Աշխարհագրության և ֆիզիկայի միջառարկայական կապերը որպես դպրոցականի տրամաբանական մտածողության զարգացման գործոն

Medicine

Գիրքը նվիրված է նորածինների շրջանում հիպօքսիկ-իշեմիկ էնցեֆալոպաթիայի ախտորոշման և բուժման հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Աշխատության կենտրոնում գտնվում է այն կարևոր խնդիրը, թե ինչպես կարելի է հնարավորինս վաղ և ճշգրիտ հայտնաբերել գլխուղեղի հիպօքսիկ-իշեմիկ ախտահարումը, գնահատել դրա ծանրության աստիճանը, կանխատեսել հիվանդության ընթացքը և ընտրել համապատասխան բուժական տակտիկա։ Ներկայացվում է հիվանդության կլինիկական դրսևորումների մանրամասն ուսումնասիրություն՝ ուշադրություն դարձնելով նորածնի նյարդաբանական վիճակի, գիտակցության մակարդակի, մկանային տոնուսի, ռեֆլեքսների, շնչառական և այլ կենսական ֆունկցիաների փոփոխություններին։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում կլինիկական ախտորոշման արդյունքների համադրմանը գործիքային հետազոտությունների և կենսաբանական մարկերների տվյալների հետ՝ հնարավորություն տալով գնահատել տարբեր ախտորոշիչ մեթոդների տեղեկատվական արժեքը և կիրառական նշանակությունը։ Աշխատության մեջ քննարկվում են ժամանակակից գործիքային հետազոտությունների հնարավորությունները, դրանց միջոցով գլխուղեղի կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ փոփոխությունների հայտնաբերման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև լաբորատոր և կենսաքիմիական մարկերների կիրառումը ախտորոշման, հիվանդության ծանրության գնահատման և ելքի կանխատեսման գործընթացում։ Համեմատական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս բացահայտել տարբեր մեթոդների առավելություններն ու սահմանափակումները և հիմնավորել դրանց համալիր կիրառման անհրաժեշտությունը։ Գրքում կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև բուժման տակտիկայի ուսումնասիրությունը՝ հաշվի առնելով նորածնի վիճակի ծանրությունը, ախտահարման առանձնահատկությունները և հնարավոր բարդությունները։ Ներկայացվում են բուժական մոտեցումների ընտրության սկզբունքները, վաղ միջամտության կարևորությունը, ինտենսիվ թերապիայի միջոցառումները և նյարդաբանական վնասման հետևանքների նվազեցմանն ուղղված ռազմավարությունները։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել նեոնատոլոգների, մանկական նյարդաբանների, մանկաբույժների, վերակենդանացման և ինտենսիվ թերապիայի մասնագետների, ինչպես նաև բժշկական բուհերի ուսանողների, կլինիկական օրդինատորների և հետազոտողների համար՝ որպես նորածնային շրջանում ծանր նյարդաբանական ախտահարումների ախտորոշման, գնահատման և բուժման վերաբերյալ մասնագիտական ուսումնասիրության աղբյուր։

