Արևելյան Շիրակը XIX դարի առաջին կեսին (պատմաժողովրդագրական ուսումնասիրություն)

Chemistry

Աշխատությունը նվիրված է զուգորդված դիենների ռադիկալային փոխակերպումների ուսումնասիրությանը քացախաթթու–քացախանհիդրիդ համակարգում՝ մանգանի (III) ացետատի նախաձեռնությամբ, ինչպես նաև այդ ռեակցիաների կիրառմանը կենսաբանական ակտիվ միացությունների սինթեզում։ Գրքում ներկայացվում են մանգանի (III) ացետատով հարուցվող օքսիդատիվ ռադիկալային մեխանիզմները, դրանց ազդեցությունը դիենային համակարգերի վրա և ստացված միջանկյալների հետագա քիմիական փոխակերպումները։ Հեղինակը վերլուծում է ռեակցիայի կինետիկան, ստերեոքիմիական առանձնահատկությունները և ընտրողականությունը՝ ընդգծելով այդ մեթոդի կիրառական նշանակությունը բարդ օրգանական կառուցվածքների կառուցման գործում։ Առանձին բաժինում քննարկվում է լոլիկի ցեցի սեռական ֆերոմոնի սինթեզը՝ որպես կիրառական օրինակ, որտեղ ներկայացվում է նպատակային մոլեկուլի կառուցման բազմաստիճան սինթետիկ ուղին, ֆունկցիոնալ խմբերի կառավարումը և ստերեոկենտրոնների ձևավորումը։ Աշխատությունը նաև անդրադառնում է այդ միացությունների նշանակությանը ագրոքիմիական վերահսկման և կենսաբանական ազդակների ուսումնասիրման մեջ։ Գիրքը նախատեսված է օրգանական քիմիկոսների, կենսաքիմիկոսների, հետազոտողների և դեղագործական ու ագրոքիմիական ոլորտների մասնագետների համար։

Journalism

Աշխատությունը նվիրված է հայ սփյուռքի մամուլի ուսումնասիրության, համակարգման, պահպանման և հանրայնացման գործում նշանակալի ներդրում ունեցած մտավորականի գիտական, մատենագիտական և մշակութային գործունեության լուսաբանմանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է սփյուռքահայ պարբերական մամուլի նկատմամբ նրա հետևողական հետաքրքրության, մամուլի տարբեր կենտրոններում հրատարակված նյութերի հավաքագրման ու ուսումնասիրության, դրանց վերաբերյալ տեղեկությունների տարածման և այդ հարուստ ժառանգությունն ավելի լայն ընթերցողական ու գիտական շրջանակներին հասանելի դարձնելու աշխատանքների վրա։ Սփյուռքահայ մամուլը ներկայացվում է ոչ միայն որպես տեղեկատվության տարածման միջոց, այլև որպես հայկական համայնքների պատմության, հասարակական կյանքի, մշակութային գործունեության, կրթության, գրականության, ազգային ինքնության և հայրենիք–սփյուռք հարաբերությունների ուսումնասիրման կարևոր սկզբնաղբյուր։ Տարբեր երկրներում և քաղաքներում հրատարակված հայերեն պարբերականները տասնամյակների ընթացքում արձանագրել են համայնքների առօրյան, հասարակական կազմակերպությունների գործունեությունը, մշակութային նախաձեռնությունները, քաղաքական ու գաղափարական քննարկումները, գրական շարժումները և ազգային խնդիրների վերաբերյալ ձևավորված դիրքորոշումները։ Այդ պատճառով դրանց հավաքագրումն ու մատենագիտական նկարագրությունը կարևոր նշանակություն ունեն հայագիտության բազմաթիվ ուղղությունների համար։ Աշխատության մեջ առանձնահատուկ տեղ է հատկացվում մամուլի գիտակի գործունեությանը՝ որպես պարբերականների պատմությունը, խմբագրական ուղղվածությունը, հեղինակային շրջանակները և հրատարակության պայմանները ուսումնասիրող մասնագետի։ Նման աշխատանքը պահանջում է ոչ միայն առանձին համարների կամ հոդվածների ընթերցում, այլև պարբերականի ամբողջական պատմական համատեքստի վերականգնում։ Ուսումնասիրվում են հրատարակության վայրերը, ժամանակաշրջանները, խմբագիրների ու աշխատակիցների գործունեությունը, պարբերականների գաղափարական և մշակութային ուղղությունները, ինչպես նաև դրանց կապերը տվյալ համայնքի հասարակական կյանքի հետ։ Այս մոտեցմամբ մամուլը դիտարկվում է որպես փոխկապակցված աղբյուրների ամբողջություն, որի միջոցով հնարավոր է վերականգնել սփյուռքահայ համայնքների զարգացման տարբեր փուլերը։ Կարևորվում է մատենագիտական աշխատանքի նշանակությունը։ Տարբեր երկրներում լույս տեսած հայկական պարբերականների հայտնաբերումը, անվանումների և հրատարակության տվյալների ճշգրտումը, ժամանակագրական սահմանների որոշումը և համապատասխան տեղեկությունների համակարգումը հնարավորություն են տալիս ստեղծել հետազոտողների համար անհրաժեշտ տեղեկատվական հիմք։ Հատկապես կարևոր են հազվագյուտ, կարճատև կամ փոքր տպաքանակով հրատարակված պարբերականները, որոնց վերաբերյալ տեղեկությունները կարող են լինել մասնատված և դժվար հասանելի։ Դրանց արձանագրումն ու գիտական շրջանառության մեջ ներառումը նպաստում են հայ մամուլի պատմության ամբողջական պատկերի ձևավորմանը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում սփյուռքահայ մամուլի աշխարհագրությանը։ Հայկական պարբերականներ հրատարակվել են տարբեր երկրներում և մշակութային միջավայրերում, և յուրաքանչյուր կենտրոն ունեցել է իր պատմական ու հասարակական առանձնահատկությունները։ Մամուլի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հետևել հայկական համայնքների ձևավորման ու վերափոխման ընթացքին, ներգաղթի և արտագաղթի հետևանքներին, համայնքային հաստատությունների գործունեությանը և տարբեր սերունդների միջև մշակութային կապերի պահպանմանը։ Պարբերականների բովանդակության միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել նաև այն հարցերը, որոնք տարբեր ժամանակաշրջաններում առաջնային են եղել տվյալ համայնքի համար։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է մամուլի և ազգային ինքնության փոխհարաբերությունը։ Սփյուռքի պայմաններում պարբերականները հաճախ հանդես են եկել որպես հայոց լեզվի, մշակույթի, պատմական հիշողության և համայնքային կապերի պահպանման կարևոր հարթակներ։ Դրանք հնարավորություն են տվել տարածել գրական և պատմագիտական նյութեր, ներկայացնել կրթական ու մշակութային նախաձեռնություններ և կապ պահպանել աշխարհագրորեն հեռու գտնվող հայկական համայնքների միջև։ Այս տեսանկյունից մամուլի պատմության ուսումնասիրությունը միաժամանակ դառնում է սփյուռքի մշակութային ինքնակազմակերպման պատմության ուսումնասիրություն։ Կարևոր տեղ է հատկացվում հանրայնացման գործունեությանը։ Գիտական կամ մատենագիտական աշխատանքի արդյունքը արժեքավոր է ոչ միայն մասնագետների սահմանափակ շրջանակում, այլև այն դեպքում, երբ կարողանում է հասանելի դառնալ ավելի լայն հասարակությանը։ Մամուլի վերաբերյալ հրապարակումները, ներկայացումները, տեղեկատու նյութերը և ուսումնասիրությունները կարող են ընթերցողին ծանոթացնել քիչ հայտնի պարբերականների, խմբագիրների, լրագրողների ու մշակութային գործիչների գործունեությանը։ Այս կերպ մամուլի պատմությունը դուրս է գալիս միայն մասնագիտական հետազոտության շրջանակներից և վերածվում մշակութային հիշողության պահպանման ու փոխանցման միջոցի։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում պարբերական մամուլի և գրական կյանքի փոխհարաբերությանը։ Սփյուռքահայ բազմաթիվ գրողներ, բանաստեղծներ, քննադատներ և հասարակական գործիչներ իրենց ստեղծագործություններն ու հոդվածներն առաջին անգամ հրապարակել են պարբերականներում։ Հետևաբար մամուլի հավաքածուները կարող են պարունակել կարևոր նյութեր գրողների ստեղծագործական ժառանգության, գրական շարժումների, բանավեճերի և քննադատական մտքի զարգացման վերաբերյալ։ Պարբերականների ուսումնասիրությունը կարող է լրացնել