Ամառացան վարունգի կենսամորֆոլոգիական առանձնահատկությունները և մշակման տեխնոլոգիան ՀՀ Արարատյան հարթավայրի պայմաններում

Medicine

Աշխատությունը նվիրված է օֆթալմոլոգիայում չափազանց բարձր հաճախականության (միլիմետրային և ենթամիլիմետրային տիրույթի) էլեկտրամագնիսական ալիքների կիրառման հնարավորություններին՝ ինչպես ախտորոշման, այնպես էլ բուժման նպատակներով։ Հեղինակը վերլուծում է այդ տիրույթի ճառագայթման ֆիզիկական հատկությունները, հյուսվածքներում ներթափանցման խորությունը և կենսաբանական ազդեցության մեխանիզմները՝ ընդգծելով դրանց ոչ իոնացնող բնույթը և ցածր ջերմային ազդեցությունը վերահսկվող պարամետրերի դեպքում։ Գրքում դիտարկվում են բարձր հաճախականության ալիքների կիրառումը աչքի տարբեր պաթոլոգիաների ախտորոշման գործընթացում՝ միկրոարյան շրջանառության գնահատում, հյուսվածքների վիճակի ֆունկցիոնալ վերլուծություն և բորբոքային գործընթացների հայտնաբերում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նաև թերապևտիկ կիրառություններին՝ ցավի նվազեցում, բորբոքման մոդուլյացիա և հյուսվածքների վերականգնման խթանում որոշ աչքային հիվանդությունների դեպքում։ Հեղինակը ներկայացնում է սարքավորումների տեխնիկական առանձնահատկությունները, կիրառման մեթոդիկան և անվտանգության պահանջները՝ կլինիկական պայմաններում օգտագործման համար։ Աշխատությունը ընդգծում է այս տեխնոլոգիայի փորձարարական բնույթը և դրա զարգացման հեռանկարները ժամանակակից օֆթալմոլոգիայում։ Այն օգտակար է ակնաբույժների, բժշկական ֆիզիկոսների և վերականգնողական բժշկության մասնագետների համար։

Pedagogy

Проектирование образовательных программ в методике преподавания русского языка как иностранного աշխատությունը ռուսերենը որպես օտար լեզու (ՌՈՒԼ) դասավանդման մեթոդիկայի ոլորտի գիտամեթոդական ձեռնարկ է, որը կենտրոնանում է կրթական ծրագրերի նախագծման և կառուցման սկզբունքների վրա, այն ներկայացնում է ուսումնական նպատակների ձևակերպման, բովանդակության ընտրության և փուլային կազմակերպման մոտեցումները, ինչպես նաև լեզվական նյութի մակարդակային բաժանման մեթոդաբանությունը՝ սկսնակից մինչև առաջադեմ մակարդակներ, գիրքը անդրադառնում է կոմպետենցիաների վրա հիմնված ուսուցման մոդելներին, հաղորդակցական մոտեցմանը և գնահատման համակարգերի մշակմանը, միաժամանակ ընդգրկելով դասընթացների պլանավորման և ուսումնական արդյունքների չափման գործիքներ, ինչը այն դարձնում է կարևոր աղբյուր լեզվաբանության, մանկավարժության և օտար լեզուների դասավանդման մասնագետների համար։

