Discover other interesting and useful materials
Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials sectionHistory
Ազգային ժողովի արձանագրություններ, նիստ 2
Հրատարակությունը ներկայացնում է Ազգային ժողովի երկրորդ նիստի արձանագրությունը՝ ամրագրելով ժողովական աշխատանքի ընթացքը, քննարկված հարցերը և պաշտոնական գրառումները։ Այն կարևոր փաստաթղթային սկզբնաղբյուր է 19-րդ դարի հայ հասարակական ու քաղաքական կյանքի, ազգային հաստատությունների գործունեության և համայնքային ինքնակառավարման պատմության ուսումնասիրության համար։ Արձանագրությունը հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու ժողովի օրակարգային հարցերին, քննարկումների կազմակերպման ձևին, մասնակիցների արտահայտած դիրքորոշումներին և որոշումների կայացման ընթացակարգերին։ Նման փաստաթղթերը արտացոլում են հայ համայնքի կառավարման խնդիրները, հասարակական կյանքի կազմակերպման սկզբունքները և ազգային ներկայացուցչական մարմնի դերակատարությունը։ Դրանք նաև պահպանում են ժամանակաշրջանի պաշտոնական լեզվի ու վարչական գրագրության առանձնահատկությունները՝ արժեքավոր նյութ դառնալով պատմական և լեզվաբանական ուսումնասիրությունների համար։ Այլ նիստերի արձանագրությունների հետ համադրությամբ այս փաստաթուղթը կարող է օգնել վերականգնելու ժողովի գործունեության հաջորդականությունը, հետևելու քննարկումների զարգացմանը և բացահայտելու համայնքային կառավարման առաջնահերթությունները։ Հրատարակությունը կարևոր է հայ քաղաքական ու վարչական պատմության, ազգային ինքնակառավարման ավանդույթների և 19-րդ դարի հայ հասարակական կյանքի ուսումնասիրության համար։
Updated: 2026-11-03
Pedagogy
ԴԱՍՏԻԱՐԱԿՈՒԹՅԱՆ ՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ
Դաստիարակության տեսությունը մանկավարժության այն բաժինն է, որը ուսումնասիրում է անձի ձևավորման, զարգացման և սոցիալականացման օրինաչափությունները, ինչպես նաև դաստիարակչական գործընթացի նպատակները, բովանդակությունը, մեթոդները և կազմակերպման ձևերը։ Այն հիմնվում է այն գաղափարի վրա, որ մարդու վարքագիծը, արժեքային համակարգը և աշխարհայացքը ձևավորվում են սոցիալական միջավայրի, կրթության և նպատակային մանկավարժական ազդեցությունների համադրության արդյունքում։ Դաստիարակության տեսությունը բացահայտում է, թե ինչպես են փոխանցվում հասարակական փորձը, մշակութային արժեքները և բարոյական նորմերը նոր սերունդներին, և ինչպես կարելի է այդ գործընթացը դարձնել առավել արդյունավետ ու նպատակային։ Այն ընդգրկում է դաստիարակության հիմնական սկզբունքները՝ գիտակցվածություն, նպատակաուղղվածություն, համակարգվածություն, հետևողականություն և անհատական մոտեցում, որոնք ապահովում են անձի համակողմանի զարգացումը։ Տեսությունը նաև ուսումնասիրում է դաստիարակության տարբեր ուղղությունները՝ բարոյական, մտավոր, աշխատանքային, գեղագիտական և ֆիզիկական դաստիարակություն, որոնք միասին ձևավորում են ամբողջական և ներդաշնակ անձ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև դաստիարակության մեթոդների ուսումնասիրությունը՝ համոզում, օրինակ, վարժեցում, խրախուսում և վերահսկում, որոնք կիրառվում են ըստ տարիքային և հոգեբանական առանձնահատկությունների։ Դաստիարակության տեսությունը մշտապես զարգանում է՝ հաշվի առնելով հասարակական փոփոխությունները, գիտության առաջընթացը և նոր մանկավարժական մոտեցումները, ինչի շնորհիվ այն շարունակում է մնալ կրթական համակարգի կարևորագույն հիմքերից մեկը։
Updated: 2026-10-23
Linguistics
Արդի արևելահայերենի նորաբանությունների իմաստային և կառուցվածքային առանձնահատկությունները (20-րդ դարի 90-ական թվականներից ի վեր)
