Жамкочян, Агавни Сизефровна

Жамкочян, Агавни Сизефровна

menu_book Посмотреть материалы

Книги автора (1)

Онлайн

История

Հայաստանի միջնադարյան խեցեղենը (IX–XIV դարեր․ Դվինի, Անիի, Ամբերդի և Գառնիի նյութերի հիման վրա)

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի միջնադարյան խեցեգործական արվեստի կարևորագույն ուղղություններից մեկի՝ ջնարակապատ խեցեղենի և ֆայանսի ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով IX–XIV դարերի պատմամշակութային ժամանակաշրջանը։ Հիմք ընդունելով Դվինի, Անիի, Ամբերդի և Գառնիի հնագիտական նյութերը՝ ներկայացվում է միջնադարյան Հայաստանի խեցեգործության զարգացման, տեխնոլոգիական կատարելագործման և գեղարվեստական արտահայտչամիջոցների ձևավորման ընդհանուր պատկերը։ Ուսումնասիրության առանցքում խեցեղենը դիտարկվում է ոչ միայն որպես կենցաղային նշանակություն ունեցող առարկա, այլև որպես ժամանակաշրջանի նյութական մշակույթի, գեղագիտական մտածողության, արհեստագործական հմտությունների և գեղարվեստական ճաշակի արտահայտություն։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի տարբեր պատմական կենտրոններից հայտնաբերված նմուշների ուսումնասիրությունը, քանի որ դրանք հնարավորություն են տալիս բացահայտելու խեցեգործական արտադրության տեղական առանձնահատկությունները, տեխնիկական լուծումները, ձևերի բազմազանությունն ու զարդարվեստի զարգացումը։ Դվինը՝ որպես միջնադարյան Հայաստանի կարևորագույն քաղաքային և արհեստագործական կենտրոններից մեկը, Անիի զարգացած քաղաքային միջավայրը, Ամբերդի ամրոցային համալիրի և Գառնիի պատմամշակութային ժառանգության նյութերը ներկայացնում են խեցեգործական արվեստի տարածքային և գործառնական տարբեր դրսևորումների ուսումնասիրման արժեքավոր հիմք։ Նյութերի համեմատական դիտարկումը կարևոր է միջնադարյան Հայաստանի տարբեր բնակավայրերում կիրառված արտադրական ավանդույթների, գեղարվեստական նախասիրությունների և տեխնոլոգիական հնարավորությունների բացահայտման տեսանկյունից։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու ֆայանսի պատրաստման հումքային և տեխնոլոգիական հիմքերին, խեցեղենի ձևավորման ու թրծման առանձնահատկություններին, մակերեսների մշակման և ջնարակապատման եղանակներին, ինչպես նաև զարդանախշերի ու գունային լուծումների գեղարվեստական նշանակությանը։ Նման նյութերի ուսումնասիրությունը կարևոր դեր ունի նաև միջնադարյան Հայաստանի տնտեսական և մշակութային կյանքի ճանաչողության գործում, քանի որ խեցեղենը տեղեկություններ է հաղորդում արհեստագործական արտադրության կազմակերպման, կենցաղային մշակույթի, քաղաքային կյանքի և նյութական արժեքների շրջանառության մասին։ Թեման առանձնահատուկ նշանակություն ունի հայկական միջնադարյան արվեստի պատմության մեջ՝ ընդգծելով տեղական գեղարվեստական ավանդույթների զարգացումը և Հայաստանի մշակութային կապերը տարածաշրջանի այլ կենտրոնների հետ։ Հնագիտական նյութերի հիման վրա իրականացվող ուսումնասիրությունը նպաստում է միջնադարյան խեցեգործության առանձին տեսակների դասակարգմանը, դրանց տեխնիկական ու գեղարվեստական բնութագրերի բացահայտմանը և Հայաստանի նյութական մշակույթի պատմության ամբողջական ընկալմանը։ Աշխատությունը արժեքավոր է հնագետների, պատմաբանների, արվեստաբանների, մշակութաբանների և հայկական կիրառական արվեստով հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ որպես միջնադարյան Հայաստանի արհեստագործական ժառանգության, գեղարվեստական մտածողության և պատմական միջավայրի ուսումնասիրության մասնագիտական նյութ։

Обновлено. 2026-11-20
Հայաստանի միջնադարյան խեցեղենը (IX–XIV դարեր․ Դվինի, Անիի, Ամբերդի և Գառնիի նյութերի հիման վրա)

