Աշխատավորի որդիները

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է պրոլինով հարուստ պոլիպեպտիդի կարգավորիչ ազդեցության ուսումնասիրությանը ալյումինային նեյրոտոքսիկոզի պայմաններում՝ հատկապես լիպիդների ազատ ռադիկալային օքսիդացման և տեստոստերոնի սեկրեցիայի մեխանիզմների տեսանկյունից։ Հետազոտության հիմքում ընկած է օրգանիզմում ալյումինի ազդեցությամբ առաջացող կենսաքիմիական և ֆիզիոլոգիական փոփոխությունների ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև այն հնարավոր մեխանիզմների բացահայտումը, որոնց միջոցով կենսաբանական ակտիվ պեպտիդային միացությունը կարող է փոփոխել այդ խանգարումները։ Ալյումինը կարող է ներգործել տարբեր բջջային և մոլեկուլային գործընթացների վրա, իսկ դրա երկարատև ազդեցության պայմաններում առանձնահատուկ նշանակություն է ստանում օքսիդատիվ հավասարակշռության խախտումը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է ազատ ռադիկալային գործընթացների և լիպիդների պերօքսիդային օքսիդացման ինտենսիվության գնահատումը, քանի որ բջջային թաղանթների լիպիդային բաղադրիչների օքսիդատիվ վնասումը կարող է հանգեցնել դրանց կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ փոփոխությունների։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել նաև հակաօքսիդանտային պաշտպանության համակարգերի վիճակը և դրանց հնարավոր փոփոխությունները նեյրոտոքսիկ ազդեցության պայմաններում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում տեստոստերոնի սեկրեցիայի կարգավորմանը, քանի որ ալյումինի ազդեցությամբ առաջացող օքսիդատիվ և նյութափոխանակային խանգարումները կարող են անդրադառնալ վերարտադրողական համակարգի էնդոկրին ֆունկցիայի վրա։ Այս համատեքստում ուսումնասիրվում են հորմոնի արտադրության և արտազատման գործընթացների հնարավոր փոփոխությունները, ինչպես նաև դրանց կապը հյուսվածքների օքսիդատիվ վիճակի հետ։ Պրոլինով հարուստ պոլիպեպտիդի ազդեցության ուսումնասիրությունը նպատակ ունի պարզելու՝ արդյոք այն կարող է կարգավորել ազատ ռադիկալային օքսիդացման ակտիվությունը, թուլացնել օքսիդատիվ վնասման դրսևորումները և վերականգնել հորմոնալ կարգավորման որոշ խանգարված մեխանիզմներ։ Հետազոտության կարևոր կողմն է կենսաքիմիական և էնդոկրին ցուցանիշների համադրումը, ինչը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել նեյրոտոքսիկ ազդեցության և ուսումնասիրվող պեպտիդի հնարավոր պաշտպանիչ կամ կարգավորիչ ազդեցության միջև կապի մասին։ Ստացված արդյունքները կարող են նշանակություն ունենալ թունաբանական, նեյրոկենսաբանական, էնդոկրինոլոգիական և կենսաքիմիական հետազոտությունների համար՝ ընդլայնելով պատկերացումները ծանր մետաղների ազդեցությամբ առաջացող օքսիդատիվ խանգարումների և դրանց հնարավոր կենսաբանական կարգավորման վերաբերյալ։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել կենսաքիմիկոսներին, ֆիզիոլոգներին, թունաբաններին, նեյրոկենսաբաններին, էնդոկրինոլոգներին և հորմոնային կարգավորման ու օքսիդատիվ սթրեսի մեխանիզմներն ուսումնասիրող հետազոտողներին։

Աշխարհագրություն

Աշխատությունը նվիրված է նավթամթերքով աղտոտված ջրերի մաքրման նոր կլանիչների ուսումնասիրմանը և դրանց կիրառման արդյունավետության գնահատմանը։ Հետազոտության հիմքում ընկած է ջրային միջավայրի նավթային աղտոտման նվազեցման կարևոր խնդիրը, քանի որ նավթամթերքները կարող են բացասաբար ազդել ջրային էկոհամակարգերի, կենդանի օրգանիզմների և ջրային ռեսուրսների օգտագործման հնարավորությունների վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են տարբեր կլանիչ նյութերի ստացման, հատկությունների և կիրառման սկզբունքները, ինչպես նաև դրանց փոխազդեցությունը ջրում առկա նավթային աղտոտիչների հետ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նոր կլանիչների կառուցվածքին, մակերևութային հատկություններին, կլանման կարողությանը, ընտրողականությանը և օգտագործման արդյունավետությանը։ Կարող են ուսումնասիրվել նաև այնպիսի գործոնների ազդեցությունները, ինչպիսիք են ջերմաստիճանը, աղտոտիչների խտությունը, կլանիչի քանակը, մաքրման տևողությունը և ջրի քիմիական կազմը։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է կլանման գործընթացի օրինաչափությունների բացահայտումը և տարբեր պայմաններում մաքրման արդյունավետության համեմատական գնահատումը։ Աշխատանքը կարող է ներառել լաբորատոր փորձերի արդյունքներ, որոնց միջոցով գնահատվում է նավթամթերքների հեռացման աստիճանը և կլանիչների վերականգնման կամ կրկնակի օգտագործման հնարավորությունը։ Նման մոտեցումը կարևոր է ոչ միայն մաքրման բարձր արդյունավետության, այլև կիրառվող նյութերի տնտեսական և բնապահպանական նպատակահարմարության տեսանկյունից։ Նոր կլանիչների մշակումը կարող է նպաստել ջրի մաքրման ավելի արդյունավետ, մատչելի և էկոլոգիապես անվտանգ տեխնոլոգիաների ստեղծմանը։ Ստացված արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ արդյունաբերական և կենցաղային աղտոտված ջրերի մաքրման, նավթային աղտոտումների հետևանքների վերացման և ջրային ռեսուրսների պահպանության ոլորտներում։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել բնապահպանության, քիմիական տեխնոլոգիայի, ջրամաքրման, նյութագիտության և շրջակա միջավայրի պաշտպանության ոլորտների մասնագետներին, հետազոտողներին և ուսանողներին։

Տնտեսագիտություն

Գիտական աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում տարածքային կառավարման և տեղական ինքնակառավարման համակարգերի արդյունավետության բարձրացման, վարչատարածքային զարգացման ռազմավարական ուղղությունների մշակման և կառավարման կազմակերպական, տնտեսական ու ինստիտուցիոնալ մեխանիզմների կատարելագործման հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակներում քննության են առնվում վարչատարածքային կառավարման տեսական և մեթոդաբանական հիմքերը, պետական կառավարման տարածքային կազմակերպման սկզբունքները, իշխանության տարբեր մակարդակների միջև լիազորությունների բաշխման առանձնահատկությունները և տարածքային զարգացման գործընթացներում կառավարման մարմինների դերակատարությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի Հանրապետության վարչատարածքային կառուցվածքի ձևավորման և զարգացման առանձնահատկություններին, մարզային կառավարման և համայնքային ինքնակառավարման փոխհարաբերություններին, ինչպես նաև կենտրոնական և տեղական կառավարման մարմինների գործունեության համակարգման հիմնախնդիրներին։ Ուսումնասիրվում են վարչատարածքային միավորների սոցիալ-տնտեսական զարգացման անհամաչափությունները, տարածքային ռեսուրսների բաշխման առանձնահատկությունները, բնակչության կենսամակարդակի տարբերությունները և հանրային ծառայությունների հասանելիության վրա ազդող գործոնները։ Քննարկվում են կառավարման արդյունավետության գնահատման տեսական մոտեցումները, կազմակերպական կառուցվածքների կատարելագործման հնարավորությունները, ռազմավարական պլանավորման մեթոդները և տարածքային զարգացման ծրագրերի մշակման ու իրականացման սկզբունքները։ Անդրադարձ է կատարվում վարչատարածքային միավորների ֆինանսական ինքնուրույնության, բյուջետային պլանավորման, տեղական եկամուտների ձևավորման, պետական ֆինանսական աջակցության և հանրային միջոցների նպատակային օգտագործման հիմնախնդիրներին։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է կառավարման արդյունավետությունը բնութագրող ցուցանիշների ուսումնասիրությունը՝ ներառելով ֆինանսատնտեսական կայունությունը, հանրային ծառայությունների որակը, կառավարման որոշումների իրականացման արդյունավետությունը, բնակչության մասնակցության մակարդակը և տարածքային զարգացման արդյունքները։ Դիտարկվում են ռազմավարական կառավարման ժամանակակից գործիքների կիրառման հնարավորությունները, երկարաժամկետ զարգացման առաջնահերթությունների սահմանումը, ծրագրային բյուջետավորման սկզբունքները, կատարողականի գնահատման մեխանիզմները և կառավարման արդյունքների մշտադիտարկման համակարգերի նշանակությունը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում վարչատարածքային բարեփոխումների, համայնքների խոշորացման, կառավարման գործառույթների ապակենտրոնացման և միջհամայնքային համագործակցության հնարավոր ազդեցություններին տարածքային կառավարման կազմակերպման վրա։ Քննության են առնվում վարչական գործընթացների թվայնացման, էլեկտրոնային կառավարման համակարգերի ներդրման, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների կիրառման և հանրային ծառայությունների մատուցման ընթացակարգերի պարզեցման հնարավորությունները։ Կարևորվում են նաև տեղական տնտեսական զարգացման խթանման, ներդրումային միջավայրի բարելավման, ենթակառուցվածքների արդիականացման, մարդկային ռեսուրսների արդյունավետ կառավարման և տարածքային մրցունակության բարձրացման ռազմավարական ուղղությունները։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակում ուսումնասիրվում են պետական կառավարման մարմինների, տեղական ինքնակառավարման հաստատությունների, մասնավոր հատվածի և քաղաքացիական հասարակության համագործակցության ձևերը, մասնակցային կառավարման սկզբունքները, որոշումների ընդունման թափանցիկության ապահովումը և հանրային հաշվետվողականության մեխանիզմները։ Անդրադարձ է կատարվում միջազգային փորձի ուսումնասիրության և Հայաստանի սոցիալ-տնտեսական ու ինստիտուցիոնալ պայմաններին համապատասխան կառավարման մոդելների կիրառման հնարավորություններին։ Հետազոտությունը կարող է նպաստել տարածքային կառավարման ռազմավարական պլանավորման մեթոդաբանության զարգացմանը, վարչատարածքային միավորների կառավարման արդյունավետության գնահատման գործիքակազմի կատարելագործմանը, տարածքային անհամաչափությունների նվազեցմանն ուղղված մոտեցումների հիմնավորմանը և հանրային կառավարման համակարգի կազմակերպական կարողությունների ամրապնդմանը։ Աշխատությունն ունի տեսական և կիրառական նշանակություն և կարող է օգտակար լինել պետական կառավարման և տեղական ինքնակառավարման մասնագետների, տնտեսագետների, տարածքային զարգացման փորձագետների, հանրային քաղաքականության հետազոտողների, մարզային և համայնքային կառավարման մարմինների աշխատակիցների, գիտաշխատողների, ասպիրանտների և տնտեսագիտական ու կառավարման մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Այլ առարկաներ