Գիտական աշխատանքը նվիրված է արդի արևելահայերենում նորաբանությունների առաջացման, տարածման և զարգացման գործընթացների ուսումնասիրությանը՝ 20-րդ դարի 90-ական թվականներից սկսած։ Այս ժամանակաշրջանը հայոց լեզվի համար առանձնահատուկ կարևորություն ունի, քանի որ Հայաստանի անկախացումից հետո հասարակական, քաղաքական, տնտեսական, գիտատեխնիկական և մշակութային կյանքի արագ փոփոխությունները զգալիորեն ընդլայնեցին նոր բառերի և արտահայտությունների առաջացման անհրաժեշտությունը։ Աշխատանքի հիմնական նպատակն է բացահայտել ժամանակակից արևելահայերենի նորաբանությունների իմաստային և կառուցվածքային առանձնահատկությունները, ինչպես նաև պարզել այն լեզվական և արտալեզվական գործոնները, որոնք պայմանավորում են դրանց ձևավորումն ու գործածությունը։ Ուսումնասիրության շրջանակում նորաբանությունները կարող են դիտարկվել ոչ միայն որպես նոր ստեղծված բառեր, այլև որպես նախկինում գոյություն ունեցող բառերի նոր իմաստներ, նոր բառակապակցություններ և լեզվական միավորներ, որոնք ժամանակակից խոսքում ձեռք են բերել նոր գործառույթ կամ տարածում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նորաբանությունների իմաստային դասակարգմանը։ Դրանք կարող են արտահայտել նոր առարկաներ, երևույթներ, մասնագիտություններ, տեխնոլոգիաներ, հասարակական հարաբերություններ և մշակութային իրողություններ, ինչպես նաև արդեն հայտնի հասկացությունների նոր իմաստային նրբերանգներ։ Այս գործընթացում առանձնահատուկ դեր են ունեցել տեղեկատվական տեխնոլոգիաների, համացանցի, զանգվածային լրատվության միջոցների, բիզնեսի, քաղաքականության և հասարակական կյանքի զարգացումները։ Կառուցվածքային տեսանկյունից աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նոր բառերի կազմության հիմնական եղանակներին՝ ածանցմանը, բարդությանը, հապավմանը, բառաբարդմանը, փոխառությանը, պատճենմանը և այլ բառակազմական գործընթացներին։ Կարևոր է նաև օտարալեզու բառերի և միջազգային տերմինաբանության ազդեցության ուսումնասիրությունը, քանի որ հատկապես տեխնոլոգիական և մասնագիտական ոլորտներում բազմաթիվ նոր հասկացություններ հայերեն են ներթափանցել այլ լեզուներից կամ դրանց հիման վրա ստեղծվել են հայերեն համարժեքներ։ Նորաբանությունների ուսումնասիրության ժամանակ էական նշանակություն ունի նաև լեզվի ներքին հնարավորությունների և արտաքին ազդեցությունների փոխհարաբերությունը։ Մի դեպքում նոր հասկացությունը կարող է արտահայտվել հայերենի բառակազմական միջոցներով, իսկ մեկ այլ դեպքում՝ փոխառվել պատրաստի ձևով և աստիճանաբար հարմարվել հայերենի հնչյունական, ձևաբանական կամ իմաստային համակարգին։ Աշխատությունը կարող է ուսումնասիրել նաև նորաբանությունների կենսունակությունը․ դրանց մի մասը արագորեն տարածվում և դառնում է ընդհանուր գործածական, մյուսները մնում են սահմանափակված որոշակի մասնագիտական կամ սոցիալական խմբերում, իսկ որոշ նորաստեղծ բառեր ժամանակի ընթացքում դուրս են մղվում գործածությունից։ Այս գործընթացը ցույց է տալիս, որ լեզվի բառապաշարը մշտապես շարժուն համակարգ է, որն արձագանքում է հասարակության փոփոխություններին։ Հետազոտության կարևոր կողմերից է նաև նորաբանությունների գործածության ուսումնասիրությունը մամուլում, լրատվական կայքերում, սոցիալական հաղորդակցության հարթակներում, գեղարվեստական գրականության մեջ և առօրյա խոսքում։ Այդպիսի նյութը հնարավորություն է տալիս հասկանալու ոչ միայն նոր բառերի կառուցվածքը, այլև դրանց իրական տարածվածությունն ու գործառական առանձնահատկությունները։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ժամանակակից արևելահայերենի բառապաշարը դիտարկում է որպես արագ զարգացող համակարգ, որտեղ նորաբանությունների առաջացումը արտացոլում է Հայաստանի հասարակական և մշակութային կյանքի փոփոխությունները։ Թեման կարևոր է ինչպես հայերենի բառագիտության և բառակազմության տեսական ուսումնասիրության, այնպես էլ լեզվի զարգացման արդի միտումների բացահայտման համար, քանի որ նորաբանությունների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու արևելահայերենի ճկունությունը, նոր հասկացություններ արտահայտելու ներուժը և ժամանակակից հաղորդակցական պահանջներին հարմարվելու կարողությունը։
Updated: 2026-09-12
Informatics
Разработка методов определения характеристик неавтономных матриц и автоматизация вычислительных процедур
