70 տարի Մեծ Հոկտեմբերի դրոշով: (Մեթոդական նյութեր գրադարանավարների համար)

Biology

Աշխատությունը նվիրված է Իրանի Գորգանրուդ գետի բարձրակարգ ջրային բուսականության տեսակային կազմի, տարածվածության, սեզոնային փոփոխությունների և էկոլոգիական առանձնահատկությունների համալիր ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում գետային էկոհամակարգում ջրային և առափնյա բույսերի դերն է, դրանց փոխհարաբերությունը ջրային միջավայրի ֆիզիկաքիմիական ցուցանիշների հետ և տարբեր էկոլոգիական պայմաններին հարմարվելու առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրվում է բուսական համակեցությունների տարածական բաշխումը գետի տարբեր հատվածներում՝ ուշադրություն դարձնելով տեսակային բազմազանությանը, առանձին տեսակների գերակայությանը, կենսազանգվածի ձևավորմանը և սեզոնային դինամիկային։ Քննվում է ջրի ջերմաստիճանի, թթվածնային ռեժիմի, թթվայնության, հանքայնացման, սննդատարրերի պարունակության և այլ միջավայրային գործոնների հնարավոր կապը բուսականության կառուցվածքի հետ։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում բարձրակարգ ջրային բույսերին որպես գետային էկոհամակարգի կենսաբանական կարևոր բաղադրիչների, որոնք մասնակցում են նյութերի շրջանառությանը, ձևավորում են տարբեր ջրային օրգանիզմների կենսամիջավայր և կարող են նպաստել ջրային համակարգի բնական ինքնամաքրման գործընթացներին։ Բուսատեսակների էկոլոգիական խմբավորումը հնարավորություն է տալիս գնահատելու դրանց պահանջները ջրային ռեժիմի, խոնավության, աղայնության և այլ պայմանների նկատմամբ, ինչպես նաև բացահայտելու գետի տարբեր հատվածների էկոլոգիական տարբերությունները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է մարդածին ազդեցությունների գնահատումը, մասնավորապես՝ գյուղատնտեսական գործունեության, ջրային ռեսուրսների օգտագործման և այլ տնտեսական գործոնների հնարավոր ազդեցությունը բուսական համակեցությունների վիճակի վրա։ Սեզոնային դիտարկումները հնարավորություն են տալիս պարզելու, թե տարվա ընթացքում ինչպես են փոփոխվում բույսերի տարածվածությունը, քանակական ցուցանիշները և համակեցությունների կառուցվածքը։ Նման տվյալները կարող են օգտագործվել նաև ջրային միջավայրի էկոլոգիական վիճակի կենսաբանական գնահատման և երկարաժամկետ փոփոխությունների դիտարկման համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հիդրոբուսաբանության, ջրային էկոլոգիայի, բույսերի էկոլոգիայի և հիդրոէկոլոգիական մոնիթորինգի մոտեցումները՝ գետային բուսականության կառուցվածքի և շրջակա միջավայրի պայմանների միջև գոյություն ունեցող փոխկապակցվածությունները բացահայտելու և ջրային էկոհամակարգի պահպանության համար գիտական հիմքեր ձևավորելու նպատակով։

