Ինովացիոն գործընթացների ձևավորման և կառավարման հիմնախնդիրները ՀՀ սոցիալական ոլորտում

Other Subjects

Ն. Սարուխանյանը գրքում ներկայացնում է նշված մշակաբույսերի աճի և զարգացման փուլերը, հողային և կլիմայական պահանջները, ինչպես նաև դրանց սննդային և տնտեսական նշանակությունը գյուղատնտեսությունում։ Աշխատությունը մանրամասն բացատրում է մշակության հիմնական տեխնոլոգիաները՝ սերմերի և տնկիների պատրաստում, դաշտային կամ ջերմատնային տնկում, ոռոգման և պարարտացման համակարգեր, բույսերի ձևավորում և խնամք, ինչպես նաև բերքահավաքի կազմակերպում։ Գրքում ընդգրկված են նաև վնասատուների և հիվանդությունների դեմ պայքարի միջոցառումները՝ ինտեգրված բույսերի պաշտպանության սկզբունքներով, ինչպես նաև ցանքաշրջանառության և հողի բերրիության պահպանման մեթոդները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ինտենսիվ արտադրության տեխնոլոգիաներին, ջերմատնային մշակությանը և բարձր բերքատվություն ապահովող ագրոտեխնիկական լուծումներին։ Աշխատությունը նախատեսված է գյուղատնտեսական բուհերի ուսանողների, ագրոնոմների, բանջարաբույծների և ֆերմերների համար, ովքեր ցանկանում են խորացնել իրենց գիտելիքները մորմազգի մշակաբույսերի արդյունավետ և ժամանակակից աճեցման վերաբերյալ։

Medicine

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է ուղղորդված դեղաբանական ազդեցությամբ պոլիմերային թաղանթների կիրառման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը նեյրոուռուցքաբանության ոլորտում՝ հատկապես կենտրոնանալով դեղանյութերի տեղային և վերահսկվող մատակարարման խնդիրների վրա։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է ուսումնասիրել այնպիսի պոլիմերային նյութերի ստեղծման և կիրառման հնարավորությունները, որոնք կարող են ծառայել որպես դեղանյութի կրիչ և ապահովել ակտիվ նյութի նպատակային ներմուծում ու աստիճանական արտազատում ուռուցքային հյուսվածքի շրջանում։ Նման մոտեցումը կարևոր է հատկապես կենտրոնական նյարդային համակարգի ուռուցքների բուժման ժամանակ, քանի որ դեղանյութի արդյունավետ կոնցենտրացիան անմիջապես ախտահարված հատվածում ապահովելը կարող է տեխնիկական և կենսաբանական դժվարություններ առաջացնել։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել պոլիմերային թաղանթների կազմը, կառուցվածքը, ֆիզիկաքիմիական հատկությունները և կենսահամատեղելիությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հարցին, թե ինչպես կարելի է պոլիմերային հիմքում ներառել դեղաբանական ակտիվ նյութը և վերահսկել դրա արտազատման արագությունն ու տևողությունը։ Թաղանթի կառուցվածքը, պոլիմերի տեսակը, ակտիվ նյութի կոնցենտրացիան և շրջակա միջավայրի պայմանները կարող են էապես ազդել դեղանյութի ազատման կինետիկայի վրա։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է դեղանյութի տեղային մատակարարման առավելությունների գնահատումը համակարգային բուժման համեմատությամբ։ Տեղային կիրառման դեպքում տեսականորեն հնարավոր է ակտիվ նյութի ավելի բարձր կոնցենտրացիա ստեղծել անհրաժեշտ հատվածում՝ միաժամանակ սահմանափակելով դրա տարածումը ամբողջ օրգանիզմում և, համապատասխանաբար, նվազեցնելով համակարգային ազդեցությունների հավանականությունը։ Այս մոտեցումը կարող է հատկապես կարևոր լինել վիրահատական միջամտությունից հետո, երբ անհրաժեշտ է ազդել մնացորդային ուռուցքային բջիջների վրա։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել պոլիմերային թաղանթների դեգրադացիայի և դեղանյութի արտազատման մեխանիզմները, ինչպես նաև դրանց կապը թաղանթի կառուցվածքային հատկությունների հետ։ Կարող են կիրառվել ֆիզիկաքիմիական, դեղագործական, հյուսվածաբանական և փորձարարական կենսաբանական մեթոդներ՝ գնահատելու համար նյութի կայունությունը, դեղանյութի ազատման դինամիկան և կենսաբանական ազդեցությունը։ Առանձին նշանակություն ունի պոլիմերային համակարգի կենսահամատեղելիության ուսումնասիրությունը, քանի որ նյարդային հյուսվածքի հարևանությամբ կիրառվող նյութը պետք է հնարավորինս քիչ անցանկալի տեղային ռեակցիաներ առաջացնի։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև պոլիմերային թաղանթների մեխանիկական հատկություններին, դրանց ձևի և չափերի կայունությանը, ստերիլիզացման հնարավորություններին և բժշկական կիրառման համար անհրաժեշտ տեխնոլոգիական պահանջներին։ Նման համակարգերի զարգացման դեպքում կարևոր է գտնել հավասարակշռություն դեղանյութի բավարար և երկարատև արտազատման, նյութի կենսահամատեղելիության և կիրառման տեխնիկական հարմարավետության միջև։ Աշխատության գիտական նշանակությունը կայանում է դեղանյութի հասցեական մատակարարման նոր մոտեցման ուսումնասիրման մեջ, որտեղ պոլիմերային նյութը հանդես է գալիս ոչ միայն որպես օժանդակ բժշկական նյութ, այլև որպես ակտիվ նյութի վերահսկվող ազատման համակարգ։ Նման տեխնոլոգիաները կարող են հեռանկարային լինել նեյրոուռուցքաբանական բուժման կատարելագործման, հետվիրահատական տեղային թերապիայի և դեղանյութերի երկարատև մատակարարման համակարգերի զարգացման համար։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել նեյրոուռուցքաբաններին, դեղագետներին, կենսանյութերի մասնագետներին, դեղերի առաքման համակարգերի հետազոտողներին և բժշկական նյութագիտության ոլորտի մասնագետներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը համադրում է պոլիմերային նյութագիտությունը, դեղաբանական տեխնոլոգիան և նեյրոուռուցքաբանությունը՝ նպատակ ունենալով գնահատել ուղղորդված դեղաբանական ազդեցությամբ պոլիմերային թաղանթների հնարավորությունները և դրանց կիրառմամբ ուռուցքային հյուսվածքի շրջանում դեղանյութի տեղային, վերահսկվող ու երկարատև մատակարարման առավել արդյունավետ եղանակների մշակման հեռանկարները։