Ցորենի և գարու հիվանդությունները աշխատությունը մասնագիտական-ուսումնական և գիտական բնույթի ձեռնարկ է, որը նվիրված է հացահատիկային հիմնական մշակաբույսերի՝ ցորենի և գարու հիվանդությունների համապարփակ ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով ֆիտոպաթոլոգիայի և բույսերի պաշտպանության հիմնարար հարցերը։ Հեղինակ Գ. Վ. Ավագյանը գրքում ներկայացնում է ցորենի և գարու վրա տարածված հիվանդությունների հիմնական խմբերը՝ սնկային, բակտերիալ և վիրուսային բնույթի հարուցիչներ, ինչպես նաև ոչ վարակիչ հիվանդություններ, որոնք պայմանավորված են ագրոտեխնիկական և շրջակա միջավայրի անբարենպաստ գործոններով։ Աշխատությունը մանրամասն բացատրում է հիվանդությունների կենսաէկոլոգիական առանձնահատկությունները՝ զարգացման փուլերը, վարակման աղբյուրները, տարածման ուղիները և դրանց դինամիկայի վրա ազդող կլիմայական պայմանները։ Գրքում ընդգրկված են նաև հիվանդությունների ախտորոշման հիմնական մեթոդները՝ դաշտային նշանների ճանաչում, լաբորատոր հետազոտություններ և համեմատական վերլուծություն, որոնք թույլ են տալիս ճիշտ և ժամանակին բացահայտել վարակները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում պայքարի համալիր միջոցառումներին՝ դիմացկուն սորտերի ընտրություն, ցանքաշրջանառություն, սերմերի ախտահանում, ագրոտեխնիկական բարելավումներ, ինչպես նաև անհրաժեշտության դեպքում քիմիական պաշտպանության նպատակային կիրառություն։ Աշխատությունը ներառում է նաև կանխարգելիչ միջոցառումներ և ինտեգրված բույսերի պաշտպանության սկզբունքներ, որոնք համադրում են տարբեր մոտեցումներ՝ ապահովելու բարձր բերքատվություն և մշակաբույսերի առողջություն։ Այն նախատեսված է գյուղատնտեսական բուհերի ուսանողների, ագրոնոմների, բույսերի պաշտպանության մասնագետների և հետազոտողների համար, ովքեր զբաղվում են հացահատիկային մշակաբույսերի հիվանդությունների ուսումնասիրությամբ և վերահսկմամբ։