Religion

Հայ առաքելական եկեղեցու ծիսական և աղոթական գրականության կարևորագույն երկերից մեկը, որը ներառում է եկեղեցական ժամերգությունների կատարման համար նախատեսված աղոթքներ, սաղմոսներ, հոգևոր երգեր, շարականներ և պաշտամունքային այլ բնագրեր։ Աշխատությունը ներկայացնում է Հայոց եկեղեցու ժամերգական ավանդույթը՝ արտացոլելով օրվա տարբեր ժամերին կատարվող աղոթքների բովանդակությունը, դրանց հոգևոր խորհուրդը և եկեղեցական պաշտամունքի ընդհանուր կառուցվածքում ունեցած նշանակությունը։ Ժամագիրքը հայ քրիստոնեական մշակույթի հիմնարար ծիսամատյաններից է, որի միջոցով պահպանվել և սերունդներին են փոխանցվել եկեղեցու աղոթական կյանքի, հոգևոր երգեցողության և հավաքական պաշտամունքի դարավոր ավանդույթները։ Դրա հիմնական բովանդակային առանցքը օրվա ժամանակի հոգևոր իմաստավորումն է՝ յուրաքանչյուր ժամի համար սահմանված աղոթքների և պաշտամունքային բնագրերի միջոցով հավատացյալին առաջնորդելով դեպի Աստծո փառաբանություն, գոհություն, ապաշխարություն և հոգևոր խորհրդածություն։ Հայ եկեղեցու ժամերգական համակարգը ձևավորվել է վաղ քրիստոնեական պաշտամունքի, վանական աղոթական կյանքի և ազգային եկեղեցական ավանդությունների երկարատև զարգացման արդյունքում։ Ժամերգությունները կազմակերպված են օրվա որոշակի ժամերի և ունեն իրենց առանձնահատուկ խորհրդաբանությունը։ Գիշերային և առավոտյան աղոթքները կապված են հոգևոր արթնության, աստվածային լույսի և նոր օրվա օրհնության գաղափարների հետ, իսկ երեկոյան ժամերգությունները նպաստում են անցած օրվա վերաիմաստավորմանը, գոհաբանությանը և հոգևոր խաղաղության որոնմանը։ Օրվա մյուս ժամերի աղոթքները ևս արտահայտում են մարդու կյանքի տարբեր պահերին Աստծո ներկայության գիտակցման և աստվածային առաջնորդության հայցման գաղափարը։ Ժամագրքի կարևոր բաղադրիչներից են սաղմոսները, որոնք ներկայացնում են աստվածաշնչյան աղոթքի հարուստ ժառանգությունը և արտահայտում են մարդկային հոգու բազմազան ապրումները՝ փառաբանությունից ու երախտագիտությունից մինչև զղջում, տրտմություն և հույս։ Դրանց կողքին առանձնահատուկ տեղ ունեն շարականներն ու հոգևոր երգերը, որոնք հայ եկեղեցական բանաստեղծության և երաժշտական մշակույթի նշանակալի դրսևորումներից են։ Շարականների միջոցով փոխանցվում են քրիստոնեական դավանանքի հիմնարար գաղափարները, սուրբգրային պատկերացումները, եկեղեցական տոների խորհուրդները և հավատքի հոգևոր արժեքները։ Աղոթքների, սաղմոսների և հոգևոր երգերի համադրությունը ժամերգությանը հաղորդում է ամբողջական գեղարվեստական ու աստվածաբանական կառուցվածք՝ միավորելով գրավոր խոսքը, երաժշտությունը և ծիսական գործողությունը։ Աշխատության գաղափարական հիմքում ընկած է աղոթքի՝ որպես մարդու և Աստծո հաղորդակցության կարևորագույն միջոցի ընկալումը։ Այն ընդգծում է հավատացյալի անձնական հոգևոր կյանքի և եկեղեցական համայնքի հավաքական պաշտամունքի փոխկապակցվածությունը։ Ընդհանուր աղոթքի միջոցով հավատացյալները միավորվում են մեկ հոգևոր ամբողջության մեջ՝ մասնակցելով եկեղեցու միասնական պաշտամունքին և պահպանելով քրիստոնեական հավատքի ընդհանուր ավանդույթները։ Ժամերգությունը միաժամանակ ունի դաստիարակչական նշանակություն, քանի որ աղոթական