Այս աշխատությունը նվիրված է ոչ ինքնավար մատրիցների բնութագրերի որոշման նոր մեթոդների մշակմանը և համապատասխան հաշվարկային գործընթացների ավտոմատացմանը։ Հեղինակը ներկայացնում է տեսական և կիրառական մոտեցումներ, որոնք ուղղված են բարդ մատրիցային համակարգերի հատկությունների ճշգրիտ գնահատմանը, հաշվարկների արդյունավետության բարձրացմանը և մաթեմատիկական մոդելավորման հնարավորությունների ընդլայնմանը։ Աշխատությունում քննարկվում են թվային վերլուծության, գծային հանրահաշվի և ալգորիթմական լուծումների արդիական խնդիրները, ներկայացվում են հաշվարկային ալգորիթմների կառուցման սկզբունքները, դրանց ծրագրային իրագործման առանձնահատկությունները և ավտոմատացված հաշվարկային համակարգերում կիրառման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հաշվարկների ճշգրտության, արագագործության և հուսալիության բարձրացմանը, ինչպես նաև գիտական և ինժեներական խնդիրների լուծման ընթացքում մշակված մեթոդների գործնական կիրառությանը։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել կիրառական մաթեմատիկայի, համակարգչային գիտության և ինժեներական ոլորտի մասնագետներին, գիտաշխատողներին, ծրագրավորողներին, ասպիրանտներին և բուհերի ուսանողներին, որոնք զբաղվում են մաթեմատիկական մոդելավորմամբ, թվային հաշվարկներով և ալգորիթմների մշակմամբ։
Updated: 2026-09-03
History
Արծրունյաց թագավոր Սենեքերիմի գաղթը Վասպուրականից
Աշխատությունը նվիրված է Վասպուրականի պատմության կարևոր իրադարձություններից մեկին՝ Արծրունյաց թագավոր Սենեքերիմի օրոք տեղի ունեցած գաղթին։ Սենեքերիմ Արծրունին Վասպուրականի հայոց թագավորության վերջին թագավորն էր, որի իշխանության ժամանակաշրջանը կապված է տարածաշրջանի քաղաքական իրավիճակի փոփոխությունների և Բյուզանդական կայսրության հետ հարաբերությունների հետ։ XI դարի սկզբին Վասպուրականի թագավորությունը հայտնվեց արտաքին քաղաքական ճնշումների պայմաններում, և Սենեքերիմը թագավորությունը զիջեց Բյուզանդիային՝ իր ընտանիքի, իշխանական շրջապատի և բնակչության մի մասի հետ տեղափոխվելով կայսրության տարածք։ Այս իրադարձությունը կարևոր տեղ է զբաղեցնում Հայաստանի միջնադարյան պատմության մեջ, քանի որ արտացոլում է հայկական թագավորությունների քաղաքական ինքնուրույնության աստիճանական թուլացումը, բնակչության տեղաշարժերը և հայ իշխանական տների հետագա ճակատագիրը։ Վասպուրականից գաղթի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու հայրենի տարածքի կորստի, իշխանական իշխանության փոփոխության, բնակչության վերաբնակեցման և հայկական համայնքների պատմական շարունակականության հարցերին։ Նման պատմագիտական աշխատությունները կարևոր են նաև Վասպուրականի պատմական հիշողության պահպանման, միջնադարյան Հայաստանի քաղաքական զարգացումների ուսումնասիրման և Արծրունիների տոհմի պատմության ճանաչման համար։
Updated: 2026-10-29
Economics
Հայաստանի Հանրապետության մետալուրգիական արդյունաբերության կայուն զարգացման հիմնախնդիրները
Տնտեսագիտական և արդյունաբերական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության մետալուրգիական արդյունաբերության կայուն զարգացման հետ կապված հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում ոլորտի արտադրական ներուժը, հումքային ապահովվածությունը, տեխնոլոգիական զարգացման պայմանները և տնտեսական արդյունավետության բարձրացման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում արտադրական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործմանը, տեխնիկական վերազինմանը, ներդրումային գործընթացներին և մետալուրգիական ձեռնարկությունների մրցունակության ապահովմանը։ Վերլուծվում են արտադրության զարգացման վրա ազդող տնտեսական, տեխնոլոգիական, բնապահպանական և կազմակերպական գործոնները, ինչպես նաև դրանց փոխկապակցվածությունը երկարաժամկետ զարգացման նպատակների հետ։ Քննարկվում են բնական ռեսուրսների ռացիոնալ օգտագործման, արտադրական թափոնների նվազեցման և վերամշակման, էներգաարդյունավետության բարձրացման ու շրջակա միջավայրի վրա արդյունաբերական ազդեցության սահմանափակման հնարավոր ուղղությունները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համակարգված գնահատելու ոլորտի կայուն զարգացման նախադրյալներն ու խոչընդոտները և դիտարկելու արտադրության տնտեսական ու բնապահպանական արդյունավետության համադրման մոտեցումները։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել արդյունաբերության տնտեսագիտության, մետալուրգիայի, կայուն զարգացման և արդյունաբերական կառավարման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։
Updated: 2026-10-06