Թուրք-Հունական հարաբերությունները «դաշնակցային կոնֆլիկտների» համապատկերում (1950-1990-ական թթ․)

Culture

Այս աշխատությունը նվիրված է Տորոս Ռոսլինի ստեղծագործությանը և Կիլիկյան հայկական մանրանկարչության (գրքային գեղանկարչության) ծաղկման շրջանի ուսումնասիրությանը։ Հեղինակը ներկայացնում է XIII դարի Կիլիկիայի մշակութային միջավայրը՝ ընդգծելով նրա կարևոր դերը հայկական արվեստի զարգացման պատմության մեջ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Տորոս Ռոսլինին որպես Կիլիկյան մանրանկարչության ամենանշանավոր վարպետներից մեկին, որի ստեղծագործությունները առանձնանում են բարձր գեղարվեստական մակարդակով, պատկերագրական նրբությամբ և գունային հարուստ լուծումներով։ Աշխատությունում վերլուծվում են նրա ձեռագրազարդումների թեմատիկ առանձնահատկությունները, կոմպոզիցիոն կառուցվածքը և պատկերային մտածողության ինքնատիպությունը։ Ներկայացվում է նաև Կիլիկյան դպրոցի ընդհանուր զարգացման ընթացքը, նրա կապերը բյուզանդական, արևմտյան և արևելյան արվեստի ավանդույթների հետ, ինչպես նաև ձեռագրային մշակույթի դերը միջնադարյան հայկական հասարակության հոգևոր և մշակութային կյանքում։ Գիրքը կարևոր աղբյուր է հայ արվեստի պատմության, միջնադարյան ձեռագրագիտության և պատկերագրության ուսումնասիրության համար՝ հնարավորություն տալով ավելի խորությամբ հասկանալ Կիլիկյան մանրանկարչության գեղարվեստական բարձրարժեք ժառանգությունը։

Informatics

Էլեկտրոնային ուսուցանող համակարգերում դասընթացների անցկացման ծրագրային միջոցների մշակումը և հետազոտումը վերաբերում է կրթական գործընթացների թվայնացմանը, որտեղ ուսումնառությունը կազմակերպվում է տեղեկատվական տեխնոլոգիաների, վեբ հարթակների և ծրագրային լուծումների միջոցով՝ ապահովելով ուսուցման ճկունություն, մատչելիություն և ինտերակտիվություն։ Այս ոլորտի հիմնական նպատակն է ստեղծել արդյունավետ ծրագրային համակարգեր, որոնք հնարավորություն են տալիս կառավարել դասընթացների բովանդակությունը, ուսանողների գրանցումը, առաջադրանքների հանձնարարումը, գնահատման գործընթացը և ուսումնական առաջընթացի մոնիթորինգը մեկ միասնական միջավայրում։ Նման համակարգերի մշակման ընթացքում կիրառվում են վեբ ծրագրավորման տեխնոլոգիաներ, տվյալների բազաների կառավարման համակարգեր, օգտատիրոջ ինտերֆեյսի նախագծման սկզբունքներ և հաճախ նաև արհեստական բանականության տարրեր՝ ուսուցման անհատականացման համար։ Հետազոտական բաղադրիչը ներառում է այդ համակարգերի արդյունավետության գնահատումը, ուսուցման որակի վրա ազդեցության վերլուծությունը, օգտատերերի վարքագծի ուսումնասիրությունը և ուսանողների առաջադիմության վրա թվային գործիքների ազդեցության չափումը։ Կարևոր ուղղություններից է նաև ուսուցման հարմարվողական համակարգերի ստեղծումը, որտեղ ծրագրային ապահովումը կարողանում է ինքնուրույն առաջարկել նյութեր՝ հիմնվելով ուսանողի գիտելիքների մակարդակի և ուսուցման արագության վրա։ Բացի այդ, ուսումնասիրվում են հաղորդակցական գործիքների ինտեգրումը՝ վիդեոկոնֆերանսներ, ֆորումներ և չաթ համակարգեր, որոնք նպաստում են ուսուցիչ-ուսանող և ուսանող-ուսանող փոխազդեցությանը։ Այս ոլորտում կարևոր խնդիր է նաև տեղեկատվական անվտանգությունը և անձնական տվյալների պաշտպանությունը, քանի որ համակարգերը մշակում են մեծ ծավալի կրթական և անձնական տվյալներ։ Ընդհանուր առմամբ, էլեկտրոնային ուսուցանող համակարգերի ծրագրային միջոցների մշակումը և հետազոտումը նպաստում է ժամանակակից կրթության արդյունավետության բարձրացմանը, ուսուցման գործընթացի ավտոմատացմանը և գլոբալ կրթական հասանելիության ընդլայնմանը։

