Արցախ․ հայ ազգագրության և բանահյուսության նյութեր ու ուսումնասիրություններ

Literature

Աշխատությունը գրական-քննադատական բնույթի հրապարակում է, որն ուղղված է Հակոբ Կարինյանցի «Մի քանի խոսք» վերնագրով գրավոր խոսքում արտահայտված տեսակետների հերքմանը՝ կապված «Անուշավան» անվամբ ներկայացված վիպասանության հետ։ Վերնագիրը ցույց է տալիս, որ հրատարակությունը ներգրավված է ժամանակի հայ գրական կյանքում ծավալված բանավեճի մեջ, որտեղ քննարկման առարկա են դարձել գեղարվեստական ստեղծագործության գնահատման, գրական արժանիքների, հեղինակային մոտեցումների և քննադատական դատողությունների հիմնավորվածության հարցերը։ Հերքման ժանրը ենթադրում է նախորդ հրապարակման դրույթների քննություն, դրանց փաստարկների վերանայում և հակադիր տեսակետի ներկայացում։ Նման գրական բանավեճերը կարևոր դեր են ունեցել հայ գրական քննադատության ձևավորման գործում, քանի որ նպաստել են ստեղծագործությունների արժևորման չափանիշների հստակեցմանը, գրական ճաշակի զարգացմանը և գրողների ու քննադատների միջև մտավոր երկխոսության տարածմանը։ Հրատարակության վերնագրից կարելի է եզրակացնել, որ հեղինակը նպատակ է ունեցել արձագանքել կոնկրետ գրական գնահատականի՝ պաշտպանելով այլ մեկնաբանություն կամ մատնանշելով դրա մեջ տեսած հակասություններն ու թերությունները։ Այսպիսի նյութերը կարևոր են ոչ միայն տվյալ ստեղծագործության շուրջ ծավալված քննարկումը հասկանալու, այլև 19-րդ դարի հայ գրական միջավայրում քննադատական մտքի, հեղինակային հեղինակության և գրական վեճերի մշակույթի ուսումնասիրության համար։ Դրանք հնարավորություն են տալիս բացահայտելու, թե ինչպես էին ժամանակի մտավորականները ձևակերպում իրենց գրական դիրքորոշումները, ինչ փաստարկներ էին կիրառում և ինչ նշանակություն էին տալիս գեղարվեստական երկերի հանրային գնահատմանը։

History

1920–1965 թվականներին Հայաստանում գրադարանային գործի զարգացումը սերտորեն կապված էր խորհրդային պետական համակարգի ձևավորման, կրթության տարածման և մշակութային քաղաքականության ընդլայնման հետ։ 1920-ականներին, Հայաստանի խորհրդայնացումից հետո, գրադարանային համակարգը սկսեց վերակազմավորվել պետական վերահսկողության ներքո՝ նպատակ ունենալով ապահովել բնակչության գրագիտության բարձրացում և գաղափարական կրթություն։ Այդ շրջանում ստեղծվեցին նոր հանրային գրադարաններ, վերակազմավորվեցին նախկին ուսումնական և քաղաքային գրադարանները, ձևավորվեց միասնական ցանց, որը ենթարկվում էր պետական կառավարման։ 1930-ականներին գրադարանային գործը ավելի համակարգված դարձավ՝ ընդլայնվեցին գյուղական գրադարանները, շարժական գրադարանների միջոցով գրքերը հասան հեռավոր բնակավայրեր, և սկսեց ձևավորվել կենտրոնացված գրքային ֆոնդերի բաշխման համակարգ։ Պատերազմական տարիներին՝ 1940-ականներին, գրադարանները շարունակեցին գործել դժվար պայմաններում՝ աջակցելով ինչպես ռազմաճակատին, այնպես էլ թիկունքի կրթական ու քարոզչական աշխատանքներին։ Հետպատերազմյան շրջանում սկսվեց արագ վերականգնում և զարգացում․ ավելացան գրադարանների թիվը, բարելավվեց գրքային ֆոնդը, զարգացավ մատենագիտական աշխատանքը, ստեղծվեցին մասնագիտացված գրադարաններ գիտական և տեխնիկական հաստատությունների համար։ 1950-60-ականներին գրադարանային համակարգը հասավ ավելի բարձր կազմակերպվածության՝ ներդրվեցին նոր կատալոգավորման մեթոդներ, ամրապնդվեց մեթոդական ղեկավարությունը, զարգացավ ընթերցողների սպասարկման մշակույթը և բարձրացավ գրադարանների դերը որպես գիտելիքի տարածման ու հասարակության կրթական մակարդակի բարձրացման կարևոր կենտրոններ։ Այս ամբողջ ժամանակահատվածում գրադարանային գործը Հայաստանում ձևավորվեց որպես պետական մշակութային քաղաքականության կարևոր բաղադրիչ, որը միաժամանակ ծառայեց ինչպես կրթական, այնպես էլ հասարակական-գաղափարական նպատակների իրականացմանը։