Քիմիա

Աշխատությունը նվիրված է օրգանական և կենսաօրգանական քիմիայի արդիական ուղղություններից մեկին՝ էնանտիոմերապես հարստացված, չհագեցած նոր α-ամինաթթուների ստացման մեթոդների մշակմանը, դրանց կառուցվածքային առանձնահատկությունների պարզաբանմանը և ֆիզիկաքիմիական հատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացած է այնպիսի սինթետիկ մոտեցումների վրա, որոնք հնարավորություն են տալիս ստանալ բարձր էնանտիոմերային մաքրությամբ օպտիկապես ակտիվ ամինաթթուներ և վերահսկել սինթեզի ընթացքում առաջացող միացությունների տարածական կառուցվածքը։ Քննարկվում են սկզբնական նյութերի ընտրության, քիմիական փոխարկումների հաջորդականության, ռեակցիաների պայմանների օպտիմալացման և նպատակային միացությունների անջատման ու մաքրման հետ կապված հարցերը։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում α-ամինաթթուների մոլեկուլներում չհագեցած կառուցվածքային հատվածների ներմուծմանը, քանի որ այդպիսի ֆունկցիոնալ խմբերի առկայությունը հնարավորություն է ստեղծում հետագա քիմիական ձևափոխությունների և նոր ածանցյալների ստացման համար։ Ուսումնասիրվում են ստացված միացությունների կառուցվածքը, ստերեոքիմիական առանձնահատկությունները, էնանտիոմերային բաղադրությունը և դրանց կապը նյութերի քիմիական հատկությունների հետ։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են նաև ասիմետրիկ սինթեզի սկզբունքները և քիրալության վերահսկման մեթոդաբանական մոտեցումները, որոնք կարևոր նշանակություն ունեն կենսաբանորեն ակտիվ նյութերի նպատակային ստացման համար։ Ստացված նոր α-ամինաթթուները կարող են հետաքրքրություն ներկայացնել պեպտիդների, դեղաբանորեն նշանակալի միացությունների և այլ բարդ օրգանական համակարգերի սինթեզի տեսանկյունից՝ ծառայելով որպես արժեքավոր քիրալ կառուցվածքային միավորներ։ Աշխատանքում սինթետիկ արդյունքների հետ մեկտեղ կարևորվում է նոր միացությունների նույնականացումը և բնութագրումը ժամանակակից ֆիզիկաքիմիական ու սպեկտրային հետազոտական մեթոդների կիրառմամբ։ Հետազոտությունն ընդհանուր առմամբ նպաստում է ոչ սպիտակուցային և կառուցվածքային ձևափոխված ամինաթթուների քիմիայի զարգացմանը, ընդլայնում է էնանտիոմերապես հարստացված միացությունների ստացման հնարավորությունները և գիտական հիմք է ստեղծում դրանց հետագա կիրառական ու հիմնարար ուսումնասիրությունների համար։

Քիմիա

Քիմիական տեխնոլոգիայի և նյութագիտության բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է տեղական դիատոմիտների կրային ակտիվացման ֆիզիկաքիմիական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը և դրանց հիման վրա ներծծող ու զտող փոշենյութերի ստացման հնարավորություններին։ Քննության են առնվում դիատոմիտային հումքի կառուցվածքը, բաղադրությունը, մակերևութային հատկությունները և ակտիվացման ընթացքում տեղի ունեցող ֆիզիկաքիմիական փոխակերպումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կրային մշակման պայմանների ազդեցությանը նյութի ծակոտկենության, տեսակարար մակերեսի, ներծծման կարողության և զտման արդյունավետության վրա։ Վերլուծվում են հումքի նախապատրաստման, մշակման և ստացված նյութերի հատկությունների գնահատման տեխնոլոգիական մոտեցումները։ Քննարկվում են ակտիվացված դիատոմիտների հիմքով փոշենյութերի կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ բնութագրերը, ինչպես նաև հեղուկ և գազային միջավայրերի մաքրման գործընթացներում դրանց կիրառման հնարավորությունները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու տեղական հանքային հումքի արդյունավետ վերամշակման և պահանջվող հատկություններով ներծծող ու զտող նյութերի ստացման հեռանկարները։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել քիմիական տեխնոլոգիայի, նյութագիտության, հանքային հումքի վերամշակման և արդյունաբերական զտման գործընթացների ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։