Informatics

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է թվայնացված պատկերների մշակման ավտոմատացված համակարգերի ստեղծմանը և դրանց կիրառմանը ճանապարհային ծածկույթների որակի գնահատման գործընթացում։ Գրքում ուսումնասիրվում են ժամանակակից պատկերների ճանաչման, թվային վերլուծության և տվյալների ավտոմատ մշակման մեթոդները, որոնք հնարավորություն են տալիս առավել արդյունավետ հայտնաբերել ճանապարհային մակերեսների թերությունները, գնահատել դրանց վիճակը և բարձրացնել վերահսկման գործընթացների ճշգրտությունը։ Հեղինակը ներկայացնում է պատկերների ստացման, նախնական մշակման, առանձնահատկությունների վերլուծության և դասակարգման ալգորիթմներ, ինչպես նաև համակարգի կառուցվածքային լուծումներ, որոնք ուղղված են մարդու մասնակցության նվազեցմանը և գնահատման օբյեկտիվության բարձրացմանը։ Աշխատության մեջ քննարկվում են ճանապարհային ծածկույթների ճաքերի, դեֆորմացիաների, մաշվածության և այլ արատների հայտնաբերման մեթոդները՝ հիմնվելով թվային պատկերների վերլուծության վրա։ Ներկայացված մոտեցումները կարևոր նշանակություն ունեն ճանապարհային ենթակառուցվածքների տեխնիկական վիճակի մշտադիտարկման, վերանորոգման աշխատանքների պլանավորման և տրանսպորտային համակարգերի անվտանգության բարելավման համար։ Գիրքը նախատեսված է ճանապարհաշինության մասնագետների, ինժեներների, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների և համակարգչային տեսողության ոլորտի հետազոտողների, ասպիրանտների, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Finance