Pedagogy

Այս թեման վերաբերում է ապացուցումների ուսուցման գործընթացի կազմակերպման գիտամեթոդական հիմքերին և այն մեխանիզմներին, որոնց միջոցով հնարավոր է կանխատեսել ուսումնական չափորոշիչներով սահմանված արդյունքների ձևավորումը և զարգացումը։ Այն ընդգրկում է մաթեմատիկական մտածողության, տրամաբանական հիմնավորման և ապացուցման կարողությունների ձևավորման գործընթացի ուսումնասիրությունը՝ դիտարկելով, թե ինչպես են ուսանողները կամ սովորողները յուրացնում ապացուցման կառուցվածքը, քայլերի հաջորդականությունը և հիմնավորման ճշգրտությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ուսուցման մեթոդների ընտրությանը, գնահատման չափանիշների մշակմանը և ուսումնական արդյունքների կանխատեսման մոդելներին, որոնք թույլ են տալիս կանխատեսել սովորողների առաջընթացը ըստ կրթական չափորոշիչների։ Այս մոտեցումը հիմնված է կրթական չափագիտության, դիդակտիկայի և մաթեմատիկայի ուսուցման տեսությունների համադրման վրա՝ ապահովելով ուսուցման արդյունավետության վերլուծություն և բարելավման հնարավորություններ։