Biology

Աշխատությունը նվիրված է վեստիբուլային համակարգի միակողմանի խանգարման պայմաններում կենտրոնական նյարդային համակարգում զարգացող հարմարվողական և նյարդապաշտպանիչ գործընթացների ուսումնասիրությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով հիպոթալամուսի և ուղեղիկի մասնակցությանը։ Հետազոտության կենտրոնում վեստիբուլային կոմպենսացիայի մեխանիզմներն են, որոնց միջոցով նյարդային համակարգը աստիճանաբար հարմարվում է հավասարակշռության և տարածական կողմնորոշման համար պատասխանատու ծայրամասային ազդակների անհամաչափությանը։ Քննվում են վեստիբուլային ապարատի և կենտրոնական նյարդային համակարգի տարբեր բաժինների ֆունկցիոնալ փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև նյարդային պլաստիկության դերը խանգարված գործառույթների մասնակի կամ առավել ամբողջական վերականգնման ընթացքում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ուղեղիկին՝ որպես շարժումների կոորդինացման, հավասարակշռության պահպանման և զգայական տեղեկատվության ինտեգրման կարևոր կենտրոնի, ինչպես նաև հիպոթալամուսին՝ վեգետատիվ, հոմեոստատիկ և հարմարվողական արձագանքների կարգավորման տեսանկյունից։ Ուսումնասիրվում են այս կառույցներում հնարավոր ֆունկցիոնալ և բջջային փոփոխությունները, դրանց ժամանակային ընթացքը և կապը վեստիբուլային համակարգի կենտրոնական վերակազմավորման հետ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նյարդապաշտպանիչ մեխանիզմների գնահատումը, որոնք կարող են նպաստել նյարդային բջիջների ֆունկցիոնալ կայունության պահպանմանը և վնասմանը հաջորդող հարմարվողական վերակազմավորմանը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել նյարդաֆիզիոլոգիական, ձևաբանական և կենսաքիմիական ցուցանիշները՝ կոմպենսացիայի տարբեր փուլերում տեղի ունեցող փոփոխությունների ամբողջական պատկեր ձևավորելու նպատակով։ Դիտարկվում է նաև նյարդային համակարգի տարբեր բաժինների միջև փոխհամաձայնեցված գործունեության նշանակությունը, քանի որ հավասարակշռության վերականգնումը պայմանավորված է ոչ թե մեկ կենտրոնի, այլ փոխկապակցված նյարդային ցանցերի վերակազմավորմամբ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է նյարդաֆիզիոլոգիայի, վեստիբուլոլոգիայի և փորձարարական նյարդաբանության մոտեցումները՝ վեստիբուլային վնասումից հետո կենտրոնական կոմպենսացիայի և նյարդապաշտպանիչ հարմարվողականության մեխանիզմներն ավելի ամբողջական հասկանալու նպատակով։