Գիտական աշխատանքը նվիրված է մտավոր կապիտալի հաշվառման առանձնահատկությունների և դրա ազդեցության ուսումնասիրությանը կազմակերպության ֆինանսատնտեսական գործունեության հիմնական ցուցանիշների վրա։ Ժամանակակից տնտեսության պայմաններում կազմակերպության արժեքն ու մրցունակությունը մեծապես պայմանավորված են ոչ միայն նյութական ակտիվներով, այլև գիտելիքով, մարդկային ներուժով, կազմակերպական փորձով, նորարարական կարողություններով, տեխնոլոգիաներով և գործարար կապերով։ Այս ոչ նյութական ռեսուրսների ամբողջությունը ձևավորում է մտավոր կապիտալը, որի արդյունավետ կառավարումն ու գնահատումը կարող են էական նշանակություն ունենալ կազմակերպության երկարաժամկետ զարգացման համար։ Աշխատանքի շրջանակում մտավոր կապիտալը կարող է դիտարկվել որպես փոխկապակցված բաղադրիչների համակարգ, որի հիմնական տարրերից են մարդկային, կառուցվածքային և հարաբերական կապիտալը։ Մարդկային կապիտալը ներառում է աշխատակիցների գիտելիքները, մասնագիտական հմտությունները, փորձը, ստեղծագործական կարողությունները և կազմակերպության զարգացմանը նպաստող անհատական ներուժը։ Կառուցվածքային կապիտալը կապված է կազմակերպության ներքին գործընթացների, տեղեկատվական համակարգերի, տվյալների բազաների, կազմակերպական գիտելիքի, տեխնոլոգիաների և այլ համակարգերի հետ, որոնք պահպանվում են կազմակերպության ներսում։ Հարաբերական կապիտալը ներառում է հաճախորդների, մատակարարների, գործընկերների և այլ շահակիցների հետ ձևավորված հարաբերությունները, ապրանքանիշի հեղինակությունը և շուկայական կապերը։ Հետազոտության կարևոր խնդիրներից է մտավոր կապիտալի հաշվառման հնարավորությունների ուսումնասիրությունը։ Ավանդական հաշվապահական համակարգերը հաճախ սահմանափակ հնարավորություններ ունեն կազմակերպության կողմից ստեղծվող կամ օգտագործվող ոչ նյութական ռեսուրսների ամբողջական արտացոլման համար, քանի որ դրանց մի մասը դժվար է հստակ չափել և գնահատել դրամական արտահայտությամբ։ Այդ պատճառով անհրաժեշտ է ուսումնասիրել մտավոր կապիտալի նույնականացման, գնահատման, չափման և կառավարչական հաշվետվություններում ներկայացման մեթոդները։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել մտավոր կապիտալի գնահատման տարբեր մոտեցումներ և ցուցանիշներ, որոնք թույլ են տալիս համադրել ոչ նյութական ռեսուրսների զարգացման մակարդակը կազմակերպության տնտեսական արդյունքների հետ։ Այդպիսի ցուցանիշները կարող են վերաբերել աշխատակիցների արտադրողականությանը, նորարարական ակտիվությանը, գիտելիքի ստեղծմանը, հաճախորդների պահպանմանը, ապրանքանիշի արժեքին և այլ գործոնների։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում մտավոր կապիտալի ազդեցությանը կազմակերպության ֆինանսատնտեսական ցուցանիշների վրա։ Արդյունավետ օգտագործվող գիտելիքը և մասնագիտական ներուժը կարող են նպաստել արտադրողականության, շահութաբերության, եկամուտների և մրցունակության բարձրացմանը, ծախսերի օպտիմալացմանը և նոր արտադրանքի կամ ծառայությունների ստեղծմանը։ Միաժամանակ մտավոր կապիտալի թերի կառավարումը կարող է հանգեցնել գիտելիքի կորստի, աշխատակիցների բարձր շրջանառության, նորարարական ներուժի նվազման և կազմակերպության շուկայական դիրքերի թուլացման։ Կարևոր է նաև մտավոր կապիտալի և կազմակերպության շուկայական արժեքի փոխհարաբերությունը։ Որոշ դեպքերում կազմակերպության շուկայական արժեքը կարող է էապես գերազանցել հաշվապահական հաշվեկշռում արտացոլված զուտ ակտիվների արժեքը, և այդ տարբերության մի մասը կարող է կապված լինել ոչ նյութական ռեսուրսների ու ապագա տնտեսական օգուտների ակնկալիքների հետ։ Աշխատանքի գործնական նշանակությունը կարող է դրսևորվել մտավոր կապիտալի հաշվառման և կառավարման կատարելագործման առաջարկությունների մշակմամբ։ Դրանք կարող են ներառել համապատասխան ցուցանիշների համակարգի ձևավորում, աշխատակիցների գիտելիքի և հմտությունների զարգացման գնահատում, կազմակերպական գիտելիքի պահպանման մեխանիզմների ստեղծում, նորարարությունների խթանում և կառավարչական որոշումների կայացման գործընթացում ոչ նյութական ակտիվների վերաբերյալ տեղեկատվության ավելի լայն օգտագործում։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը մտավոր կապիտալը դիտարկում է որպես կազմակերպության տնտեսական արդյունավետության և երկարաժամկետ մրցունակության կարևոր ռեսուրս։ Դրա հաշվառման և գնահատման մեխանիզմների կատարելագործումը կարող է հնարավորություն տալ ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու կազմակերպության իրական ներուժի մասին, բացահայտելու զարգացման չօգտագործված հնարավորությունները և ավելի հիմնավորված գնահատելու մտավոր ռեսուրսների ազդեցությունը ֆինանսական ու տնտեսական արդյունքների վրա։