բնագրերի միջոցով հավատացյալներին հաղորդվում են խոնարհության, սիրո, ներողամտության, ապաշխարության, համբերության և աստվածապաշտության գաղափարները։ Գրական առումով աշխատությունը հայ միջնադարյան հոգևոր բանաստեղծության, սաղմոսերգության և ծիսական արձակի հարուստ ժառանգության կրողն է։ Դրա բնագրերում արտահայտված են հայ հոգևոր մատենագրությանը բնորոշ հանդիսավոր լեզուն, աստվածաշնչյան պատկերային համակարգը, խորհրդանշական արտահայտչամիջոցները և աղոթական խոսքի գեղարվեստական առանձնահատկությունները։ Հատկապես կարևոր է հայ շարականագրության ժառանգության պահպանումը, որի միջոցով դրսևորվում են հայ ժողովրդի բանաստեղծական մտածողությունը, աստվածաբանական ըմբռնումները և երաժշտական ստեղծագործական ավանդույթները։ Ժամագիրքը կարևոր նշանակություն ունի նաև ծիսական միասնականության ապահովման տեսանկյունից, քանի որ սահմանված աղոթական կարգը և բնագրերի հաջորդականությունը նպաստում են եկեղեցական արարողությունների կանոնավոր կատարմանը։ Այն ծառայում է հոգևորականների և եկեղեցական սպասավորների գործնական գործունեությանը՝ միաժամանակ պահպանելով պաշտամունքային ժառանգության ամբողջականությունը։ Պատմամշակութային առումով հրատարակությունը կարևոր վկայություն է 19-րդ դարի հայ եկեղեցական կյանքի, Կոստանդնուպոլսի հայկական տպագրության և ազգային հոգևոր մշակույթի պահպանման պատմության համար։ Այն լույս է տեսել Պողոս Արապյան Ապուչեխցու տպարանում, որի գործունեությունը նշանակալի ներդրում է ունեցել հայերեն կրոնական, ծիսական, կրթական և գրական գրքերի հրատարակման գործում։ Կոստանդնուպոլիսը 19-րդ դարում հայ մշակութային կյանքի խոշոր կենտրոններից էր, որտեղ ակտիվորեն զարգանում էին տպագրությունը, կրթությունը, եկեղեցական գործունեությունը և գրական կյանքը։ Այդ միջավայրում ծիսական գրքերի հրատարակությունը նպաստում էր հայ համայնքների հոգևոր կարիքների բավարարմանը, եկեղեցական ավանդությունների պահպանմանը և հայերեն գրավոր մշակույթի շարունակականությանը։ Ժամագրքերի տարածումը կարևոր նշանակություն ուներ նաև հայկական գաղթօջախներում, քանի որ դրանք ապահովում էին եկեղեցական պաշտամունքի միասնականությունը՝ անկախ համայնքների աշխարհագրական հեռավորությունից։ Այս հրատարակությունը արժեքավոր է հայ ժամագրության, ծիսագիտության, հայ հոգևոր բանաստեղծության, եկեղեցական երաժշտության, աստվածաբանության և հայկական գրահրատարակչության պատմության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է հետաքրքրել հայագետներին, աստվածաբաններին, երաժշտագետներին, շարականագետներին, եկեղեցու պատմաբաններին և հայ քրիստոնեական մշակույթի հետազոտողներին։ Ընթերցողական արժեքը պայմանավորված է հայ եկեղեցու աղոթական ժառանգությանը, ժամերգությունների կառուցվածքին և հայ հոգևոր երգեցողության ավանդույթներին հաղորդակից լինելու հնարավորությամբ։ Իր կրոնական, գրական, երաժշտական և պատմամշակութային նշանակությամբ աշխատությունը հայ հոգևոր մատենագրության կարևորագույն նմուշներից է, որն արտացոլում է Հայ առաքելական եկեղեցու աղոթական կյանքի շարունակականությունը, ազգային քրիստոնեական ինքնության պահպանումը և դարավոր հոգևոր ժառանգության փոխանցումը հաջորդ սերունդներին։