Chemistry

Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է օրգանական քիմիայում էլիմինացման ռեակցիաների այն դեպքերի բացահայտմանը և մեկնաբանմանը, որոնք որոշ պայմաններում չեն համապատասխանում էլիմինացման դասական օրինաչափություններից ստացվող ակնկալվող արդյունքներին։ Աշխատանքի հիմնական նպատակն է նման անոմալ ռեակցիաների բնույթի ուսումնասիրությունը և դրանց ընթացքի բացատրությունը ընդհանրացված էլիմինացման կանոնի տեսանկյունից։ Հետազոտությունը վերաբերում է օրգանական քիմիայի այն կարևոր բնագավառին, որտեղ ռեակցիայի արդյունքը պայմանավորված է ոչ միայն ելանյութի կառուցվածքով, այլև ռեակցիայի մեխանիզմով, փոխարինիչների բնույթով, տարածական գործոններով, ռեակցիոն միջավայրով և այլ պայմաններով։ Աշխատության մատենագիտական տվյալների համաձայն՝ հեղինակն է Նինա Գարնիկի Օբոսյանը, իսկ ուսումնասիրությունը ներկայացվել է որպես քիմիական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճանի ատենախոսության սեղմագիր՝ «Օրգանական քիմիա» մասնագիտությամբ (02.00.03), Երևանում, 1997 թվականին։ Հրատարակությունը 22 էջ է և պարունակում է պատկերներ։ Էլիմինացման ռեակցիաները օրգանական քիմիայի հիմնարար փոխարկումներից են․ դրանց ընթացքում մոլեկուլից հեռացվում են որոշ ատոմներ կամ խմբեր, ինչի հետևանքով սովորաբար առաջանում է բազմակի կապ, առավել հաճախ՝ ածխածին-ածխածին կրկնակի կապ։ Դասական մոտեցումներում նման ռեակցիաների ուղղությունը հաճախ բացատրվում է որոշակի կառուցվածքային և մեխանիստական կանոններով, սակայն իրական համակարգերում կարող են հանդիպել դեպքեր, երբ ստացվող հիմնական արգասիքը կամ արգասիքների հարաբերակցությունը չի համապատասխանում պարզ կանխատեսմանը։ Հենց այդպիսի երևույթներն են կազմում ուսումնասիրության գիտական խնդրի առանցքը։ «Անոմալ» բնորոշումը տվյալ համատեքստում վերաբերում է այնպիսի էլիմինացման ընթացքներին, որոնց ժամանակ ռեակցիայի ընտրողականությունը, ուղղությունը կամ ստացվող արտադրանքի կառուցվածքը տարբերվում է սովորաբար սպասվող օրինաչափությունից։ Նման դեպքերի բացահայտումը կարևոր է, քանի որ դրանք հնարավորություն են տալիս ավելի խորությամբ հասկանալու օրգանական ռեակցիաների մեխանիզմները և պարզելու այն գործոնները, որոնք կարող են փոխել ռեակցիայի նախընտրելի ուղին։ Ընդհանրացված էլիմինացման կանոնի կիրառումը ենթադրում է տարբեր ռեակցիաների դիտարկում միասնական տեսական շրջանակում։ Այսպիսի մոտեցումը հնարավորություն է տալիս առանձին, առաջին հայացքից բացառիկ թվացող դեպքերը դիտարկել որպես որոշակի ընդհանուր մեխանիզմների դրսևորումներ։ Հետևաբար ուսումնասիրության արժեքը ոչ միայն նոր անոմալ օրինակների արձանագրումն է, այլև դրանց ընդհանուր տեսական օրինաչափության մեջ տեղավորելու փորձը։ Աշխատանքի կարևոր բաղադրիչ է ռեակցիայի մեխանիզմի և ելանյութի կառուցվածքի միջև կապի բացահայտումը։ Էլիմինացման գործընթացներում մեծ նշանակություն կարող են ունենալ այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են հեռացող խմբի բնույթը, հարևան ածխածնի ատոմների կառուցվածքը, փոխարինիչների էլեկտրոնային ազդեցությունը, տարածական դասավորությունը, հիմքի կամ այլ ռեագենտի հատկությունները և ռեակցիոն միջավայրի պայմանները։ Այս գործոնների համադրությունը կարող է որոշել, թե որ կապն է խզվելու և որ դիրքում է ձևավորվելու նոր բազմակի կապը։ Ուսումնասիրության տեսական նշանակությունն այն է, որ անոմալ ռեակցիաների վերլուծությունը կարող է օգնել ճշգրտել էլիմինացման ռեակցիաների վերաբերյալ գոյություն ունեցող պատկերացումները։ Եթե տարբեր համակարգերում դիտվող բացառիկ արդյունքները հնարավոր է բացատրել մեկ ընդհանուր սկզբունքով, ապա այդ սկզբունքը դառնում է ավելի լայն կանխատեսող նշանակություն ունեցող գործիք։ Այսպիսի մոտեցումը կարևոր է հատկապես օրգանական սինթեզի համար, որտեղ անհրաժեշտ է նախապես կանխատեսել հնարավոր արտադրանքի կառուցվածքը և ընտրել ռեակցիայի համապատասխան պայմանները։ Աշխատությունը նաև հետաքրքիր է օրգանական ռեակցիաների ընտրողականության տեսանկյունից։ Միևնույն ելանյութից տեսականորեն կարող են առաջանալ տարբեր կառուցվածքի արտադրանքներ, և դրանցից մեկի գերակշռությունը կախված է ռեակցիայի մեխանիզմից։ Անոմալ ընթացքի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու այն պայմանները, որոնց դեպքում սովորական ընտրողականությունը փոխվում է։ Այդ գիտելիքը կարող է կիրառվել նպատակային սինթեզում՝ անհրաժեշտ կառուցվածքով միացությունների ստացման համար։ Մատենագիտական աղբյուրները հաստատում են, որ աշխատանքը դասակարգված է հենց օրգանական քիմիայի բնագավառում, իսկ 1997 թվականի նույն մասնագիտական կատալոգում այն ընդգրկված է այլ օրգանական քիմիայի թեկնածուական ուսումնասիրությունների շարքում։ Հետազոտության արժեքը պայմանավորված է նաև դրա մեթոդաբանական բնույթով․ առանձին ռեակցիաների ուսումնասիրության միջոցով փորձ է արվում ստանալ ավելի ընդհանուր պատկերացում էլիմինացման գործընթացների օրինաչափությունների մասին։ Այս մոտեցումը բնորոշ է մեխանիստական օրգանական քիմիային, որտեղ փորձարարական տվյալները համադրվում են տեսական մոդելների հետ՝ ռեակցիայի ընթացքը ոչ միայն նկարագրելու, այլև պատճառաբանելու համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը կարևոր ներդրում է էլիմինացման ռեակցիաների մեխանիզմների և դրանց անսովոր դրսևորումների ուսումնասիրության մեջ։ Այն կարող է հետաքրքրել օրգանական քիմիկոսներին, քիմիական ռեակցիաների մեխանիզմներով զբաղվող հետազոտողներին, օրգանական սինթեզի մասնագետներին, քիմիայի դասախոսներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին։ Հատկապես օգտակար կարող է լինել այն մասնագետների համար, ովքեր ուսումնասիրում են էլիմինացման ռեակցիաների ընտրողականությունը, կառուցվածք-ռեակտիվություն կապը և դասական քիմիական կանոններից շեղվող ռեակցիոն ընթացքների տեսական բացատրությունները։