Economics

Աշխատությունը նվիրված է բարձրագույն կրթության ոլորտում մարքեթինգային գործունեության կազմակերպման և կառավարման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության բուհական համակարգի նյութերի հիման վրա։ Հետազոտության կենտրոնում կրթական ծառայությունների շուկայի առանձնահատկություններն են, բուհերի մրցակցային դիրքի ձևավորումը, դիմորդների և ուսանողների պահանջմունքների ուսումնասիրությունը, կրթական ծրագրերի ներկայացումը և հաստատությունների հեղինակության ձևավորման մեխանիզմները։ Մարքեթինգային համալիրը դիտարկվում է բարձրագույն ուսումնական հաստատության ռազմավարական կառավարման բաղադրիչ՝ ներառելով կրթական ծառայության բովանդակությունը, գնային և ֆինանսական քաղաքականությունը, ծառայությունների հասանելիությունը, հաղորդակցությունը, առաջխաղացումը և շահակիցների հետ հարաբերությունների կազմակերպումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում կրթական ծառայության յուրահատկություններին, քանի որ դրա արժեքը պայմանավորված է ոչ միայն ուսումնական ծրագրով, այլև դասավանդման որակով, մասնագիտական միջավայրով, ենթակառուցվածքներով, շրջանավարտների հնարավորություններով և հաստատության հեղինակությամբ։ Քննվում են կրթական շուկայի ուսումնասիրության, նպատակային լսարանների առանձնացման, դիմորդների վարքագծի և մասնագիտությունների ընտրության վրա ազդող գործոնների գնահատման խնդիրները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում բուհերի հաղորդակցական քաղաքականությունը՝ տեղեկատվական արշավների, հանրային կապերի, թվային հարթակների, սոցիալական հաղորդակցության և հաստատության բրենդի ձևավորման տեսանկյունից։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև ուսանողների ներգրավման և պահպանման, շրջանավարտների հետ հարաբերությունների, գործատուների հետ համագործակցության և աշխատաշուկայի պահանջներին կրթական առաջարկի համապատասխանեցման խնդիրներին։ Հայաստանի բուհական համակարգի առանձնահատկությունների դիտարկումը հնարավորություն է տալիս գնահատելու մրցակցային միջավայրի, ժողովրդագրական փոփոխությունների, կրթական պահանջարկի և կառավարման մեխանիզմների ազդեցությունը մարքեթինգային որոշումների վրա։ Առանձին նշանակություն ունի մարքեթինգային արդյունավետության գնահատումը՝ կրթական հաստատության երկարաժամկետ զարգացման նպատակների հետ դրա համապատասխանության տեսանկյունից։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է կրթության կառավարման, ծառայությունների մարքեթինգի և ռազմավարական կառավարման մոտեցումները՝ ուղղված բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների գործունեության արդյունավետության, ճանաչելիության և կրթական շուկայում կայուն դիրքի ձևավորման հնարավորությունների բացահայտմանը։