Medicine

Աշխատությունը նվիրված է պուլպիտի սկզբնական ձևերի և խոր կարիեսի բուժման կենսաբանական մեթոդների ուսումնասիրությանը՝ օստեոգեն խթանիչների կիրառմամբ։ Հետազոտությունը կրում է կլինիկափորձարարական բնույթ և նպատակ ունի գնահատել այն բուժական մոտեցումները, որոնք ուղղված են ատամի պուլպայի կենսունակության պահպանմանը, վնասված հյուսվածքների վերականգնմանը և բորբոքային գործընթացի վերահսկմանը։ Ուսումնասիրության հիմքում այն մոտեցումն է, որ համապատասխան կլինիկական պայմաններում հնարավոր է ոչ միայն հեռացնել ախտահարված հյուսվածքները, այլև խթանել օրգանիզմի սեփական վերականգնողական մեխանիզմները՝ պահպանելով ատամի բնական կենսաբանական ներուժը։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել խոր կարիեսի և պուլպիտի վաղ փուլերի ախտորոշման չափանիշները, հիվանդության կլինիկական դրսևորումները և այն պայմանները, որոնց դեպքում նպատակահարմար է կենսաբանական բուժման կիրառումը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում օստեոգեն խթանիչների կենսաբանական ազդեցությանը, դրանց՝ հյուսվածքների վերականգնման և կարծր հյուսվածքների ձևավորման գործընթացներին հնարավոր ազդեցությանը։ Փորձարարական հատվածում կարող են ուսումնասիրվել կիրառվող նյութերի փոխազդեցությունը կենսաբանական հյուսվածքների հետ, բորբոքային արձագանքը, վերականգնողական գործընթացների դինամիկան և ձևավորվող հյուսվածքի կառուցվածքային առանձնահատկությունները։ Կլինիկական ուսումնասիրության ընթացքում կարող են գնահատվել բուժման անմիջական և երկարաժամկետ արդյունքները՝ հաշվի առնելով ցավի վերացումը, պուլպայի կենսունակության պահպանումը, բուժված ատամի ֆունկցիոնալ վիճակը և հետագա բարդությունների առաջացման հաճախականությունը։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև կլինիկական և փորձարարական տվյալների համադրումը, ինչը հնարավորություն է տալիս ավելի հիմնավորված գնահատել կիրառվող կենսաբանական մեթոդների արդյունավետության մեխանիզմները։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ բուժական նյութերի ընտրությանը, դրանց կիրառման տեխնիկային, դոզավորմանը և բուժման ընթացքում անհրաժեշտ վերահսկողության սկզբունքներին։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն գործոններին, որոնք կարող են ազդել բուժման արդյունքի վրա՝ ախտահարման խորությունը, պուլպայի վիճակը, բորբոքման աստիճանը, հիվանդի անհատական առանձնահատկությունները և բուժման ժամանակին իրականացումը։ Աշխատության կարևոր նշանակությունն այն է, որ այն ուսումնասիրում է ատամի կենսաբանական կառուցվածքների պահպանմանն ուղղված մոտեցումներ՝ հակադրելով դրանք այն բուժական ռազմավարություններին, որոնց դեպքում կենսունակ հյուսվածքը ամբողջությամբ հեռացվում է։ Ստացված արդյունքները կարող են նպաստել պահպանողական ստոմատոլոգիայի և կենսաբանական էնդոդոնտիայի զարգացմանը, ինչպես նաև ատամի բնական հյուսվածքների պահպանմանն ուղղված բուժական մեթոդների կատարելագործմանը։ Հետազոտությունը կարող է օգտակար լինել ատամնաբույժ-թերապևտներին, էնդոդոնտիստներին, ստոմատոլոգիական հետազոտողներին, կենսանյութերի մասնագետներին, բժշկական բուհերի դասախոսներին և ուսանողներին։

Other Subjects

Աշխատությունը նվիրված է հայկական ձեռագրական և մատենագրական ավանդության մեջ պահպանված պարականոն բնագրերի ուսումնասիրությանը, որոնցում կենտրոնական տեղ են զբաղեցնում հրեշտակային էակները, աստվածաշնչյան կերպարները և կանոնական գրքերում համեմատաբար համառոտ ներկայացված իրադարձությունների ընդարձակված պատմությունները։ Հետազոտության առանցքում քրիստոնեական պարականոն գրականության հայկական շերտն է՝ դիտարկված որպես աստվածաշնչյան ավանդությունների մեկնաբանման, վերապատմման և նոր սյուժետային մանրամասներով հարստացման կարևոր աղբյուր։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հրեշտակների ծագման, դասակարգման, գործառույթների և մարդկանց ու աստվածային աշխարհի միջև նրանց միջնորդական դերի մասին պատկերացումներին։ Քննվում են նաև աստվածաշնչյան նշանավոր կերպարների շուրջ ձևավորված պատմությունները, որոնցում կանոնական պատումներին կարող են ավելացվել նրանց մանկության, փորձությունների, տեսիլքների, երկնային ճանապարհորդությունների կամ հետագա ճակատագրի վերաբերյալ դրվագներ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայկական տարբերակների հարաբերությունը հունարեն, ասորերեն, եբրայերեն, վրացերեն և քրիստոնեական արևելքի այլ լեզուներով պահպանված համանման ավանդությունների հետ։ Համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պարզել տեքստերի տարածման ուղիները, թարգմանական շերտերը և այն փոփոխությունները, որոնք առաջացել են հայկական մշակութային միջավայրում դրանց փոխանցման ընթացքում։ Ձեռագրագիտական և տեքստաբանական քննությունը կարևոր է տարբեր ձեռագրերում պահպանված ընթերցումների, խմբագրությունների և տարբերակների փոխհարաբերությունները հասկանալու համար։ Պարականոն նյութերը դիտարկվում են նաև որպես միջնադարյան աշխարհընկալման ուսումնասիրության աղբյուր, քանի որ դրանցում արտացոլվում են բարու և չարի, մեղքի ու փրկության, մահվան, հանդերձյալ աշխարհի և աստվածային արդարության վերաբերյալ պատկերացումներ։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում այն հարցին, թե ինչպես են նման պատմությունները ներգործել քարոզների, վարքագրության, ժողովրդական հավատալիքների, պատկերագրության և այլ գրական ժանրերի վրա։ Այս նյութերի ուսումնասիրությունը նպաստում է նաև հայկական թարգմանական գրականության և քրիստոնեական արևելքի մշակութային փոխհարաբերությունների ավելի ամբողջական ընկալմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հայագիտության, աստվածաշնչագիտության, պարականոն գրականության ուսումնասիրության, ձեռագրագիտության և համեմատական տեքստաբանության մոտեցումները՝ բացահայտելով հայկական ավանդության կարևոր տեղը վաղ և միջնադարյան քրիստոնեական գրական ժառանգության պահպանման ու փոխանցման գործընթացում։