Culture

Աշխատությունը նվիրված է Լենինականում՝ ներկայիս Գյումրիում, հայկական թատերական կյանքի ձևավորման, զարգացման և մշակութային նշանակության ուսումնասիրությանը։ Ներկայացվում են քաղաքի թատերական ավանդույթների պատմական նախադրյալները, մասնագիտական բեմարվեստի կայացման գործընթացը, ստեղծագործական խմբերի գործունեությունը և թատրոնի դերակատարությունը Հայաստանի մշակութային կյանքում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն ժամանակաշրջանին, երբ քաղաքում ձևավորվեց պետական դրամատիկական թատրոնը և ստեղծվեց դերասանական ու ռեժիսորական կայուն միջավայր։ Քննվում է թատերախմբի կազմավորման գործընթացը, այդ թվում՝ տեղական բեմական ուժերի և մասնագիտական կրթություն ստացած դերասանների մասնակցությունը, ինչպես նաև ռեժիսորական դպրոցի ազդեցությունը ներկայացումների գեղարվեստական ուղղության վրա։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է խաղացանկի ուսումնասիրությունը, որի միջոցով բացահայտվում են ազգային դասական դրամատուրգիայի, ժամանակակից հայ հեղինակների, ռուսական և արևմտաեվրոպական թատերգության փոխհարաբերությունները։ Դիտարկվում է, թե ինչպես են տարբեր ժամանակաշրջանների հասարակական և մշակութային փոփոխություններն արտահայտվել բեմադրությունների թեմատիկայի, կերպարային համակարգի, դերասանական խաղի և ռեժիսորական մեկնաբանությունների մեջ։ Ուշադրություն է դարձվում նաև թատրոնի ստեղծագործական նշանավոր գործիչներին, որոնց գործունեությունը նպաստել է ոչ միայն քաղաքի, այլև ամբողջ հայկական բեմարվեստի զարգացմանը։ Թատերական կյանքը ներկայացվում է որպես քաղաքային մշակույթի կարևոր բաղադրիչ, որը ձևավորել է հանդիսատեսի գեղագիտական ճաշակը, ընդլայնել մշակութային հաղորդակցության հնարավորությունները և նպաստել ազգային դրամատուրգիական ժառանգության պահպանմանն ու տարածմանը։ Քննվում են բեմադրությունների գեղարվեստական առանձնահատկությունները, դերասանական արվեստի ավանդույթների փոխանցումը տարբեր սերունդների միջև, թատերախմբի ստեղծագործական որոնումները և նոր բեմական ձևերի յուրացումը։ Միաժամանակ ուշադրություն է հատկացվում թատրոնի և հանդիսատեսի փոխհարաբերություններին, հյուրախաղերին, մշակութային փոխանակումներին և քաղաքի հասարակական կյանքում թատերական հաստատության ունեցած նշանակությանը։ Նյութը հնարավորություն է տալիս հայկական թատրոնի պատմությունը դիտարկել ոչ միայն մայրաքաղաքային կենտրոնների, այլև տարածաշրջանային մշակութային զարգացման տեսանկյունից՝ ընդգծելով Լենինականի առանձնահատուկ տեղը ազգային բեմարվեստի պատմության մեջ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը արժեքավոր է հայկական թատրոնի պատմական զարգացման, ստեղծագործական ավանդույթների, դերասանական ու ռեժիսորական դպրոցների և քաղաքային մշակութային միջավայրի փոխազդեցության ուսումնասիրության համար։