Technology

Աշխատությունը նվիրված է նախալարված երկաթբետոնե տարրերում ճոպանային ամրանների և բետոնի համատեղ աշխատանքի ուսումնասիրությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով սեյսմիկ ազդեցությունների պայմաններում դրանց լարվածադեֆորմացիոն վիճակին, ամրությանը և հուսալիությանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են նախալարման տեխնոլոգիայի առանձնահատկությունները, ամրանային ճոպաններից բետոնին ուժերի փոխանցման մեխանիզմները, նյութերի միջև կապակցման բնույթը և արտաքին բեռնվածքների ազդեցությամբ առաջացող կառուցվածքային փոփոխությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում «Սպանկրիտ» տիպի նախալարված սալերին, որոնց օրինակով ուսումնասիրվում են բետոնի և բարձր ամրության ճոպանային ամրանների փոխազդեցության հիմնական օրինաչափությունները։ Վերլուծվում են նախնական լարումների բաշխումը, բետոնի դեֆորմացիաները, ամրանների սահքի և կապակցման հնարավոր երևույթները, ճաքերի առաջացման ու զարգացման պայմանները, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը կառուցվածքային տարրի կրողունակության վրա։ Սեյսմիկ ազդեցությունների հաշվառմամբ դիտարկվում է փոփոխական և կրկնվող դինամիկական բեռնվածքների պայմաններում տարրերի աշխատանքը, երբ կառուցվածքը ենթարկվում է լարումների և դեֆորմացիաների ժամանակային փոփոխությունների։ Կարևորվում է բետոնի և ամրանների համատեղ աշխատանքի պահպանման խնդիրը, քանի որ դրանց միջև կապակցման խախտումը կարող է էականորեն փոխել տարրի կոշտությունը, դեֆորմատիվությունը և ընդհանուր կրողունակությունը։ Ուսումնասիրվում են նյութերի ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների, նախալարման աստիճանի, ամրանավորման պարամետրերի, տարրի երկրաչափական չափերի և բեռնավորման բնույթի ազդեցությունները կառուցվածքի վարքի վրա։ Հետազոտության ընթացքում կարող են համադրվել տեսական հաշվարկները, փորձարարական տվյալները և հաշվարկային մոդելավորման արդյունքները՝ իրական աշխատանքային պայմաններում կառուցվածքային տարրերի վարքի առավել ճշգրիտ գնահատման նպատակով։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում սեյսմակայուն նախագծման տեսանկյունից կարևոր այնպիսի ցուցանիշների գնահատմանը, ինչպիսիք են ամրությունը, կոշտությունը, դեֆորմատիվությունը, ճաքակայունությունը և կրկնվող բեռնվածքների նկատմամբ դիմադրությունը։ Ստացված արդյունքները կարող են օգտագործվել նախալարված երկաթբետոնե սալերի հաշվարկման մեթոդների կատարելագործման, նախագծային պարամետրերի հիմնավորման և սեյսմիկ շրջաններում դրանց անվտանգ կիրառման համար։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել շինարարական մեխանիկայի, երկաթբետոնե կառուցվածքների, սեյսմակայուն շինարարության, շինարարական նյութերի և նախալարված կոնստրուկցիաների նախագծման խնդիրներով զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների և ուսանողների համար։

Linguistics

Հատորը ընդգրկում է Հր․ Աճառյանի անձնական արխիվի այն ամբողջ նյութը, որի հիման վրա վերջնական ձևավորում պիտի ստանային վերջին երեք հատորները։

Religion

Մեծ հայրենադարձությունը (1946–1948 թթ.) և Հայ եկեղեցու դերը այդ գործընթացում ձևավորում են սփյուռքահայության և Խորհրդային Հայաստանի հարաբերությունների կարևոր էջերից մեկը, որտեղ քաղաքական, սոցիալական և հոգևոր գործոնները փոխկապակցված էին։ Այդ տարիներին Խորհրդային Հայաստան կազմակերպված զանգվածային հայրենադարձությունը պայմանավորված էր ինչպես Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո առաջացած ժողովրդագրական խնդիրներով, այնպես էլ սփյուռքահայության շրջանում հայրենիք վերադառնալու գաղափարական և ազգային ձգտումներով։ Հայ եկեղեցին այս գործընթացում հանդես եկավ որպես կարևոր հոգևոր և համայնքային կառույց, որը սփյուռքում պահպանում էր ազգային ինքնությունը, լեզուն և մշակութային կապերը հայրենիքի հետ՝ նպաստելով հայրենադարձության գաղափարի տարածմանը և աջակցությանը։ Միաժամանակ եկեղեցու դերը բարդ էր, քանի որ խորհրդային գաղափարախոսական միջավայրում կրոնական հաստատությունները ենթարկվում էին սահմանափակումների, իսկ պետական քաղաքականությունը հաճախ փորձում էր վերահսկել կամ սահմանափակել նրանց ազդեցությունը։ Այդուհանդերձ, հատկապես սփյուռքահայ համայնքներում եկեղեցին շարունակում էր մնալ ազգային համախմբման կենտրոն՝ կազմակերպելով օգնություն, տեղեկատվական աշխատանք և համայնքային քննարկումներ հայրենադարձության վերաբերյալ։ Մեծ հայրենադարձության ընթացքում Հայաստան տեղափոխված հազարավոր հայեր բախվեցին սոցիալական, կենցաղային և ադապտացիոն դժվարությունների, ինչը հետագայում ազդեց գործընթացի ընդհանուր գնահատման վրա, սակայն այն միաժամանակ նշանակալի դեր ունեցավ երկրի ժողովրդագրական և մշակութային զարգացման մեջ։ Ընդհանուր առմամբ, Հայ եկեղեցու մասնակցությունը Մեծ հայրենադարձության գործընթացին կարելի է դիտարկել որպես ազգային ինքնության պահպանման և հայրենիքի հետ կապի ամրապնդման կարևոր գործոն, որը, չնայած սահմանափակումներին, նպաստեց սփյուռք-հայրենիք հարաբերությունների շարունակականությանը։