առանձին հեղինակների կենսագրական ու մատենագիտական տվյալները և բացահայտել նրանց գործունեության քիչ հայտնի էջերը։ Քննության է առնվում նաև մամուլը որպես պատմական սկզբնաղբյուր օգտագործելու խնդիրը։ Պարբերականներում ներկայացված տեղեկությունները կարող են արտացոլել տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական տրամադրությունները և խմբագրական դիրքորոշումները, ուստի դրանց հետ աշխատելիս անհրաժեշտ է աղբյուրագիտական քննադատություն։ Տարբեր պարբերականների նյութերի համադրումը, հեղինակային դիրքորոշումների տարբերակումը և այլ աղբյուրների հետ համեմատությունը հնարավորություն են տալիս ավելի ճշգրիտ գնահատել հրապարակված տեղեկությունների պատմագիտական արժեքը։ Այս հանգամանքը մամուլի գիտակին ներկայացնում է նաև որպես աղբյուրագետի, որը ոչ միայն հավաքագրում է նյութերը, այլև գնահատում դրանց ծագումը, բովանդակությունը և հետազոտական նշանակությունը։ Հատուկ կարևորություն ունի մամուլի պահպանության խնդիրը։ Հին պարբերականների ֆիզիկական օրինակները ժամանակի ընթացքում կարող են վնասվել, իսկ ամբողջական հավաքածուները հաճախ պահպանվում են տարբեր գրադարաններում, արխիվներում և մասնավոր հավաքածուներում։ Դրանց հայտնաբերումը, նկարագրումը, պահպանության պայմանների բարելավումը և հնարավոր թվայնացումը նպաստում են նյութերի երկարաժամկետ հասանելիությանը։ Այս գործընթացում մատենագետի և մամուլի պատմության ուսումնասիրողի աշխատանքը կարևոր կապ է ստեղծում սկզբնաղբյուրների պահպանության և հետագա գիտական օգտագործման միջև։ Թվային տեխնոլոգիաների զարգացումը նոր հնարավորություններ է ստեղծում պարբերականների որոնման, թվայնացման, նկարագրման և առցանց տեղեկատվական շտեմարանների ձևավորման համար՝ միաժամանակ նոր պահանջներ առաջադրելով տվյալների համակարգման և մատենագիտական ճշգրտության նկատմամբ։ Առանձին ուղղություն է հայրենիքի և սփյուռքի մշակութային կապերի ուսումնասիրությունը։ Սփյուռքահայ մամուլը հաճախ տեղեկություններ է հաղորդել Հայաստանի հասարակական ու մշակութային կյանքի մասին, իսկ հայրենիքում գործող գիտական և մշակութային հաստատությունները հետաքրքրվել են սփյուռքի հրատարակություններով։ Մամուլի հավաքագրման ու հանրայնացման աշխատանքը նպաստել է այդ տեղեկատվական կապերի ամրապնդմանը և աշխարհագրորեն տարբեր կենտրոններում ստեղծված մշակութային արժեքների միասնական հայկական ժառանգության շրջանակում դիտարկմանը։ Այս առումով մամուլի ուսումնասիրությունը ձեռք է բերում համահայկական մշակութային նշանակություն։ Հետազոտության մեջ կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել անձնական գիտական ու մասնագիտական ճանապարհի ներկայացումը։ Մամուլի նկատմամբ հետաքրքրության ձևավորումը, գրադարանային և մատենագիտական աշխատանքի փորձը, տարբեր հավաքածուների հետ աշխատանքը և տարիների ընթացքում կուտակված մասնագիտական գիտելիքը հնարավորություն են տալիս բացահայտել, թե ինչպես է ձևավորվում տվյալ ոլորտի մասնագետը։ Միաժամանակ անհատական գործունեության ուսումնասիրությունը ներկայացվում է ավելի լայն մշակութային միջավայրի համատեքստում՝ ցույց տալով գիտական հաստատությունների, գրադարանների, մամուլի խմբագրությունների և սփյուռքահայ կազմակերպությունների հետ կապերի նշանակությունը։ Կարևորվում է նաև կենսամատենագիտական մոտեցումը, որի միջոցով հնարավոր է համադրել անձի կենսագրությունը նրա հրապարակումների, ուսումնասիրությունների, կազմած մատենագիտական նյութերի և հանրային գործունեության հետ։ Այդպիսի մոտեցումը թույլ է տալիս ոչ միայն ներկայացնել կատարված աշխատանքների ցանկը, այլև