Բնական պատմություն

История

Ուսումնասիրությունը նվիրված է հայոց հին դիցարանի կարևորագույն աստվածուհիներից մեկի՝ Անահիտի պաշտամունքի պատմությանը, բովանդակությանը և նշանակությանը։ Աշխատության շրջանակում քննության են առնվում Անահիտի կերպարը, նրա տեղն ու դերը հայկական դիցաբանական համակարգում, ինչպես նաև աստվածուհու հետ կապված կրոնական պատկերացումները, ծիսական ավանդույթներն ու պաշտամունքային դրսևորումները։ Անահիտը հին հայկական կրոնական աշխարհընկալման մեջ կապվել է մայրության, պտղաբերության, բարօրության և կենսական ուժերի գաղափարների հետ, իսկ նրա պաշտամունքը կարևոր տեղ է զբաղեցրել նախաքրիստոնեական Հայաստանի հոգևոր կյանքում։ Դիցուհու պաշտամունքի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու հայոց հեթանոսական կրոնի առանձնահատկությունները, աստվածային կերպարների գործառույթները և կրոնական ավանդույթների ձևավորման պատմական պայմանները։ Կարևոր է նաև Անահիտի կերպարի համադրական դիտարկումը հին արևելյան և հարակից ժողովուրդների դիցաբանական պատկերացումների համատեքստում, ինչը նպաստում է տարածաշրջանային մշակութային կապերի և կրոնական փոխազդեցությունների ուսումնասիրմանը։ Աշխատությունը արժեքավոր նյութ է հայոց հին պատմությամբ, դիցաբանությամբ, կրոնագիտությամբ և նախաքրիստոնեական մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող մասնագետների, ուսանողների ու ընթերցողների համար։

История

Աշխատությունը նվիրված է քրիստոնեական եկեղեցու պատմության մեջ վճռորոշ նշանակություն ունեցած տիեզերական ժողովներին, որոնք գումարվել են Արևելքում և կարևոր դեր են ունեցել եկեղեցու վարդապետական, կազմակերպական ու ծիսական կյանքի ձևավորման գործում։ Տիեզերական ժողովները եկեղեցական առաջնորդների համախմբման և համատեղ քննարկումների կարևոր հարթակներ էին, որտեղ քննության էին առնվում հավատքի հիմնարար հարցերը, աստվածաբանական տարաձայնությունները, եկեղեցական կարգապահության խնդիրներն ու համայնքների կառավարման սկզբունքները։ Նման ժողովների ընթացքում ձևակերպվել և հաստատվել են քրիստոնեական դավանանքի կարևոր դրույթներ, պարզաբանվել են Սուրբ Երրորդության, Քրիստոսի աստվածային և մարդկային բնությունների, եկեղեցու միասնության ու եկեղեցական ավանդության վերաբերյալ հարցերը։ Պատմական շարադրանքը հնարավորություն է տալիս հետևելու վաղ քրիստոնեական համայնքներում առաջացած վեճերին, դրանց լուծմանն ուղղված քննարկումներին և ժողովական որոշումների ազդեցությանը հետագա եկեղեցական կյանքի վրա։ Հատուկ նշանակություն ունեն նաև ժողովների պատմական պայմանները, դրանց մասնակից հոգևորականների դիրքորոշումները, ընդունված կանոններն ու որոշումների տարածումը տարբեր եկեղեցիներում։ Այսպիսի աշխատությունը կարևոր է քրիստոնեական դավանաբանության զարգացման ընթացքը, Արևելքի եկեղեցիների պատմական հարաբերությունները և եկեղեցական հաստատությունների ձևավորումը հասկանալու համար։ Այն արժեքավոր տեղեկություններ է պարունակում նաև հայ եկեղեցական պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից, քանի որ տիեզերական ժողովների որոշումներն ու դրանց շուրջ ծավալված աստվածաբանական քննարկումները նշանակալի ազդեցություն են ունեցել հայ եկեղեցու ինքնության, դավանական դիրքորոշումների և քրիստոնեական ավանդության ընկալման վրա։

История

Գիրքը պատկանում է հայերեն օրացուցային գրականության այն հրատարակություններին, որոնք նախատեսված էին տարվա ժամանակային հաջորդականությունը ներկայացնելու և առօրյա կողմնորոշմանը նպաստելու համար։ Օրացույցը ժամանակի հաշվարկման գործնական միջոց լինելուց բացի արտացոլում է նաև տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական ու մշակութային սովորույթները։ Նման հրատարակությունները կարևոր նշանակություն են ունեցել օրերի և ամիսների հաշվառման, առօրյա գործերի կազմակերպման և տարվա ընթացքում ժամանակային կողմնորոշման համար։ Դրանք կարող էին ծառայել նաև կրոնական կյանքի ու տոնական շրջափուլերի կազմակերպմանը՝ պահպանելով օրացուցային ավանդույթների կապը հասարակական կյանքի հետ։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայոց տոմարագիտության և 19-րդ դարի հայ գրավոր մշակույթի ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն նաև վկայում է Կոստանդնուպոլսի հայ տպագրական գործունեության և հայերեն գործնական գրականության տարածման մասին։ Այսպիսի գրքերը կարևոր են հասկանալու համար, թե ինչպես են ժամանակի հաշվարկման գիտելիքները հասանելի դարձել հայ ընթերցողներին և ինչ դեր են ունեցել տպագիր օրացույցները մշակութային ու առօրյա կյանքում։