Linguistics

Աշխատությունը նվիրված է հայերենի երկու գրական տարբերակներում բայերի կազմության համակարգային և համեմատական ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով բայական բառապաշարի ձևավորման հիմնական կառուցվածքային օրինաչափությունները, բառակազմական միջոցները և դրանց գործածության առանձնահատկությունները։ Հետազոտության առանցքում այն կառուցվածքային մոդելներն են, որոնց միջոցով գոյություն ունեցող բառային հիմքերից, արմատներից և ածանցներից կազմվում են նոր բայեր։ Ուսումնասիրվում են բայական հիմքերի տեսակները, բայակերտ ածանցների գործառույթները, նախածանցների և այլ բառակազմական տարրերի մասնակցությունը, ինչպես նաև տարբեր բաղադրիչների համակցման արդյունքում ձևավորվող բայերի իմաստային առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում բառակազմական կաղապարների արտադրողականությանը՝ պարզելու, թե դրանցից որոնք են ակտիվորեն կիրառվում նոր բայերի ստեղծման համար, որոնք ունեն սահմանափակ գործածություն, իսկ որոնք հիմնականում պահպանվել են լեզվի պատմական շերտերում։ Արևելահայերենի և արևմտահայերենի տվյալների զուգադրումը հնարավորություն է տալիս առանձնացնելու ինչպես երկու տարբերակների համար ընդհանուր բայակազմական սկզբունքները, այնպես էլ դրանցից յուրաքանչյուրին բնորոշ կառուցվածքային և իմաստային առանձնահատկությունները։ Քննվում են նույն կամ մոտ իմաստն արտահայտող բայերի կազմության տարբեր եղանակները, բառակազմական ձևերի զուգահեռ գործածությունը և այն դեպքերը, երբ երկու գրական տարբերակներում միևնույն հիմքից ձևավորվել են կառուցվածքով կամ նշանակությամբ տարբեր բայեր։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է բայակազմության և բառապաշարի պատմական զարգացման փոխկապակցվածությունը, քանի որ երկու գրական տարբերակների ձևավորման տարբեր պայմանները կարող էին նպաստել որոշ կաղապարների տարբեր աստիճանի տարածմանը կամ պահպանմանը։ Ուշադրություն է դարձվում նաև փոխառությունների և օտար լեզուների ազդեցության պայմաններում բայական նոր ձևերի յուրացմանը՝ ուսումնասիրելով, թե ինչպես են օտար բառային հիմքերը ներառվում հայերենի բառակազմական համակարգում և ենթարկվում դրա օրինաչափություններին։ Կարևորվում է բայակազմական իմաստների դասակարգումը՝ գործողության առաջացում, պատճառականություն, վիճակի փոփոխություն, կրկնություն, փոխադարձություն և այլ իմաստային հարաբերություններ արտահայտող ձևերի տեսանկյունից։ Բառակազմական կառուցվածքի ուսումնասիրությունը կապվում է նաև ձևաբանության և իմաստաբանության հետ, քանի որ նոր բայի կառուցվածքը հաճախ պայմանավորում է ոչ միայն բառային նշանակությունը, այլև դրա քերականական ու գործառական առանձնահատկությունները։ Համեմատական քննությունը հնարավորություն է տալիս ավելի հստակ ներկայացնելու արևելահայերենի և արևմտահայերենի բառակազմական համակարգերի փոխհարաբերությունը, դրանց ընդհանուր պատմական հիմքը և ինքնուրույն զարգացման ընթացքում ձևավորված տարբերությունները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հայերենի բառակազմության տեսության, պատմական լեզվաբանության և երկու գրական տարբերակների համեմատական ուսումնասիրության համար՝ նպաստելով հայերենի բայական համակարգի կառուցվածքի և զարգացման օրինաչափությունների առավել ամբողջական նկարագրմանը։