բացահայտել դրանց փոխկապակցվածությունը և ընդհանուր ուղղվածությունը։ Հրապարակումների ժամանակագրական ուսումնասիրությունը կարող է ցույց տալ գիտական հետաքրքրությունների զարգացումը, հետազոտական թեմաների ընդլայնումը և սփյուռքահայ մամուլի վերաբերյալ գիտելիքի համակարգման փուլերը։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ անհատական գործունեության ուսումնասիրության միջոցով լուսաբանվում է հայ մամուլի պատմության պահպանման և ուսումնասիրման մի ամբողջ ուղղություն։ Մասնագիտական հետևողական աշխատանքի շնորհիվ տարբեր ժամանակաշրջանների և աշխարհագրական կենտրոնների պարբերականների վերաբերյալ տեղեկությունները կարող են միավորվել ընդհանուր համակարգում և դառնալ հետագա ուսումնասիրությունների հիմք։ Նման գործունեությունը կարևոր է հատկապես այն դեպքում, երբ որոշ հրատարակությունների մասին պահպանված տվյալները սահմանափակ են կամ տարածված են տարբեր աղբյուրներում։ Հանրայնացման տեսանկյունից աշխատանքը ցույց է տալիս նաև գիտական գիտելիքը հասարակությանը փոխանցելու կարևորությունը։ Մամուլի պատմության վերաբերյալ տեղեկությունների մատչելի ներկայացումը կարող է հետաքրքրություն առաջացնել սփյուռքի մշակութային ժառանգության նկատմամբ, նպաստել ընտանեկան և համայնքային արխիվների պահպանմանը և նոր հետազոտությունների իրականացմանը։ Այս կերպ մասնագետի գործունեությունը միավորում է գիտական ուսումնասիրությունը, մատենագիտական աշխատանքը, մշակութային ժառանգության պահպանումը և հանրային կրթությունը։ Ընդհանուր առմամբ նյութը ներկայացնում է հայ սփյուռքի պարբերական մամուլի գիտակ և հանրայնացնող մտավորականի գործունեությունը՝ այն դիտարկելով հայ մամուլի պատմության, մատենագիտության, սփյուռքագիտության և մշակութային հիշողության պահպանման համատեքստում։ Այն կարող է օգտակար լինել հայ մամուլի պատմությամբ, սփյուռքագիտությամբ, հայագիտությամբ, մատենագիտությամբ, գրադարանագիտությամբ և մշակութային ժառանգության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, գրադարանավարների, մատենագետների, լրագրողների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Medicine

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում սուր աղիքային վարակների սոցիալ-հիգիենիկ և բժշկաաշխարհագրական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով սալմոնելոզների ժամանակ դիսբակտերիոզի և հակաբիոտիկակայունության զարգացման խնդիրներին։ Հետազոտության կենտրոնում սուր աղիքային վարակների տարածվածության, առաջացման և տարածման օրինաչափությունների բացահայտումն է՝ դրանք կապելով բնակչության սոցիալական պայմանների, հիգիենիկ գործոնների, շրջակա միջավայրի, սննդի և ջրի անվտանգության, բնակավայրերի առանձնահատկությունների և առողջապահական համակարգի գործունեության հետ։ Աշխատության բժշկաաշխարհագրական ուղղությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել վարակների տարածքային բաշխվածությունը և տարբեր տարածաշրջաններում դրանց հաճախականության հնարավոր տարբերությունները՝ հաշվի առնելով բնակչության խտությունը, բնակավայրերի կառուցվածքը, կլիմայական և սոցիալ-տնտեսական պայմանները, ջրամատակարարման ու կոյուղու համակարգերի վիճակը և այլ գործոններ։ Սոցիալ-հիգիենիկ ուսումնասիրությունը կարևոր է սուր աղիքային վարակների կանխարգելման տեսանկյունից, քանի որ դրանց տարածման վրա էական ազդեցություն կարող են ունենալ անձնական և հանրային հիգիենայի մակարդակը, սննդամթերքի պահպանման և պատրաստման պայմանները, խմելու ջրի որակը, բնակչության իրազեկվածությունը և սանիտարական