Environmental Science

Գիտական աշխատանքը նվիրված է էլեկտրակինետիկ երևույթների ուսումնասիրությանը և դրանց կիրառման հնարավորություններին Արարատյան հարթավայրի հողերի աղաջրային ռեժիմների կարգավորման նպատակով։ Թեման կարևոր է այն պատճառով, որ հողում ջրի և լուծված աղերի շարժը մեծ ազդեցություն ունի հողի բերրիության, գյուղատնտեսական արտադրողականության և բույսերի աճի պայմանների վրա։ Արարատյան հարթավայրի չոր և կիսաչոր կլիմայական պայմաններում ոռոգման ինտենսիվ օգտագործումը, գոլորշիացման բարձր մակարդակը, ստորերկրյա ջրերի ռեժիմը և հողում լուծված աղերի կուտակման գործընթացները կարող են հանգեցնել աղակալման ու ջրակալման խնդիրների, որոնք բացասաբար են անդրադառնում գյուղատնտեսական հողերի արդյունավետ օգտագործման վրա։ Աշխատության տեսական հիմքը կազմում են էլեկտրակինետիկ երևույթները՝ մասնավորապես էլեկտրաոսմոսը, էլեկտրոֆորեզը և դրանց հետ կապված գործընթացները։ Այս երևույթները պայմանավորված են հողի մասնիկների, ջրի և լուծված իոնների փոխազդեցությամբ և կարող են օգտագործվել հողային միջավայրում ջրի ու լուծված նյութերի ուղղորդված տեղաշարժը կառավարելու համար։ Հատկապես հետաքրքիր է էլեկտրաոսմոսի կիրառությունը, որի դեպքում արտաքին էլեկտրական դաշտի ազդեցությամբ ծակոտկեն միջավայրում հեղուկի շարժը կարող է փոխվել և ուղղորդվել։ Նման մոտեցումը տեսականորեն հնարավորություն է տալիս ազդելու հողային պրոֆիլում ջրի բաշխման և աղերի տեղափոխության վրա՝ նպաստելով աղակալված կամ աղակալման վտանգ ունեցող հողերի վերականգնմանը։ Ուսումնասիրության կարևոր մասը կարող է կազմել Արարատյան հարթավայրի հողերի ֆիզիկաքիմիական հատկությունների, աղային կազմի, խոնավության ռեժիմի, ստորերկրյա ջրերի մակարդակի և հողային պրոֆիլի կառուցվածքի վերլուծությունը։ Այդ տվյալների հիման վրա հնարավոր է գնահատել, թե ինչ պայմաններում էլեկտրակինետիկ մեթոդների կիրառումը կարող է լինել արդյունավետ և ինչպիսի սահմանափակումներ կարող են առաջանալ տարբեր տիպի հողերում։ Փորձարարական ուսումնասիրությունների միջոցով կարող են դիտարկվել էլեկտրական դաշտի ուժգնության, ազդեցության տևողության, հողի խոնավության, աղերի կոնցենտրացիայի և այլ գործոնների ազդեցությունը ջրի ու իոնների տեղաշարժի վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հարցին, թե ինչպես կարելի է տեխնոլոգիան կիրառել ոչ միայն լաբորատոր պայմաններում, այլև իրական գյուղատնտեսական տարածքներում՝ հաշվի առնելով էներգիայի ծախսը, հողի հատկությունները, ոռոգման համակարգը և բնապահպանական անվտանգությունը։ Աշխատանքի գործնական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ հողերի աղաջրային ռեժիմի արդյունավետ կառավարումը կարող է նպաստել աղակալման նվազեցմանը, հողի բերրիության պահպանմանը և գյուղատնտեսական հողերի երկարաժամկետ օգտագործմանը։ Էլեկտրակինետիկ մեթոդները կարող են դիտարկվել որպես ավանդական մելիորատիվ միջոցներին լրացնող տեխնոլոգիա, հատկապես այն դեպքերում, երբ սովորական դրենաժային կամ լվացման մեթոդների կիրառումը տեխնիկապես կամ տնտեսապես դժվար է։ Միաժամանակ նման տեխնոլոգիաների արդյունավետությունը կախված է կոնկրետ հողի կառուցվածքից, աղային կազմից, ջրային ռեժիմից և կիրառվող էլեկտրական պարամետրերից, ուստի դրանց գործնական ներդրումից առաջ անհրաժեշտ են համապատասխան փորձարարական և դաշտային ուսումնասիրություններ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը համադրում է հողագիտության, ագրոֆիզիկայի, հիդրոլոգիայի և մելիորացիայի խնդիրները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել էլեկտրակինետիկ երևույթների կիրառական ներուժը Արարատյան հարթավայրի հողերի ջրային և աղային ռեժիմների կառավարման գործում։

Mathematics

Այս աշխատանքը նվիրված է ֆունկցիոնալ անալիզի մեթոդների կիրառությանը ֆրակցիոն կարգի դիֆերենցիալ հավասարումների տեսությունում, որտեղ ուսումնասիրվում են ոչ ամբողջական կարգի ածանցյալներով նկարագրվող համակարգերի մաթեմատիկական հատկությունները և լուծումների գոյության ու միարժեքության պայմանները։ Հեղինակը վերլուծում է ֆրակցիոն օպերատորների կառուցվածքը, դրանց սպեկտրալ հատկությունները և բանախյան ու Հիլբերտյան տարածություններում դրանց գործողության առանձնահատկությունները՝ ընդգծելով օպերատորային մոտեցման կարևորությունը նման հավասարումների ուսումնասիրության մեջ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում լուծումների գոյության, եզակիության և կայունության խնդիրներին՝ կիրառելով ֆիքսված կետի թեորեմներ, կոմպակտ օպերատորների տեսություն և սեմիգրուպների մեթոդներ։ Աշխատությունը նաև ուսումնասիրում է ֆրակցիոն դիֆերենցիալ հավասարումների կիրառությունները ֆիզիկական և տեխնիկական գործընթացների մոդելավորման մեջ՝ ներառյալ դիֆուզիայի անոմալ երևույթները, հիշողությամբ համակարգերը և ոչ տեղային դինամիկ համակարգերը։ Ներկայացվում են նաև տարբեր ֆրակցիոն ածանցյալների սահմանումներ՝ Ռիման-Լիուվիլի, Կապուտոյի և Գրյունվալդ-Լետնիկովի մոտեցումներով, և դրանց համարժեքության պայմանները։ Շեշտվում է, որ ֆունկցիոնալ անալիզի կիրառումը թույլ է տալիս ստեղծել խիստ և ընդհանուր տեսական հիմք ֆրակցիոն կարգի դիֆերենցիալ հավասարումների ուսումնասիրության համար՝ ընդլայնելով դասական դիֆերենցիալ հավասարումների տեսության հնարավորությունները։

