակալվել և գնդակահարվել է։ Չնայած իր կյանքի ողբերգական ավարտին, Վահան Թոթովենցի ստեղծագործությունները այսօր համարվում են հայ գրականության արժեքավոր մաս՝ իրենց պատմական և գեղարվեստական նշանակությամբ։ menu_book2 Read more