History

Աշխատությունը ներկայացնում է Աղթամարի հոգևոր և եկեղեցական կենտրոնի հետ կապված աղետալի իրադարձությունների ու անկարգությունների մասին տեղեկություններ՝ նպատակ ունենալով արձանագրել տեղի ունեցած դեպքերը և պահպանել դրանց վերաբերյալ պատմական հիշողությունը։ Աղթամարը հայ ժողովրդի հոգևոր, եկեղեցական և մշակութային պատմության կարևոր կենտրոններից էր, որի վանքն ու կաթողիկոսական աթոռը նշանակալի դեր են ունեցել Վասպուրականի և հարակից շրջանների հայ համայնքների կյանքում։ Այս կենտրոնի պատմության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու ոչ միայն կրոնական կառույցների գործունեությանը, այլև դրանց շուրջ ձևավորված հասարակական հարաբերություններին, եկեղեցական կառավարման խնդիրներին և համայնքային կյանքի բարդություններին։ Վերնագրում հիշատակված աղետալի անցքերն ու անկարգությունները մատնանշում են պատմական իրադարձությունների փաստագրական ներկայացման ուղղվածությունը՝ ուշադրությունը կենտրոնացնելով եկեղեցական միջավայրում առաջացած ճգնաժամերի, հակասությունների և դրանց հետևանքների վրա։ Նման տեղեկագրերը կարևոր սկզբնաղբյուրներ են պատմական իրադարձությունների նկարագրության, ժամանակակիցների արձագանքների և հասարակական տրամադրությունների ուսումնասիրության համար։ Դրանք կարող են նպաստել եկեղեցական հաստատությունների ներքին կյանքի, հոգևոր իշխանության ու համայնքի փոխհարաբերությունների, ինչպես նաև պատմական անկայուն պայմաններում ազգային կառույցների առջև ծառացած դժվարությունների ըմբռնմանը։ Աշխատության արժեքը պայմանավորված է նաև իրադարձությունների մասին տեղեկությունների գրավոր պահպանմամբ, ինչը հնարավորություն է տալիս հետազոտողներին ուսումնասիրելու Աղթամարի պատմության առանձին դրվագները և դրանք դիտարկելու հայոց եկեղեցական ու հասարակական կյանքի ավելի լայն համատեքստում։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել հայոց պատմությամբ, Հայոց եկեղեցու պատմությամբ, Աղթամարի հոգևոր կենտրոնով և XIX դարի հայ հասարակական կյանքի փաստագրական աղբյուրներով զբաղվող հետազոտողներին ու ընթերցողներին։

Medicine

Անասնաբուժական գիտությունների, անասնահամաճարակաբանության և գյուղատնտեսական կենդանիների վարակիչ հիվանդությունների բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում խոշոր եղջերավոր կենդանիների տուբերկուլյոզի տարածման համաճարակաբանական օրինաչափությունների, առաջացման գործոնների և կանխարգելման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում տուբերկուլյոզի հարուցիչի կենսաբանական առանձնահատկությունները, վարակի փոխանցման հիմնական ուղիները և հիվանդության տարածման վրա ազդող անասնապահական, բնապահպանական ու կազմակերպական պայմանները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հանրապետության տարբեր մարզերում խոշոր եղջերավոր կենդանիների տուբերկուլյոզի տարածվածության հնարավոր տարբերություններին, հիվանդության հայտնաբերման հաճախականությանը և անասնագլխաքանակի վարակվածության գնահատմանը։ Վերլուծվում են կենդանիների պահվածքի, կերակրման, անասնապահական տնտեսությունների սանիտարահիգիենիկ պայմանների և կենդանիների տեղաշարժի ազդեցությունները վարակի տարածման գործընթացների վրա։ Քննարկվում են տուբերկուլյոզի ախտորոշման, անասնաբուժական հսկողության, վարակված կենդանիների հայտնաբերման և հիվանդության կանխարգելման կազմակերպական ու մեթոդաբանական խնդիրները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել տուբերկուլինային ախտորոշման, լաբորատոր հետազոտությունների և համաճարակաբանական տվյալների վիճակագրական մշակման կիրառման առանձնահատկությունները։ Անդրադարձ է կատարվում վարակի բնական օջախների, կենդանիների տարբեր տարիքային խմբերի ընկալունակության և անասնապահական տնտեսությունների միջև վարակի տարածման հնարավոր գործոններին։ Կարևորվում է խոշոր եղջերավոր կենդանիների տուբերկուլյոզի՝ որպես կենդանիներից մարդուն փոխանցվող հիվանդության, հանրային առողջապահական նշանակությունը և անասնաբուժական ու բժշկական ծառայությունների համագործակցությունը։ Աշխատանքը կարող է նպաստել Հայաստանի Հանրապետությունում տուբերկուլյոզի անասնահամաճարակաբանական իրավիճակի գնահատմանը, վերահսկողության միջոցառումների կատարելագործմանը և անասնապահական տնտեսությունների կենսաբանական անվտանգության բարձրացմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել անասնաբուժության, անասնահամաճարակաբանության, վարակաբանության, անասնապահության և հանրային առողջապահության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։