Бесплатно

Другие авторы

Все авторы
Վահան Թոթովենց Վահան Թոթովենց 1894 թ․ – 1938 թ․ Վահան Թոթովենց հայ արձակագիր, դրամատուրգ և լրագրող է, որը համարվում է XX դարի հայ գրականության կարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները առանձնանում են իրականության խոր ու պատկերավոր նկարագրություններով, որտեղ արտացոլված են հայ ժողովրդի կյանքը, ցավը և դիմադրողականությունը պատմական ծանր ժամանակներում։ Թոթովենցի գրականության հիմնական թեմաներն են արևմտահայ կյանքի պատկերումը, պատերազմները, գաղթը և մարդու ճակատագիրը բարդ սոցիալական ու քաղաքական պայմաններում։ Նրա գործերում հաճախ զգացվում է անձնական փորձի ազդեցությունը, ինչը դրանք դարձնում է ավելի անկեղծ և ազդեցիկ։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործություններից է «Հին Հռոմեական ճանապարհի վրա» վեպը, որտեղ նա նկարագրում է իր մանկությունը և արևմտահայ իրականությունը՝ հարուստ ու կենդանի լեզվով։ Թոթովենցը նաև զբաղվել է լրագրությամբ և հասարակական գործունեությամբ՝ մասնակցելով ժամանակի մտավոր ու քաղաքական կյանքին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին նա կապեր է ունեցել հայկական ռազմական ու ազգային շրջանակների հետ, ինչը մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա աշխարհայացքի վրա։ 1938 թվականին, ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ, նա ձերբակալվել և գնդակահարվել է։ Չնայած իր կյանքի ողբերգական ավարտին, Վահան Թոթովենցի ստեղծագործությունները այսօր համարվում են հայ գրականության արժեքավոր մաս՝ իրենց պատմական և գեղարվեստական նշանակությամբ։ menu_book2 Подробнее Պերճ Պռոշյան Պերճ Պռոշյան 1837 թ․ – 1907 թ․ Պերճ Պռոշյանը հայ ռեալիստական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում պատկերել է գյուղական կյանքը և հասարակ մարդկանց առօրյան։ Նրա հերոսները սովորական մարդիկ են՝ իրենց խնդիրներով ու երազանքներով։ Պռոշյանը մեծ ուշադրություն է դարձրել սոցիալական հարցերին։ Նրա գրքերը արժեքավոր տեղեկություններ են տալիս 19-րդ դարի հայկական կյանքի մասին։ Նա կարևորել է կրթության և լուսավորության դերը։ Նրա լեզուն պարզ է և բնական։ Պռոշյանի ստեղծագործությունները աչքի են ընկնում իրատեսական նկարագրություններով։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա անունը շարունակում է հիշվել որպես ռեալիզմի կարևոր ներկայացուցիչ։ menu_book3 Подробнее Եղիշե Չարենց Եղիշե Չարենց 1897 թ․ – 1937 թ․ Եղիշե Չարենցը հայ նորագույն գրականության ամենաազդեցիկ հեղինակներից է։ Նա բանաստեղծ, արձակագիր և թարգմանիչ էր, որը նորարարական մոտեցումներ բերեց հայ պոեզիա։ Նրա ստեղծագործություններում միահյուսված են հայրենասիրությունը, հեղափոխական գաղափարները և մարդու ներքին պայքարը։ «Ես իմ անուշ Հայաստանի» բանաստեղծությունը դարձել է ազգային խորհրդանիշ։ Չարենցի լեզուն համարձակ է, հարուստ և ժամանակակից։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել 20-րդ դարի հայ գրականության զարգացման վրա։ Չնայած քաղաքական հալածանքներին, նրա ստեղծագործությունները պահպանեցին իրենց արժեքը։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Չարենցը համարվում է հայ մշակույթի խորհրդանշական դեմքերից մեկը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book10 Подробнее Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) 1867 թ․ – 1933 թ․ Նար-Դոսը հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունի մարդու ներաշխարհի վերլուծությունը և հոգեբանական հակասությունները։ Նա նկարագրել է քաղաքային կյանքը և հասարակության տարբեր խավերը։ Նրա վեպերն ու պատմվածքները աչքի են ընկնում իրատեսականությամբ։ Նար-Դոսի լեզուն պարզ է, բայց խորքային և դիտողական։ Նրա հերոսները հաճախ կանգնած են բարոյական ընտրությունների առաջ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս դասական են համարվում։ Նար-Դոսը համարվում է հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել։ menu_book14 Подробнее Մովսես Խորենացի Մովսես Խորենացի 410 թ․ – 490 թ․ Մովսես Խորենացին հայ պատմագրության հիմնադիրն է և հայտնի է որպես «Հայ պատմության հայր»։ Նրա «Հայոց պատմություն» աշխատությունը համարվում է հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից մեկը։ Այն նկարագրում է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունները, մշակույթը և պատմական զարգացումը։Մովսես Խորենացին համարվում է հայ պատմագրության հիմնադիրը և հաճախ կոչվում է «Հայ պատմության հայր»։ Նրա գլխավոր աշխատությունը՝ «Հայոց պատմությունը», հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից է։ Այս գրքում նա ներկայացրել է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունների պատմությունը և ազգային ավանդույթները։ Խորենացին օգտագործել է ինչպես գրավոր, այնպես էլ բանավոր աղբյուրներ։ Նրա աշխատությունը մեծ նշանակություն ունի ոչ միայն պատմաբանների, այլև գրականագետների համար։ Գրքի լեզուն հարուստ է և պատկերավոր։ Նա կարևոր դեր է ունեցել հայկական ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման մեջ։ Խորենացու ազդեցությունը զգացվում է հետագա դարերի գրականության և պատմագրության վրա։ Նրա անունը դարձել է հայկական գիտական մտքի խորհրդանիշ։ Այսօր նա շարունակում է մնալ հայ մշակույթի ամենահարգված դեմքերից մեկը։ menu_book8 Подробнее Միսաք Մեծարենց Միսաք Մեծարենց 1886 թ․ – 1908 թ․ Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարական պոեզիայի ամենապայծառ ներկայացուցիչներից է։ Չնայած կարճ կյանքին, նա ստեղծել է բարձրարժեք գրական ժառանգություն։Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարերգության ամենապայծառ անուններից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, սերը և կյանքի գեղեցկությունը։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա հասցրել է ստեղծել բարձրարժեք պոեզիա։ Նրա լեզուն երաժշտական է և նուրբ։ Մեծարենցը մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ռոմանտիկ պոեզիայի վրա։ Նրա բանաստեղծությունները լի են լույսով և զգացմունքայնությամբ։ Նա համարվում է արևմտահայ պոեզիայի ամենաքնարական ձայներից մեկը։ Նրա գործերը մինչ օրս սիրով ընթերցվում են։ Նրա ժառանգությունը փոքր ծավալով, բայց մեծ արժեք ունի։ Նա հայ գրականության բացառիկ տաղանդներից է։ menu_book2 Подробнее