Law

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում և Ռուսաստանի Դաշնությունում մարդու և քաղաքացու միավորվելու սահմանադրական իրավունքի համեմատական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում անհատի՝ իր ընդհանուր շահերի, համոզմունքների, մասնագիտական, հասարակական կամ քաղաքական նպատակների շուրջ այլ անձանց հետ կամավոր միավորվելու իրավական հնարավորությունն է, ինչպես նաև այդ ազատության սահմանադրական ճանաչման, պաշտպանության և իրականացման մեխանիզմները։ Միավորվելու իրավունքը ժողովրդավարական և իրավական պետության կարևորագույն քաղաքական իրավունքներից է և սերտորեն կապված է խոսքի, հավաքների, քաղաքական մասնակցության, խղճի և արտահայտվելու ազատությունների հետ։ Ռուսաստանի սահմանադրական համակարգում այս իրավունքը ամրագրված է Սահմանադրության 30-րդ հոդվածով, որը ճանաչում է յուրաքանչյուրի միավորվելու իրավունքը և արգելում անձին հարկադրել անդամակցելու որևէ միավորման կամ մնալու դրա կազմում։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել միավորման իրավունքի սահմանադրաիրավական բնույթը, դրա սուբյեկտների շրջանակը, իրականացման ձևերը և իրավական երաշխիքները։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել հասարակական միավորումների, քաղաքական կուսակցությունների, արհմիությունների, հասարակական կազմակերպությունների և այլ ինքնակազմակերպվող կառույցների ստեղծման ու գործունեության իրավական հիմքերին։ Հետազոտության կարևոր խնդիրներից է մարդու և քաղաքացու իրավունքների տարբերակման ուսումնասիրությունը։ Միավորվելու ազատությունն իր բնույթով կարող է վերաբերել յուրաքանչյուր անձի՝ անկախ քաղաքացիությունից, սակայն դրա առանձին դրսևորումները, հատկապես քաղաքական մասնակցության և կուսակցական գործունեության ոլորտում, կարող են կապված լինել քաղաքացիական կարգավիճակի հետ։ Այս հանգամանքը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու մարդու ընդհանուր իրավունքների և քաղաքացու քաղաքական իրավունքների փոխհարաբերությունը։ Համեմատական վերլուծությունը թույլ է տալիս ուսումնասիրել Հայաստանի և Ռուսաստանի սահմանադրական կարգավորումների նմանություններն ու տարբերությունները՝ սկսած իրավունքի ձևակերպումից մինչև հասարակական միավորումների ստեղծման, գրանցման, գործունեության և լուծարման իրավական ընթացակարգերը։ Կարևոր ուղղություն է նաև պետության միջամտության սահմանների ուսումնասիրությունը։ Միավորվելու իրավունքի արդյունավետ պաշտպանությունը ենթադրում է, որ պետական մարմինները չպետք է անհիմն կերպով խոչընդոտեն անձանց ինքնակազմակերպմանը, սակայն միաժամանակ օրենսդրությունը կարող է սահմանել որոշակի սահմանափակումներ՝ կապված սահմանադրական կարգի, հանրային անվտանգության, այլ անձանց իրավունքների և օրինական շահերի պաշտպանության հետ։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև միավորման ազատության և քաղաքական բազմակարծության փոխկապակցվածությանը։ Հասարակական միավորումների բազմազանությունը քաղաքացիական հասարակության կարևոր բաղադրիչ է, իսկ քաղաքական կուսակցությունների ազատ գործունեությունը՝ ժողովրդավարական քաղաքական համակարգի հիմնարար պայմաններից մեկը։ Այս տեսանկյունից հետազոտությունը կարող է գնահատել, թե սահմանադրական և օրենսդրական ինչ երաշխիքներ են նախատեսված կազմակերպությունների ինքնուրույնության և ներքին գործունեության ազատության ապահովման համար։ Առանձին նշանակություն ունի իրավական պաշտպանության մեխանիզմների ուսումնասիրությունը՝ ներառյալ դատական պաշտպանության հնարավորությունները, պետական մարմինների որոշումների վիճարկումը և սահմանադրական վերահսկողության գործիքները։ Հետազոտությունը կարող է նաև դիտարկել միջազգային իրավական չափանիշների ազդեցությունը միավորվելու իրավունքի ազգային կարգավորման վրա և պարզել, թե ինչպես են այդ չափանիշներն արտացոլվում երկու երկրների սահմանադրական և ընթացիկ օրենսդրության մեջ։ Համեմատական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն նկարագրել գործող իրավական համակարգերը, այլև բացահայտել դրանց առավելություններն ու խնդիրները, գնահատել իրավակարգավորման արդյունավետությունը և մշակել օրենսդրության կատարելագործման հնարավոր ուղղություններ։ Աշխատության տեսական նշանակությունը պայմանավորված է միավորվելու իրավունքի՝ որպես մարդու և քաղաքացու սահմանադրական կարգավիճակի կարևոր բաղադրատարրի առավել ամբողջական բնութագրմամբ։ Գործնական նշանակությունը կարող է դրսևորվել հասարակական կազմակերպությունների և քաղաքական միավորումների իրավական կարգավիճակի կատարելագործման, քաղաքացիների սահմանադրական իրավունքների պաշտպանության և պետական մարմինների կողմից այդ իրավունքների իրացման համար անհրաժեշտ երաշխիքների ապահովման ոլորտներում։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել սահմանադրագետներին, իրավաբաններին, մարդու իրավունքների մասնագետներին, քաղաքական ինստիտուտների և քաղաքացիական հասարակության հետազոտողներին, դատավորներին, փաստաբաններին, իրավագիտության դասախոսներին, ասպիրանտներին և սահմանադրական իրավունքով զբաղվող ուսանողներին։