վերահսկողության արդյունավետությունը։ Աշխատության առանձին կարևոր ուղղություն է սալմոնելոզների ժամանակ աղիքային միկրոֆլորայի խանգարումների ուսումնասիրությունը։ Վարակային գործընթացը, հիվանդության ծանրությունը և բուժման ընթացքում կիրառվող դեղորայքային միջամտությունները կարող են փոփոխել աղիքային միկրոբիոտայի հավասարակշռությունը, ինչն իր հերթին կարող է ազդել հիվանդության ընթացքի և վերականգնման գործընթացի վրա։ Դիսբակտերիոզի կամ աղիքային միկրոբիոտայի խանգարումների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու սալմոնելոզների պաթոգենեզի և հետվարակային հետևանքների մասին։ Հետազոտության մյուս կարևոր բաղադրիչը հակաբիոտիկակայունության խնդրի ուսումնասիրությունն է։ Սալմոնելաների տարբեր շտամների հակամանրէային դեղամիջոցների նկատմամբ զգայունության փոփոխությունները կարևոր նշանակություն ունեն ինչպես բուժման արդյունավետության, այնպես էլ հանրային առողջապահության համար։ Աշխատությունը կարող է ուսումնասիրել հակաբիոտիկների նկատմամբ կայունության տարածվածությունը, տարբեր դեղամիջոցների նկատմամբ դիմադրության բնույթը, դրա հնարավոր պատճառները և հակամանրէային բուժման ռացիոնալ կազմակերպման անհրաժեշտությունը։ Հակաբիոտիկների ոչ նպատակային կամ ոչ ճիշտ կիրառումը կարող է նպաստել կայուն մանրէային շտամների տարածմանը, ուստի թեմայի ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև հակամանրէային կայունության վերահսկման ռազմավարությունների մշակման համար։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել համաճարակաբանական, մանրէաբանական, կլինիկական, սոցիալ-հիգիենիկ և բժշկաաշխարհագրական տվյալներ՝ հնարավորություն տալով գնահատել խնդիրը տարբեր մակարդակներում։ Տարածքային և ժամանակային տվյալների վերլուծությունը կարող է օգնել բացահայտելու հիվանդացության դինամիկան, հնարավոր ռիսկային տարածքները և վարակների տարածման վրա ազդող գործոնները։ Ստացված արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ սուր աղիքային վարակների կանխարգելման, համաճարակաբանական հսկողության կատարելագործման, սննդի և ջրի անվտանգության բարձրացման, հակաբիոտիկների ավելի հիմնավորված կիրառման և հակամանրէային կայունության տարածման սահմանափակման համար։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել համաճարակաբաններին, վարակաբաններին, մանրէաբաններին, հիգիենիստներին, հանրային առողջապահության մասնագետներին, բժշկաաշխարհագրության հետազոտողներին և առողջապահական համակարգի կազմակերպիչներին։ Այն արժեքավոր է հատկապես այն պատճառով, որ սուր աղիքային վարակների խնդիրը դիտարկում է համալիր՝ միաժամանակ ուսումնասիրելով դրանց սոցիալ-հիգիենիկ և տարածական տարածվածությունը, սալմոնելոզների ժամանակ աղիքային միկրոբիոտայի փոփոխությունները և հակաբիոտիկակայունության զարգացման հետ կապված բժշկական ու հանրային առողջապահական մարտահրավերները։

Pedagogy

Աշխատությունը նվիրված է ավագ դպրոցում ֆիզիկայի ուսուցման գործընթացում սովորողների ստեղծագործական մտածողության զարգացման մանկավարժական և մեթոդական հնարավորությունների ուսումնասիրությանը՝ ֆիզիկայի հիմնարար սկզբունքների, գիտական ճանաչողության մեթոդների և խնդրահարույց ուսուցման արդյունավետ կիրառման միջոցով։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այնպիսի կրթական միջավայրի ձևավորման վրա, որտեղ սովորողը ոչ միայն յուրացնում է պատրաստի տեսական գիտելիքներ և ֆիզիկական օրենքներ, այլև սովորում է ինքնուրույն հարցադրումներ կատարել, վարկածներ առաջադրել, պատճառահետևանքային կապեր բացահայտել, տարբեր