«Արմենիկում» մածուկի ազդեցությունը աէրոբային թարախային վերքի բորբոքային պրոցեսի ընթացքի վրա

Biology

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է հիդրոկորտիզոնի և ինսուլինի հակազդեցական ազդեցության ուսումնասիրությանը հեպատոցիտների միջուկային կառուցվածքների որոշ քանակական և ֆունկցիոնալ ցուցանիշների վրա։ Գրքում ներկայացվում են լյարդային բջիջների միջուկի մորֆոֆունկցիոնալ կազմակերպման հիմքերը, հորմոնալ կարգավորման մեխանիզմները և գլյուկոկորտիկոիդների ու ինսուլինի փոխազդեցության բջջային մակարդակի առանձնահատկությունները։ Հեղինակը վերլուծում է հորմոնների ազդեցությունը ԴՆԹ-ի սինթեզի, քրոմատինի կառուցվածքի, տրանսկրիպցիոն ակտիվության և միջուկային արկղիկների (nuclear structures) կազմակերպման վրա՝ ընդգծելով դրանց հակադիր կենսաքիմիական ազդեցությունները։ Աշխատությունում քննարկվում են նաև փորձարարական մոդելները, հիստոքիմիական և էլեկտրոնային միկրոսկոպիայի մեթոդները, ինչպես նաև ստացված տվյալների քանակական վերլուծության մոտեցումները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նյութափոխանակային կարգավորման հորմոնալ մեխանիզմներին և դրանց դերին լյարդի բջջային ֆունկցիաների հավասարակշռության պահպանման գործում։ Գիրքը նախատեսված է բջջաբանների, կենսաքիմիկոսների, էնդոկրինոլոգների, ֆիզիոլոգների և հետազոտողների համար՝ առաջարկելով համապարփակ գիտական վերլուծություն հորմոնների հակազդեցական ազդեցության վերաբերյալ հեպատոցիտների միջուկային կառուցվածքներում։

Medicine

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է մնացորդային-օրգանական բնույթի գլխուղեղի ախտահարումների պայմաններում զարգացող հոգեսեռական խանգարումների կլինիկական պատկերին, դիֆերենցիալ ախտորոշմանը և բուժման սկզբունքներին՝ ընդգծելով նյարդաբանական և հոգեբուժական գործոնների փոխազդեցությունը։ Նյութում վերլուծվում են հիվանդության կլինիկական դրսևորումները՝ ներառյալ լիբիդոյի խանգարումները, սեռական վարքի փոփոխությունները, էմոցիոնալ անկայունությունը և անձի կառուցվածքային փոփոխությունները, որոնք հաճախ ուղեկցվում են ճանաչողական դեֆիցիտներով և վարքային դիսհարմոնիայի տարբեր աստիճաններով։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում դիֆերենցիալ ախտորոշմանը՝ տարբերակելով օրգանական հիմքով խանգարումները ֆունկցիոնալ հոգեսեռական խանգարումներից, էնդոգեն հոգեկան հիվանդություններից և էքսոգեն գործոններով պայմանավորված վիճակներից։ Քննարկվում են նաև բուժման համալիր մոտեցումները՝ դեղորայքային թերապիա, նեյրոմետաբոլիկ միջոցներ, հոգեթերապևտիկ միջամտություններ և վարքային վերականգնողական ծրագրեր, որոնք ուղղված են ինչպես նյարդաբանական հիմքի, այնպես էլ հոգեբանական և սոցիալական հետևանքների մեղմմանը։

Economics

Աշխատությունը նվիրված է ռազմավարական պլանավորման տեսական, մեթոդաբանական և կիրառական նշանակության ուսումնասիրությանը երկրի տնտեսական զարգացման կառավարման համակարգում՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով երկարաժամկետ նպատակների ձևակերպման, պետական քաղաքականության առաջնահերթությունների որոշման, ռեսուրսների բաշխման և զարգացման ծրագրերի իրականացման փոխկապակցվածությանը։ Ռազմավարական պլանավորումը դիտարկվում է որպես տնտեսական կառավարման այնպիսի գործիք, որը հնարավորություն է տալիս ընթացիկ խնդիրների լուծումը համադրել երկարաժամկետ զարգացման նպատակների հետ, կանխատեսել տնտեսական միջավայրի հնարավոր փոփոխությունները և ձևավորել պետական քաղաքականության փոխկապակցված ուղղություններ։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է ռազմավարական պլանավորման էության, գործառույթների և տնտեսական կառավարման համակարգում դրա տեղի