Political Science

Աշխատությունը ներկայացնում է Ազգային ընդհանուր ժողովի հինգերորդ նիստի պաշտոնական արձանագրությունը՝ պահպանելով ժողովական գործունեության ընթացքի և քննարկումների գրավոր վկայությունը։ Այն կարևոր սկզբնաղբյուր է 19-րդ դարի հայ համայնքային ինքնակառավարման, ազգային հաստատությունների գործունեության և Կոստանդնուպոլսի հայ հասարակական կյանքի ուսումնասիրության համար։ Նման արձանագրությունները սովորաբար ներառում են նիստի կազմակերպման, օրակարգային հարցերի ներկայացման, մասնակիցների ելույթների, առաջարկությունների քննարկման և որոշումների ընդունման վերաբերյալ տեղեկություններ։ Դրանց միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել ազգային ներկայացուցչական կառույցի աշխատանքի ձևերը, ժողովական ընթացակարգերը, համայնքային խնդիրների քննարկման մեխանիզմներն ու կառավարման գործընթացում մասնակիցների դերակատարությունը։ Փաստաթուղթը կարող է ծառայել որպես նյութ՝ ժամանակաշրջանի հասարակական հարաբերությունների, ազգային հաստատությունների փոխգործակցության և համայնքային պատասխանատվության սկզբունքների պատմական ուսումնասիրության համար։ Այն արժեքավոր է նաև հայերեն պաշտոնական գրագրության լեզվական առանձնահատկությունները, վարչական տերմինաբանությունն ու ժողովական խոսքի ձևերը դիտարկելու տեսանկյունից։ Այլ նիստերի արձանագրությունների հետ համադրությամբ այս նյութը հնարավորություն է տալիս հետևելու Ազգային ընդհանուր ժողովի գործունեության տարբեր փուլերին և ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու հայ համայնքային կառավարման ավանդույթների զարգացման մասին։

Religion

Հրատարակությունը ներկայացնում է Երուսաղեմի Հովհաննես եպիսկոպոսի՝ Աղվանից կաթողիկոս Աբասին ուղղված նամակը, որը կարևոր է միջնադարյան եկեղեցական գրագրության և տարածաշրջանի քրիստոնեական հոգևոր կենտրոնների փոխհարաբերությունների ուսումնասիրության համար։ Նամակագրական բնույթի այս վավերագիրը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու Երուսաղեմի և Աղվանից եկեղեցական իշխանությունների միջև հաղորդակցության ավանդույթներին, հոգևոր առաջնորդների հարաբերություններին և եկեղեցական կառավարման պատմական միջավայրին։ Նման գրավոր աղբյուրները կարևոր տեղեկություններ կարող են պահպանել եկեղեցական կազմակերպության, հոգևոր հեղինակության, դավանաբանական պատկերացումների և քրիստոնեական համայնքների միջև կապերի վերաբերյալ։ Նամակի բովանդակության ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել միջնադարյան Հայաստանի և հարակից տարածքների եկեղեցական պատմության, ինչպես նաև տարածաշրջանի քրիստոնեական հաստատությունների փոխազդեցության վերաբերյալ պատկերացումների ամբողջացմանը։ Հրատարակությունը արժեքավոր է նաև որպես պատմական սկզբնաղբյուր, քանի որ եկեղեցական նամակագրությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ժամանակաշրջանի լեզվական, գրավոր և հաղորդակցական մշակույթը։ Այն կարող է օգտակար լինել հայ եկեղեցու պատմությամբ, միջնադարյան պատմությամբ, աղբյուրագիտությամբ, ձեռագրագիտությամբ և հայ-աղվանական եկեղեցական հարաբերություններով զբաղվող հետազոտողների ու ուսանողների համար։