լուծումներ որոնել և հիմնավորել սեփական եզրակացությունները։ Ֆիզիկայի հիմնարար սկզբունքները դիտարկվում են որպես բնության երևույթների միջև ընդհանուր օրինաչափությունները հասկանալու և առանձին գիտելիքները միասնական համակարգում կազմակերպելու կարևոր հիմք։ Դրանց ուսուցումը հնարավորություն է տալիս սովորողներին տարբեր ֆիզիկական երևույթների մեջ նկատել ընդհանուր օրինաչափություններ, համադրել նախկինում ստացած գիտելիքները նոր իրավիճակների հետ և ձևավորել գիտական աշխարհայացք։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում դիտարկման, փորձի, չափման, համեմատության, մոդելավորման, վարկածի առաջադրման, տեսական ընդհանրացման և փորձարարական ստուգման մեթոդներին։ Այս մեթոդների նպատակային կիրառումը ուսումնական գործընթացում սովորողին հնարավորություն է տալիս ծանոթանալ գիտական հետազոտության տրամաբանությանը և հանդես գալ ոչ միայն որպես տեղեկատվություն ընդունող, այլև որպես ճանաչողական գործունեության ակտիվ մասնակից։ Կարևորվում է ֆիզիկական խնդիրների լուծումը, հատկապես այն առաջադրանքների կիրառումը, որոնք չունեն միայն մեկ ակնհայտ լուծման ճանապարհ և պահանջում են տարբեր մոտեցումների համադրում։ Խնդրահարույց իրավիճակների ստեղծումը նպաստում է սովորողների հետաքրքրասիրության, վերլուծական կարողությունների և նոր գաղափարներ առաջադրելու պատրաստակամության զարգացմանը։ Առանձին նշանակություն է տրվում փորձարարական աշխատանքներին, որոնց ընթացքում սովորողները կարող են ինքնուրույն պլանավորել փորձը, ընտրել անհրաժեշտ մեծությունները, կատարել չափումներ, վերլուծել արդյունքները և գնահատել ստացված տվյալների համապատասխանությունը նախնական ենթադրություններին։ Նման գործունեությունը նպաստում է ստեղծագործական մտածողության հետ մեկտեղ հետազոտական կարողությունների, պատասխանատվության և ինքնուրույնության զարգացմանը։ Դիտարկվում է նաև ֆիզիկական մոդելների կիրառման նշանակությունը, քանի որ իրական երևույթների պարզեցված ներկայացումը սովորողներից պահանջում է առանձնացնել էական հատկանիշները, որոշել ընդունված ենթադրությունները և գնահատել մոդելի կիրառելիության սահմանները։ Կարևորվում է մտային փորձերի օգտագործումը, որոնց միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել այնպիսի իրավիճակներ, որոնց անմիջական իրականացումը դասարանում դժվար կամ անհնար է, և զարգացնել երևակայության ու տրամաբանական դատողության փոխկապակցվածությունը։ Ուսուցման արդյունավետության բարձրացման կարևոր պայման է համարվում միջառարկայական կապերի կիրառումը՝ ֆիզիկական գիտելիքները մաթեմատիկայի, քիմիայի, աստղագիտության, կենսաբանության, տեխնոլոգիայի և առօրյա կյանքի երևույթների հետ կապելու միջոցով։ Այս մոտեցումը սովորողներին հնարավորություն է տալիս տեսնել գիտելիքի կիրառական նշանակությունը և նույն խնդիրը դիտարկել տարբեր տեսանկյուններից։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ուսուցչի դերի փոփոխությանը․ ուսուցիչը դիտարկվում է ոչ միայն որպես գիտելիքի փոխանցող, այլև որպես սովորողների հետազոտական և ստեղծագործական գործունեությունը կազմակերպող ու ուղղորդող մասնագետ։ Կարևորվում են բաց հարցադրումները, քննարկումները, խմբային աշխատանքները, նախագծային և հետազոտական առաջադրանքները, որոնց ընթացքում սովորողները կարող են ներկայացնել սեփական գաղափարները, համեմատել տարբեր տեսակետներ և հիմնավորել ընտրված լուծումները։ Ստեղծագործական մտածողության զարգացման գնահատման ընթացքում նպատակահարմար է հաշվի առնել ոչ միայն վերջնական պատասխանի ճշտությունը, այլև խնդրի