Law

Այս աշխատությունը վերաբերում է դատական նախադեպի (precedent) դերին և նշանակությանը Անգլիայի և ԱՄՆ-ի ազգային իրավական համակարգերի զարգացման գործում՝ ընդգծելով ընդհանուր իրավունքի (common law) ձևավորման պատմական, ինստիտուցիոնալ և տեսական հիմքերը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է վերլուծել դատական նախադեպի՝ որպես իրավունքի աղբյուրի, էվոլյուցիան և դրա ազդեցությունը երկու երկրների իրավական համակարգերի կառուցվածքի և զարգացման վրա։ Ուսումնասիրվում են Անգլիական իրավունքում նախադեպային համակարգի ձևավորման պատմական փուլերը՝ թագավորական դատարանների գործունեությունից մինչև ժամանակակից դատական պրակտիկա, ինչպես նաև ԱՄՆ-ում դրա ադապտացումը դաշնային և նահանգային իրավական համակարգերի առանձնահատկություններին համապատասխան։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում stare decisis սկզբունքին՝ որպես դատական որոշումների պարտադիր նախադեպային ուժի հիմք, և դրա կիրառման սահմաններին՝ նոր սոցիալական և տնտեսական հարաբերությունների պայմաններում։ Աշխատությունը նաև դիտարկում է դատական նախադեպի հարաբերակցությունը օրենսդրական իրավունքի հետ, դատավորի ստեղծագործական դերը իրավունքի զարգացման գործընթացում, ինչպես նաև նախադեպային իրավունքի ճկունությունն ու փոփոխվող հասարակական պահանջներին հարմարվելու կարողությունը։ Միաժամանակ վերլուծվում են երկու համակարգերի միջև նմանություններն ու տարբերությունները՝ հատկապես իրավական աղբյուրների հիերարխիայի, դատական կառուցվածքի և իրավական մեկնաբանության մեթոդների առումով։ Այսպիսով, ուսումնասիրությունը կարևոր ներդրում է համեմատական իրավագիտության ոլորտում՝ նպաստելով անգլոսաքսոնական իրավական համակարգերի ավելի խորքային ընկալմանը և դատական նախադեպի տեսական ու գործնական նշանակության գնահատմանը։

Other Subjects

Հայաստանում «նոր գրքերի» մասին ինֆորմացիոն ցանկերը սովորաբար ներկայացվում են որպես մատենագիտական կամ գրադարանային տեղեկատուներ, որտեղ համակարգված ձևով ամփոփվում են տարբեր հրատարակչությունների նոր լույս տեսած աշխատությունները։ Այդպիսի ցանկերի հիմնական նպատակն է ընթերցողներին, գրադարաններին և հետազոտողներին տրամադրել արագ կողմնորոշվելու հնարավորություն ժամանակակից գրական հոսքերում՝ ընդգրկելով գիտական, գեղարվեստական, ուսումնական և տեղեկատու բնույթի հրատարակություններ։ Օրինակ՝ Հայաստանում ակտիվորեն գործում են պարբերական «Նոր գիրք» նախագծերը, որտեղ յուրաքանչյուր շաբաթ կամ ամիս ներկայացվում են նոր հրատարակություններ տարբեր ոլորտներից՝ գրականություն, պատմություն, հասարակագիտություն, արվեստ և գիտություն, ինչը թույլ է տալիս հետևել հրատարակչական գործընթացների ընթացիկ զարգացումներին և գրքային շուկայի միտումներին ։ Բացի այդ, մատենագիտական ցանկերի ավելի մասնագիտական ձևաչափերը, որոնք պատրաստվում են գրադարանային և գիտական հաստատությունների կողմից, ընդգրկում են նաև գրքերի ամբողջական տվյալներ՝ հեղինակ, վերնագիր, հրատարակության վայր, տարեթիվ և թեմատիկ դասակարգում, ինչը նպաստում է գիտական տեղեկատվության համակարգմանն ու որոնելիության բարձրացմանը ։ Նման տեղեկատուները կարևոր դեր ունեն ազգային գրադարանային համակարգում՝ ապահովելով նոր գրականության մատչելիությունը և աջակցելով կրթական ու գիտական գործընթացներին, ինչպես նաև նպաստելով ընթերցանության մշակույթի զարգացմանը Հայաստանում։