բացահայտման վրա։ Տնտեսության զարգացումը կախված է բազմաթիվ փոխկապակցված գործոններից՝ արտադրողականությունից, ներդրումային ակտիվությունից, մարդկային կապիտալից, տեխնոլոգիական առաջընթացից, ենթակառուցվածքների վիճակից, արտաքին տնտեսական հարաբերություններից, ֆինանսական համակարգի արդյունավետությունից և պետական կառավարման որակից։ Այդ պատճառով առանձին ոլորտների մեկուսացված կառավարումը միշտ չէ, որ կարող է ապահովել երկարաժամկետ և հավասարակշռված արդյունքներ։ Ռազմավարական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս տարբեր ոլորտների նպատակները դիտարկել միասնական համակարգում և սահմանել դրանց միջև անհրաժեշտ առաջնահերթություններ։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ռազմավարական նպատակների ձևավորման գործընթացին։ Արդյունավետ պլանավորման համար անհրաժեշտ է ոչ միայն սահմանել ընդհանուր զարգացման տեսլական, այլև այն վերածել չափելի նպատակների, խնդիրների, ծրագրերի և կատարողականի ցուցանիշների։ Այս գործընթացը ենթադրում է տնտեսության ներկա վիճակի գնահատում, հիմնական սահմանափակումների և զարգացման ներուժի բացահայտում, հնարավոր սցենարների ուսումնասիրություն և համապատասխան քաղաքականության միջոցների ընտրություն։ Ռազմավարական նպատակները պետք է կապված լինեն իրական ռեսուրսների, ժամանակային սահմանների և պատասխանատու կառույցների հետ, հակառակ դեպքում ռազմավարական փաստաթուղթը կարող է մնալ ընդհանուր նպատակադրումների մակարդակում։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում մակրոտնտեսական կանխատեսումների և ռազմավարական պլանավորման փոխհարաբերությունը։ Տնտեսական աճի, գնաճի, զբաղվածության, ներդրումների, պետական ֆինանսների, արտաքին առևտրի և այլ ցուցանիշների հնարավոր զարգացումների գնահատումը անհրաժեշտ է երկարաժամկետ որոշումների հիմնավորման համար։ Միաժամանակ կանխատեսումը չի կարող ամբողջությամբ վերացնել ապագայի անորոշությունը, ուստի ռազմավարական կառավարման համակարգում կարևոր է տարբեր սցենարների դիտարկումը։ Բազային, բարենպաստ և ռիսկային սցենարների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել, թե տնտեսական քաղաքականության ընտրված ուղղությունները որքանով են դիմակայուն արտաքին և ներքին պայմանների փոփոխությունների նկատմամբ։ Առանձին ուղղություն է տնտեսական կառուցվածքի ուսումնասիրությունը։ Երկարաժամկետ զարգացման ռազմավարությունը կարող է գնահատել տնտեսության տարբեր ճյուղերի արտադրողականությունը, արտահանման ներուժը, տեխնոլոգիական մակարդակը և աշխատատեղերի ստեղծման հնարավորությունները։ Կառուցվածքային փոփոխությունների պլանավորումը կարևոր է հատկապես այն տնտեսությունների համար, որոնք ձգտում են բարձրացնել ավելի մեծ ավելացված արժեք ստեղծող գործունեության տեսակների նշանակությունը։ Այս տեսանկյունից ռազմավարական պլանավորումը կապվում է արդյունաբերության, ծառայությունների, գյուղատնտեսության, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների, ենթակառուցվածքների և այլ ոլորտների զարգացման քաղաքականությունների համակարգման հետ։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է ներդրումային քաղաքականության ռազմավարական կառավարումը։ Ներդրումները տնտեսական աճի և արտադրական ներուժի ընդլայնման հիմնական գործոններից են, սակայն դրանց ազդեցությունը կախված է նաև ներդրումների կառուցվածքից և արդյունավետությունից։ Երկարաժամկետ պլանավորման միջոցով հնարավոր է առանձնացնել այն ուղղությունները, որոնցում կապիտալ ներդրումները կարող են ստեղծել առավել լայն տնտեսական ազդեցություններ՝ նպաստելով արտադրողականության, ենթակառուցվածքների, տեխնոլոգիական կարողությունների և մարդկային կապիտալի զարգացմանը։ Միաժամանակ կարևորվում են գործարար միջավայրի կանխատեսելիությունը, սեփականության իրավունքների պաշտպանությունը, մրցակցային պայմանները և պետական քաղաքականության հետևողականությունը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում նորարարության և տեխնոլոգիական զարգացման ռազմավարական նշանակությանը։ Ժամանակակից տնտեսության մրցունակությունը մեծապես պայմանավորված է գիտելիքի, հետազոտությունների, տեխնոլոգիաների և նորարարական ձեռնարկատիրության արդյունավետ օգտագործմամբ։ Ռազմավարական պլանավորումը հնարավորություն է տալիս կրթության, գիտության, մասնավոր հատվածի և տեխնոլոգիական քաղաքականության միջև ձևավորել երկարաժամկետ կապեր։ Այս համատեքստում կարող են դիտարկվել հետազոտությունների խթանման, թվային փոխակերպման, տեխնոլոգիական ենթակառուցվածքների զարգացման և նորարարական ընկերությունների համար համապատասխան միջավայրի ձևավորման խնդիրները։ Կարևոր ուղղություն է մարդկային կապիտալի դերի ուսումնասիրությունը։ Տնտեսական զարգացման երկարաժամկետ հնարավորությունները կախված են բնակչության կրթությունից, մասնագիտական հմտություններից, առողջությունից և աշխատաշուկայի փոփոխություններին հարմարվելու կարողությունից։ Այդ պատճառով տնտեսական ռազմավարությունը նպատակահարմար է կապել կրթության և մասնագիտական պատրաստման քաղաքականության հետ։ Աշխատուժի հմտությունների և տնտեսության պահանջարկի միջև անհամապատասխանությունը կարող է սահմանափակել նույնիսկ ներդրումների և տեխնոլոգիական զարգացման դրական ազդեցությունը։ Ռազմավարական պլանավորումը հնարավորություն է տալիս կանխատեսել պահանջվող մասնագիտությունների և կարողությունների փոփոխությունները և համապատասխանեցնել կրթական քաղաքականությունը տնտեսական կառուցվածքի զարգացման ուղղություններին։ Առանձին տեղ է զբաղեցնում տարածքային զարգացման խնդիրը։ Տնտեսական ակտիվության կենտրոնացումը սահմանափակ թվով տարածքներում կարող է խորացնել տարածքային տարբերությունները և նվազեցնել երկրի ամբողջ տնտեսական ներուժի օգտագործման հնարավորությունը։ Ռազմավարական պլանավորման միջոցով հնարավոր է համադրել մարզային զարգացման, ենթակառուցվածքների, տրանսպորտային հասանելիության, զբաղվածության և ներդրումային քաղաքականության ուղղությունները։ Տարածքային պլանավորումը կարող է նպաստել տնտեսական հնարավորությունների ավելի լայն տարածմանը և տեղական մրցակցային առավելությունների օգտագործմանը։ Հետազոտության մեջ կարևորվում է փոքր և միջին ձեռնարկատիրության դերը։ Ձեռնարկատիրական ակտիվությունը կարող է նպաստել աշխատատեղերի ստեղծմանը, տնտեսական կառուցվածքի բազմազանեցմանը, նորարարությունների տարածմանը և մրցակցության զարգացմանը։ Ռազմավարական քաղաքականությունը կարող է ներառել ֆինանսավորման հասանելիության, վարչարարական պայմանների, ձեռնարկատիրական գիտելիքների և շուկաների հասանելիության բարելավման ուղղություններ։ Միաժամանակ կարևոր է գնահատել պետական աջակցության միջոցների իրական արդյունավետությունը և դրանց ազդեցությունը արտադրողականության ու երկարաժամկետ մրցունակության վրա։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում արտաքին տնտեսական հարաբերությունների և արտահանման ռազմավարական նշանակությանը։ Փոքր բաց տնտեսության զարգացման հնարավորությունները սերտորեն կապված են արտաքին շուկաների հասանելիության, արտահանվող ապրանքների և ծառայությունների մրցունակության ու արտաքին տնտեսական ռիսկերի հետ։ Ռազմավարական պլանավորումը կարող է ուղղված լինել արտահանման կառուցվածքի բազմազանեցմանը, նոր շուկաների հասանելիությանը և միջազգային տնտեսական կապերի արդյունավետ օգտագործմանը։ Միաժամանակ արտաքին կախվածությունների գնահատումը կարևոր է տնտեսական դիմակայունության