լուծման ինքնատիպությունը, առաջարկվող տարբերակների բազմազանությունը, գիտելիքների նոր իրավիճակներում կիրառման կարողությունը և սեփական դատողությունների հիմնավորվածությունը։ Հետազոտության կիրառական նշանակությունը պայմանավորված է ֆիզիկայի դասավանդման այնպիսի մեթոդական մոտեցումների մշակման հնարավորությամբ, որոնք միավորում են առարկայական գիտելիքների խոր յուրացումը և սովորողների ինքնուրույն ու ստեղծագործական գործունեությունը։ Նման ուսուցումը կարող է նպաստել գիտական մտածողության, խնդիրներ լուծելու կարողության, հետազոտական հետաքրքրության և նոր իրավիճակներում գիտելիքները կիրառելու պատրաստակամության ձևավորմանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել ֆիզիկայի ուսուցիչների, մանկավարժների, կրթության մեթոդիստների, ուսումնական ծրագրեր մշակողների, հետազոտողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Pedagogy

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է սովորողների գեղագիտական մտածողության ձևավորման գործընթացի ժամանակակից խնդիրների, մեթոդների և մանկավարժական պայմանների ուսումնասիրությանը։ Աշխատության մեջ վերլուծվում է գեղագիտական դաստիարակության դերը անհատի ստեղծագործական զարգացման, արժեքային համակարգի ձևավորման և մշակութային ընկալման խորացման գործում։ Ներկայացվում են կրթական գործընթացում արվեստի, մշակույթի, ստեղծագործական գործունեության և նորարարական ուսուցման մեթոդների կիրառման հնարավորությունները, ինչպես նաև ուսումնասիրվում են սովորողների գեղագիտական ճաշակի, երևակայության և քննադատական մտածողության զարգացման ուղիները։ Աշխատությունը անդրադառնում է ժամանակակից կրթական միջավայրի մարտահրավերներին և առաջարկում է մոտեցումներ, որոնք կարող են նպաստել սովորողների բազմակողմանի զարգացմանը՝ օգտակար լինելով մանկավարժների, կրթության կազմակերպիչների, հետազոտողների և ուսանողների համար։

Economics

Այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության բանկային համակարգի կառավարման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը ճգնաժամային պայմաններում՝ ընդգծելով ֆինանսական կայունության պահպանման, ռիսկերի կառավարման և կարգավորող քաղաքականության արդյունավետության հարցերը։ Հեղինակը վերլուծում է բանկային համակարգի խոցելիության գործոնները՝ ներառյալ վարկային պորտֆելի որակի վատթարացումը, իրացվելիության ճնշումները, արտարժութային ռիսկերը և մակրոտնտեսական անկայունության ազդեցությունը ֆինանսական միջնորդության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կենտրոնական բանկի դերին՝ որպես կարգավորող և վերահսկող մարմին, որը ճգնաժամային իրավիճակներում կիրառում է դրամավարկային գործիքներ, իրացվելիության աջակցման մեխանիզմներ և բանկային վերահսկողության ուժեղացված միջոցառումներ։ Աշխատությունը նաև ուսումնասիրում է բանկերի ներքին կառավարման համակարգերը՝ ռիսկերի գնահատման, կապիտալի համարժեքության ապահովման և կորպորատիվ կառավարման սկզբունքների կիրառման տեսանկյունից։ Ներկայացվում են միջազգային փորձի օրինակներ, որոնք վերաբերում են բանկային ճգնաժամերի հաղթահարման մոդելներին և ֆինանսական համակարգերի վերականգնման ռազմավարություններին։ Շեշտվում է, որ ճգնաժամային պայմաններում բանկային համակարգի կայունությունը կախված է ինչպես պետական քաղաքականության ճկունությունից, այնպես էլ ֆինանսական հաստատությունների ներքին դիմակայունությունից և արդյունավետ կառավարչական որոշումներից, որոնք միասին ապահովում են տնտեսության ֆինանսական հոսքերի շարունակականությունը։