Economics

Աշխատությունը նվիրված է Իրանի Սիսթանի և Բալուչեսթանի նահանգի համալսարանների գործունեության արդյունավետության գնահատմանը՝ տվյալների պարփակման վերլուծության (DEA) և Մալմքվիստի արտադրողականության ցուցանիշի կիրառմամբ։ Գրքում ուսումնասիրվում են բարձրագույն կրթության հաստատությունների գործունեության գնահատման տեսական և մեթոդաբանական հիմքերը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով այնպիսի չափորոշիչների ընտրությանը, որոնք հնարավորություն են տալիս համակողմանիորեն գնահատել համալսարանների կողմից մարդկային, ֆինանսական, նյութական և այլ ռեսուրսների օգտագործման արդյունավետությունը։ DEA մեթոդաբանության միջոցով տարբեր համալսարաններ դիտարկվում են որպես համեմատելի որոշում կայացնող միավորներ, որոնց մուտքային և ելքային ցուցանիշների համադրությունը հնարավորություն է տալիս որոշելու հարաբերական տեխնիկական արդյունավետության մակարդակը և բացահայտելու արդյունավետ ու պակաս արդյունավետ հաստատությունները։ Աշխատության կարևոր բաղադրիչ է Մալմքվիստի ցուցանիշի կիրառումը, որի միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել ոչ միայն արդյունավետության մակարդակը, այլև դրա փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ գնահատելով արտադրողականության աճի կամ նվազման դինամիկան և դրա հիմնական բաղադրիչները։ Հեղինակը վերլուծում է համալսարանների գործունեության վրա ազդող գործոնները, բացահայտում արդյունավետության տարբերությունների հնարավոր պատճառները և քննարկում կրթական ու գիտական գործունեության կազմակերպման առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համեմատել տարբեր համալսարանների արդյունքները, բացահայտել ռեսուրսների օգտագործման առավել արդյունավետ մոտեցումները և գնահատել կառավարման որոշումների ազդեցությունը հաստատությունների արտադրողականության վրա։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի ստացված արդյունքների կիրառական արժեքը, քանի որ արդյունավետության գնահատման քանակական մեթոդները կարող են օգտագործվել համալսարանների կառավարման կատարելագործման, ռեսուրսների ավելի նպատակային բաշխման, կրթական ծառայությունների որակի բարձրացման և գիտահետազոտական գործունեության զարգացման համար։ Աշխատությունը միավորում է բարձրագույն կրթության կառավարման և քանակական վերլուծության մոտեցումները՝ առաջարկելով տվյալների վրա հիմնված գործիքներ համալսարանների գործունեության համեմատական գնահատման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, կրթության կառավարման մասնագետների, վիճակագիրների, հետազոտողների, համալսարանների ղեկավարների, դասախոսների, ասպիրանտների և ուսանողների համար, ինչպես նաև այն մասնագետների, ովքեր հետաքրքրված են DEA մեթոդաբանությամբ, արտադրողականության չափմամբ և բարձրագույն կրթության հաստատությունների արդյունավետության գնահատմամբ։