տեսանկյունից, քանի որ արտաքին պահանջարկի, ֆինանսական հոսքերի կամ միջազգային տնտեսական պայմանների փոփոխությունները կարող են ազդել ներքին զարգացման վրա։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում պետական ֆինանսների և ռազմավարական նպատակների փոխհարաբերությունը։ Երկարաժամկետ ծրագրերը պահանջում են ֆինանսական ռեսուրսներ, ուստի ռազմավարական պլանավորումը պետք է կապվի բյուջետային գործընթացի հետ։ Պետական ծախսերի առաջնահերթությունների սահմանումը, ծրագրային բյուջետավորումը և միջնաժամկետ ֆինանսական պլանավորումը հնարավորություն են տալիս ռազմավարական նպատակները վերածել ֆինանսավորվող գործողությունների։ Միաժամանակ անհրաժեշտ է գնահատել պետական ֆինանսների կայունությունը և կանխել այնպիսի ծրագրերի կուտակումը, որոնց իրականացման համար բավարար ռեսուրսներ չեն կարող ապահովվել։ Առանձին ուղղություն է ռազմավարական և բյուջետային պլանավորման համակարգերի համաձայնեցումը։ Եթե ռազմավարական փաստաթղթերում սահմանված նպատակները չեն արտացոլվում բյուջետային հատկացումներում, դրանց գործնական ազդեցությունը սահմանափակվում է։ Այդ պատճառով կարևոր է նպատակների, ծրագրերի, ֆինանսավորման և արդյունքային ցուցանիշների միջև հստակ կապի ձևավորումը։ Միջնաժամկետ ծախսային պլանավորումը կարող է հանդես գալ որպես երկարաժամկետ ռազմավարության և տարեկան բյուջեի միջև կապող մեխանիզմ՝ ռազմավարական առաջնահերթությունները վերածելով կոնկրետ ֆինանսական որոշումների։ Կարևորվում է նաև պետական ներդրումային ծրագրերի ընտրության և գնահատման խնդիրը։ Սահմանափակ ֆինանսական ռեսուրսների պայմաններում անհրաժեշտ է համեմատել տարբեր նախագծերի տնտեսական և սոցիալական ազդեցությունները և առաջնահերթություն տալ այն ծրագրերին, որոնք առավել համապատասխան են երկարաժամկետ նպատակներին։ Ենթակառուցվածքային նախագծերի դեպքում կարևոր է գնահատել ոչ միայն շինարարության սկզբնական արժեքը, այլև սպասարկման հետագա ծախսերը, տնտեսական ակտիվության վրա ազդեցությունը և երկարաժամկետ արդյունավետությունը։ Հետազոտության մեջ առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում ռազմավարությունների իրականացման ինստիտուցիոնալ ապահովումը։ Նույնիսկ լավ մշակված ռազմավարությունը չի կարող ապահովել ակնկալվող արդյունքներ, եթե պատասխանատվությունները հստակ չեն բաշխված կամ բացակայում են իրականացման արդյունավետ մեխանիզմները։ Անհրաժեշտ է պետական կառավարման մարմինների միջև համակարգում, պատասխանատվության հստակեցում և տվյալների կանոնավոր փոխանակում։ Ռազմավարական կառավարման ինստիտուցիոնալ կառուցվածքը պետք է հնարավորություն տա համադրել տարբեր գերատեսչությունների ծրագրերը և կանխել նպատակների կրկնությունը կամ հակասությունը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում մշտադիտարկման և գնահատման համակարգին։ Ռազմավարության ընդունումը պլանավորման գործընթացի ավարտը չէ։ Իրականացման ընթացքում անհրաժեշտ է պարբերաբար գնահատել գործողությունների կատարումը, չափել արդյունքները և համեմատել դրանք նախապես սահմանված նպատակների հետ։ Կատարողականի ցուցանիշները հնարավորություն են տալիս տարբերակել գործողության իրականացումը դրա իրական տնտեսական արդյունքից։ Օրինակ՝ որոշ ծրագրի շրջանակում միջոցառումների իրականացումը դեռևս ինքնին չի նշանակում, որ բարձրացել է արտադրողականությունը կամ բարելավվել է համապատասխան ծառայության որակը։ Այդ պատճառով արդյունքամետ կառավարումը պահանջում է ոչ միայն գործողությունների, այլև վերջնական ազդեցությունների գնահատում։ Հայաստանի պետական ռազմավարական կառավարման ներկայիս բարեփոխումներում ևս ընդգծվում է փաստաթղթերի մշակումից դեպի տվյալահենք և արդյունքամետ կառավարում անցնելու, ռազմավարական