Economics

Գիրքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում դրամավարկային մեխանիզմի ձևավորման, գործողության առանձնահատկությունների և կատարելագործման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են դրամավարկային քաղաքականության տեսական հիմքերը, դրա հիմնական գործիքները և ազդեցությունը երկրի տնտեսական կայունության, գնաճի կարգավորման, ֆինանսական շուկաների զարգացման ու տնտեսական աճի ապահովման վրա։ Ուսումնասիրությունը ներկայացնում է ՀՀ դրամավարկային համակարգի զարգացման փուլերը, առկա խնդիրները և այն գործոնները, որոնք պայմանավորում են դրամավարկային մեխանիզմի արդյունավետությունը։ Անդրադարձ է կատարվում կենտրոնական բանկի դերին, տոկոսադրույքային քաղաքականությանը, դրամաշրջանառության կարգավորմանը, ֆինանսական միջավայրի կայունացման և միջազգային տնտեսական գործընթացների ազդեցության հարցերին։ Գիրքը առաջարկում է դրամավարկային համակարգի կատարելագործման հնարավոր ուղղություններ՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել տնտեսական կառավարման արդյունավետությունը և ապահովել մակրոտնտեսական կայունություն։ Այն արժեքավոր աղբյուր է տնտեսագետների, ֆինանսական ոլորտի մասնագետների, պետական կառավարման ներկայացուցիչների, հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար, ովքեր հետաքրքրված են Հայաստանի դրամավարկային համակարգի զարգացման և տնտեսական քաղաքականության հիմնահարցերով։

Informatics

Աշխատությունը նվիրված է Մուր–Պենրոուզի պարամետրական ընդհանրացված հակադարձ մատրիցների որոշման թվային-վերլուծական մեթոդների մշակմանը և համապատասխան հաշվողական ընթացակարգերի ավտոմատացմանը։ Քննության են առնվում ընդհանրացված հակադարձ մատրիցների տեսական հիմքերը, դրանց գոյության և միակության պայմանները, կառուցվածքային առանձնահատկությունները և կիրառությունը գծային հանրահաշվի տարբեր խնդիրներում։ Վերլուծվում են պարամետրերից կախված մատրիցների դեպքում հակադարձման գործընթացում առաջացող խնդիրները, այդ թվում՝ մատրիցի ռանգի հնարավոր փոփոխությունները, հատուկ արժեքների ազդեցությունը և հաշվարկների թվային կայունության ապահովման անհրաժեշտությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում վերլուծական արտահայտությունների և թվային հաշվարկների համատեղ կիրառմանը՝ ընդհանրացված հակադարձ մատրիցների տարրերը արդյունավետ և բավարար ճշտությամբ որոշելու նպատակով։ Դիտարկվում են հաշվարկային ալգորիթմների կառուցման, դրանց արդյունավետության գնահատման և տարբեր պարամետրական դեպքերի մշակման մոտեցումները։ Քննարկվում են նաև մեծածավալ և բարդ մատրիցային հաշվարկների ավտոմատացման հնարավորությունները՝ համապատասխան ծրագրային միջոցների և ալգորիթմական ընթացակարգերի կիրառմամբ։ Կարևորվում է հաշվարկային գործողությունների քանակի նվազեցումը, արդյունքների ճշտության վերահսկումը և թվային սխալների ազդեցության սահմանափակումը։ Անդրադարձ է կատարվում մշակվող մեթոդների կիրառությանը գծային հավասարումների համակարգերի լուծման, փոքրագույն քառակուսիների խնդիրների, մաթեմատիկական մոդելավորման, օպտիմալացման և այլ հաշվողական խնդիրներում։ Հետազոտությունը կարող է նպաստել պարամետրական մատրիցների հետ աշխատանքի արդյունավետ ալգորիթմների զարգացմանը և բարդ հաշվարկների ծրագրային ավտոմատացման կատարելագործմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել հաշվողական մաթեմատիկայի, թվային վերլուծության, կիրառական գծային հանրահաշվի և մաթեմատիկական ծրագրավորման ոլորտների հետազոտողների ու մասնագետների համար։