փաստաթղթերի աստիճանակարգը հստակեցնելու և մշտադիտարկման ու կատարողականի կառավարման համակարգը զարգացնելու մոտեցումը։ Ռազմավարական և միջնաժամկետ պլանավորումը պետական կառավարման համակարգում կապվում է նաև տնտեսական, հարկաբյուջետային և ծախսային քաղաքականությունների հետ՝ ռազմավարական առաջնահերթությունները գործնական ծրագրերի վերածելու նպատակով։ Առանձին ուղղություն է ռազմավարական պլանավորման տեղեկատվական ապահովումը։ Որոշումների որակը մեծապես կախված է օգտագործվող տվյալների ճշգրտությունից, ժամանակայնությունից և համադրելիությունից։ Վիճակագրական համակարգը, վարչական տվյալների բազաները, տնտեսական հետազոտությունները և կանխատեսման գործիքները կարող են ապահովել անհրաժեշտ տեղեկատվական հիմքը։ Տվյալների պակասը կամ ուշացումը կարող է դժվարացնել ինչպես խնդիրների ճիշտ ախտորոշումը, այնպես էլ իրականացվող քաղաքականության ազդեցության գնահատումը։ Այդ պատճառով տվյալահենք կառավարումը ռազմավարական պլանավորման կարևոր բաղադրիչ է։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ռիսկերի կառավարումը։ Երկարաժամկետ տնտեսական պլանները իրականացվում են անորոշ միջավայրում, որտեղ հնարավոր են արտաքին տնտեսական ցնցումներ, ֆինանսական շուկաների փոփոխություններ, տեխնոլոգիական վերափոխումներ, բնական և կլիմայական ռիսկեր կամ այլ անսպասելի զարգացումներ։ Ռազմավարությունը պետք է ունենա որոշակի ճկունություն և նախատեսի փոփոխվող պայմաններին արձագանքելու մեխանիզմներ։ Սցենարային պլանավորումը և ռիսկերի պարբերական վերագնահատումը հնարավորություն են տալիս ռազմավարական ուղղությունները հարմարեցնել նոր պայմաններին՝ առանց երկարաժամկետ նպատակները կորցնելու։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում կայուն զարգացման սկզբունքների ներառմանը տնտեսական պլանավորման մեջ։ Երկարաժամկետ տնտեսական արդյունքները կապված են բնական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման, էներգետիկ համակարգերի, շրջակա միջավայրի պահպանության և կլիմայական փոփոխություններին հարմարվելու հետ։ Այդ պատճառով տնտեսական ռազմավարությունը կարող է ներառել ռեսուրսաարդյունավետության, կանաչ տեխնոլոգիաների, էներգաարդյունավետության և ավելի կայուն արտադրական մոդելների զարգացման ուղղություններ։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս տնտեսական աճը դիտարկել ոչ միայն կարճաժամկետ արտադրության ավելացման, այլև երկարաժամկետ ռեսուրսային և բնապահպանական կայունության տեսանկյունից։ Հետազոտության կարևոր ուղղություն է մասնավոր հատվածի մասնակցությունը ռազմավարական պլանավորման գործընթացին։ Պետական կառույցները սահմանում են քաղաքականության շրջանակները, սակայն տնտեսական գործունեության զգալի մասը իրականացվում է մասնավոր կազմակերպությունների և ձեռնարկատերերի կողմից։ Այդ պատճառով ռազմավարությունների մշակման ժամանակ գործարար հատվածի, մասնագիտական համայնքի և այլ շահագրգիռ կողմերի հետ խորհրդակցությունները կարող են նպաստել խնդիրների ավելի ամբողջական բացահայտմանը և իրականացման հնարավորությունների գնահատմանը։ Մասնակցային մոտեցումը կարող է նաև բարձրացնել ռազմավարական որոշումների կանխատեսելիությունը տնտեսական դերակատարների համար։ Առանձին նշանակություն ունի միջազգային փորձի ուսումնասիրությունը։ Տարբեր երկրների տնտեսական զարգացման ռազմավարությունները հնարավորություն են տալիս համեմատել պլանավորման ինստիտուտները, արդյունաբերական և նորարարական քաղաքականությունները, ներդրումների խթանման մեխանիզմները և կատարողականի գնահատման համակարգերը։ Սակայն միջազգային փորձի կիրառումը պահանջում է տեղական տնտեսական կառուցվածքի, ինստիտուցիոնալ պայմանների և ռեսուրսային հնարավորությունների հաշվառում։ Այլ երկրի հաջողված քաղաքականության մեխանիկական կրկնությունը պարտադիր չէ, որ ապահովի նույն արդյունքը, ուստի համեմատական ուսումնասիրության նպատակը առավելապես կիրառելի սկզբունքների և մեխանիզմների բացահայտումն է։ Հետազոտության մեթոդաբանական հիմքում կարող են համադրվել համակարգային և համեմատական վերլուծությունը, մակրոտնտեսական ցուցանիշների ուսումնասիրությունը, ռազմավարական փաստաթղթերի բովանդակային գնահատումը, տնտեսական կանխատեսումը, սցենարային վերլուծությունը և կատարողականի ցուցանիշների ուսումնասիրությունը։ Տարբեր ժամանակաշրջանների զարգացման ծրագրերի համեմատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել ռազմավարական առաջնահերթությունների փոփոխությունները և գնահատել պլանավորման համակարգի ինստիտուցիոնալ զարգացումը։ Աշխատության գիտագործնական նշանակությունը պայմանավորված է տնտեսական քաղաքականության երկարաժամկետ հետևողականության ապահովման անհրաժեշտությամբ։ Ռազմավարական պլանավորումը կարող է ծառայել որպես պետական քաղաքականության տարբեր ոլորտները միավորող համակարգ՝ տնտեսական նպատակները կապելով ֆինանսական ռեսուրսների, ինստիտուցիոնալ պատասխանատվության և չափելի արդյունքների հետ։ Դրա արդյունավետությունը, սակայն, կախված է ոչ միայն ռազմավարական փաստաթղթերի առկայությունից, այլև նպատակների իրատեսությունից, իրականացման մեխանիզմներից, ֆինանսավորման համապատասխանությունից, տվյալների որակից և պարբերական գնահատման հնարավորությունից։ Ընդհանուր առմամբ նյութը ներկայացնում է տնտեսական զարգացման կառավարման մեջ երկարաժամկետ և միջնաժամկետ պլանավորման նշանակության համալիր ուսումնասիրություն՝ ընդգրկելով մակրոտնտեսական կանխատեսումը, կառուցվածքային վերափոխումները, ներդրումային և նորարարական քաղաքականությունը, մարդկային կապիտալը, տարածքային զարգացումը, պետական ֆինանսները, ինստիտուցիոնալ համակարգումը, մշտադիտարկումը և ռիսկերի կառավարումը։ Այն կարող է օգտակար լինել տնտեսագիտության, ռազմավարական կառավարման, պետական տնտեսական քաղաքականության, հանրային կառավարման և զարգացման պլանավորման ոլորտներում աշխատող հետազոտողների, մասնագետների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Other Subjects

Այս աշխատությունը վերաբերում է Ղրիմի տարածքում հայտնաբերված հայկական արձանագրությունների (էպիգրաֆիկ հուշարձանների) ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով հայ համայնքի պատմական ներկայությունը, մշակութային ժառանգությունը և միջնադարյան գաղթօջախների գործունեությունը Սևծովյան տարածաշրջանում։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է հավաքել, համակարգել և վերլուծել Ղրիմում պահպանված հայկական արձանագրությունները՝ քարակերտ հուշարձանների, եկեղեցիների, խաչքարերի, տապանաքարերի և այլ նյութական աղբյուրների վրա, որոնք վկայում են հայերի սոցիալ-տնտեսական և հոգևոր կյանքի մասին տարբեր պատմական ժամանակաշրջաններում։ Ուսումնասիրվում են արձանագրությունների լեզվական առանձնահատկությունները, հիմնականում միջին հայերեն և գրաբար ձևերը, ինչպես նաև դրանց բովանդակային կառուցվածքը՝ նվիրատվական, հիշատակի, կրոնական և իրավական բնույթի գրություններ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Ղրիմի հայկական գաղութների ձևավորման պատմությանը՝ հատկապես Կաֆա (Թեոդոսիա), Սուրոժ և այլ կենտրոնների դերին, որոնք միջնադարում կարևոր առևտրային և մշակութային հանգույցներ էին։ Աշխատությունը նաև դիտարկում է հայերի փոխազդեցությունը տեղական և տարածաշրջանային ժողովուրդների հետ՝ ընդգծելով մշակութային փոխառնչությունների և ինտեգրման գործընթացները։ Միաժամանակ արձանագրությունները դիտվում են որպես արժեքավոր աղբյուր պատմության, լեզվաբանության և արվեստագիտության համար՝ հնարավորություն տալով վերականգնել հայկական սփյուռքի կյանքի մանրամասները Ղրիմում։ Այսպիսով, ուսումնասիրությունը կարևոր ներդրում է հայագիտության և էպիգրաֆիկայի ոլորտում՝ բացահայտելով Ղրիմի հայկական պատմամշակութային ժառանգության բազմաշերտ պատկերը։

Economics

Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության ազգային անվտանգության համակարգում տնտեսական անվտանգության դերին, տնտեսական սպառնալիքների բացահայտմանը, դրանց հնարավոր հետևանքների գնահատմանը և հաղթահարման արդյունավետ ուղիների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմքում այն մոտեցումն է, որ ազգային անվտանգությունը չի սահմանափակվում միայն ռազմական կամ քաղաքական պաշտպանվածությամբ․ պետության կայունությունն ու ինքնիշխանությունը մեծապես կախված են նաև տնտեսության դիմակայունությունից, ֆինանսական համակարգի կայունությունից, արտադրական ներուժից, էներգետիկ և պարենային ապահովվածությունից, արտաքին տնտեսական հարաբերությունների հավասարակշռվածությունից և բնակչության սոցիալ-տնտեսական բարեկեցությունից։ ՀՀ ազգային անվտանգության ռազմավարական մոտեցումներում ևս կայուն զարգացումը և տնտեսական աճը դիտարկվում են ազգային անվտանգության ապահովման կարևոր բաղադրիչներ։ Աշխատանքի շրջանակում տնտեսական սպառնալիքները կարող են դիտարկվել ինչպես ներքին, այնպես էլ արտաքին ծագման տեսանկյունից։ Դրանց շարքում կարևոր տեղ կարող են զբաղեցնել տնտեսության արտաքին շուկաներից և ներմուծումից չափազանց մեծ կախվածությունը, արտահանման սահմանափակ դիվերսիֆիկացիան, արտաքին առևտրային անհավասարակշռությունները, ֆինանսական և մակրոտնտեսական անկայունության ռիսկերը, պետական պարտքի և բյուջետային սահմանափակումների հետ կապված խնդիրները, գործազրկությունը, տարածքային տնտեսական անհամաչափությունները, ցածր արտադրողականությունը և տեխնոլոգիական հետընթացը։ ՀՀ տնտեսության վերաբերյալ նախկին ռազմավարական ծրագրերում որպես անվտանգության տեսանկյունից կարևոր ռիսկեր առանձնացվել են արտաքին աղբյուրներից կախվածության աճը, ներմուծման գերազանցումը արտահանման նկատմամբ, արտահանման ցածր դիվերսիֆիկացիան, տեխնոլոգիական և ինովացիոն զարգացման բացը, տարածքային անհամաչափ զարգացումը և ենթակառուցվածքների ու ներքին խնայողությունների անբավարար մակարդակը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է Հայաստանի տնտեսության կառուցվածքային առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը և դրանց կապը ազգային անվտանգության հետ։ Փոքր և բաց տնտեսության պայմաններում արտաքին տնտեսական միջավայրի փոփոխությունները կարող են արագ փոխանցվել ներքին շուկա՝ ազդելով առևտրի, ներդրումների, փոխարժեքի, գների, զբաղվածության և պետական եկամուտների վրա։ Այդ պատճառով տնտեսական անվտանգության ամրապնդումը պահանջում է ոչ միայն ընթացիկ տնտեսական ցուցանիշների բարելավում, այլև երկարաժամկետ դիմակայունության ձևավորում։ Այս համատեքստում առանձնահատուկ նշանակություն ունի տնտեսության դիվերսիֆիկացումը՝ արտադրության և արտահանման կառուցվածքում ավելի մեծ թվով մրցունակ ոլորտների ձևավորման միջոցով։ Կարևոր է նաև տեղական արտադրական կարողությունների զարգացումը, տեխնոլոգիական արդիականացումը, նորարարությունների խթանումը և բարձր ավելացված արժեք ստեղծող ոլորտների ընդլայնումը։ Աշխատանքում կարող է ուսումնասիրվել նաև ֆինանսական անվտանգության բաղադրիչը, որը ներառում է բանկային և ֆինանսական համակարգի կայունությունը, պետական ֆինանսների արդյունավետ կառավարումը, գնաճային և արժութային ռիսկերի վերահսկումը, ինչպես նաև տնտեսության նկատմամբ ներդրողների և քաղաքացիների վստահության պահպանումը։ ՀՀ ֆինանսական քաղաքականության ռազմավարական մոտեցումներում տնտեսական անվտանգության կարևոր նախապայման է դիտարկվում կայուն մակրոտնտեսական միջավայրը, իսկ տնտեսական աճի կայունության համար կարևորվում են տնտեսության բազմազանեցումը, արդյունավետ հարկաբյուջետային քաղաքականությունը և ֆինանսական միջնորդության զարգացումը։ Առանձին ուշադրության են արժանի էներգետիկ և պարենային անվտանգության խնդիրները, քանի որ կենսական նշանակության ապրանքների և էներգակիրների մատակարարման արտաքին կախվածությունը կարող է տնտեսական վտանգները վերածել ավելի լայն ազգային անվտանգության սպառնալիքների։ Այս տեսանկյունից կարևոր են էներգետիկ աղբյուրների և մատակարարման ուղիների բազմազանեցումը, վերականգնվող էներգետիկայի զարգացումը, ռազմավարական պաշարների ձևավորումը, գյուղատնտեսության արտադրողականության բարձրացումը և պարենային շղթաների կայունության ապահովումը։ Տնտեսական անվտանգության ժամանակակից ընկալման մեջ կարևոր է նաև տեխնոլոգիական և թվային բաղադրիչը, քանի որ տնտեսության թվայնացման խորացումը միաժամանակ ստեղծում է նոր հնարավորություններ և նոր խոցելիություններ։ Տեղեկատվական համակարգերի խափանումները, կիբեռսպառնալիքները կամ կարևոր ենթակառուցվածքների նկատմամբ տեխնոլոգիական կախվածությունը կարող են ունենալ ուղղակի տնտեսական հետևանքներ, ուստի տնտեսական դիմակայունությունը պահանջում է նաև ենթակառուցվածքների և տվյալների պաշտպանության բարձր մակարդակ։ Հայաստանի ազգային անվտանգության փաստաթղթերում տեղեկատվական անվտանգությունը դիտարկվում է ազգային անվտանգության բաղկացուցիչ մաս։ Աշխատանքի կիրառական նշանակությունը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ տնտեսական սպառնալիքների հաղթահարումը պահանջում է համակարգված պետական քաղաքականություն՝ ներառելով հարկաբյուջետային և դրամավարկային կայունություն, ներդրումային միջավայրի բարելավում, արտահանման խթանում, տնտեսական մրցակցության զարգացում, մարդկային կապիտալի և կրթության ներդրումների ավելացում, ենթակառուցվածքների կատարելագործում և տարածաշրջանային տնտեսական անհամաչափությունների նվազեցում։ Միաժամանակ կարևոր է ոչ միայն արդեն գոյություն ունեցող սպառնալիքների չեզոքացումը, այլև դրանց վաղ հայտնաբերման և կանխատեսման մեխանիզմների ձևավորումը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը տնտեսական անվտանգությունը ներկայացնում է որպես ազգային անվտանգության բազմաշերտ համակարգի առանցքային բաղադրիչ և փորձում է բացահայտել այն ներքին ու արտաքին տնտեսական գործոնները, որոնք կարող են սահմանափակել Հայաստանի կայուն զարգացումը, ինչպես նաև առաջարկել դրանց ազդեցությունը նվազեցնելու և երկրի տնտեսական դիմակայունությունը բարձրացնելու հիմնական ուղղությունները։

Mathematics

Այս գիրքը նվիրված է ոչ գծային դիֆերենցիալ հավասարումների եզրային խնդիրների ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով մաթեմատիկական վերլուծության և կիրառական մաթեմատիկայի կարևոր ուղղություններից մեկը։ Աշխատանքում քննարկվում են ոչ գծային հավասարումների լուծումների գոյության, միակության, կայունության և որակական հատկությունների հետ կապված խնդիրները, ինչպես նաև դրանց լուծման տեսական ու գործնական մեթոդները։ Գրքում ներկայացվում են մաթեմատիկական մոդելավորման, վերլուծական մոտեցումների և հաշվարկային մեթոդների կիրառություններ, որոնք հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրել բարդ գործընթացներ ֆիզիկայում, ինժեներիայում և այլ գիտական ոլորտներում։ Այն կարող է օգտակար լինել մաթեմատիկոսների, կիրառական մաթեմատիկայի մասնագետների, հետազոտողների, դասախոսների և դիֆերենցիալ հավասարումների տեսությամբ հետաքրքրվող ուսանողների համար։