Другие предметы

«Գեղեցիկ զբոսարան» խորագրով հրատարակությունը պատկանում է 19-րդ դարի հայ տպագիր գրականության այն ուշագրավ նմուշների շարքին, որոնք միտված էին ընթերցողի մտահորիզոնի ընդլայնմանը, բարոյական դաստիարակությանը և գեղագիտական ճաշակի ձևավորմանը։ Գրքի վերնագիրը խորհրդանշական իմաստով հուշում է ընթերցանությունը որպես մտավոր և հոգևոր ճանապարհորդություն՝ ընթերցողին տեղափոխելով գիտելիքների, խրատների, կյանքի դիտարկումների և մարդկային փորձառության բազմազան աշխարհ։ Նման բնույթի գրականությունը կարևոր դեր է ունեցել հայ ընթերցողական մշակույթի ձևավորման գործում՝ համադրելով հաճելի ընթերցանությունը ճանաչողական և դաստիարակչական նպատակների հետ։ Աշխատության գաղափարական նշանակությունը կարելի է դիտարկել 19-րդ դարի հայ լուսավորական մտածողության համատեքստում, երբ գրականությունը դիտվում էր ոչ միայն որպես գեղարվեստական հաճույքի աղբյուր, այլև որպես մարդու մտավոր զարգացման, բարոյական կատարելագործման և հասարակական առաջընթացի կարևոր միջոց։ Այդ ժամանակաշրջանի հայ հեղինակներն ու հրատարակիչները մեծ ուշադրություն էին դարձնում այնպիսի գրքերի տարածմանը, որոնք կարող էին նպաստել ընթերցողի ինքնակրթությանը, խոհեմության զարգացմանը և աշխարհաճանաչողության ընդլայնմանը։ «Գեղեցիկ զբոսարան» վերնագիրը ենթադրում է ընթերցանության գրավիչ և բազմաբովանդակ բնույթ՝ ընթերցողին առաջարկելով մտավոր հանգստի և օգտակար զբաղմունքի համադրություն։ Գրքի բովանդակության վերաբերյալ առանց ամբողջական բնագրի լրացուցիչ ստուգման հնարավոր չէ հաստատել առանձին պատմությունների, հեղինակների կամ թեմատիկ բաժինների առկայությունը, սակայն դրա վերնագիրն ու հրատարակչական միջավայրը թույլ են տալիս այն դիտարկել 19-րդ դարի հայ հանրամատչելի և ուսուցողական գրականության պատմության շրջանակում։ Այդ շրջանի նմանատիպ հրատարակությունները հաճախ միավորում էին բարոյական խրատը, կյանքի վերաբերյալ խորհրդածությունները, ճանաչողական նյութերը և գեղարվեստական պատումները՝ ընթերցանությունը դարձնելով անձի համակողմանի զարգացման միջոց։ Գրքի կարևոր գաղափարական առանցքներից է կրթության և ինքնակրթության արժեքի դիտարկումը։ 19-րդ դարի հայ հասարակական կյանքում գրավոր խոսքի տարածումը, ընթերցասիրության խրախուսումը և աշխարհիկ գիտելիքների ձեռքբերումը դիտվում էին որպես ազգային առաջընթացի անհրաժեշտ պայմաններ։ Գրքերը հնարավորություն էին տալիս ընդլայնելու հասարակության տարբեր շերտերի մտավոր հետաքրքրությունները, ծանոթանալու նոր գաղափարների և ձևավորելու ավելի լայն աշխարհայացք։ Այս առումով «Գեղեցիկ զբոսարան» հրատարակությունը հետաքրքրական է նաև որպես հայ ընթերցողական մշակույթի զարգացման պատմական վկայություն։ Պատմամշակութային տեսանկյունից հրատարակությունը կապված է Կոստանդնուպոլսի հայ գրահրատարակչական միջավայրի հետ։ 19-րդ դարում Կոստանդնուպոլիսը հայ տպագրության, գրական կյանքի և կրթական գործունեության կարևոր կենտրոններից էր։ Այստեղ գործող հայկական տպարանները մեծապես նպաստում էին հայերեն գրքերի տարածմանը՝ հրատարակելով կրոնական, պատմական, գեղարվեստական, ուսումնական և հանրամատչելի բնույթի աշխատություններ։ Օրթագյուղը՝ Կոստանդնուպոլսի հայկական մշակութային կյանքի նշանավոր վայրերից մեկը, նույնպես կապված էր հայ համայնքի կրթական և հասարակական գործունեության հետ։ Պողոս Արապյան Ապուչեխցու տպարանի գործունեությունը կարևոր տեղ ունի հայ տպագրության պատմության մեջ։ Պողոս Արապյանը հայտնի է որպես 19-րդ դարի հայ նշանավոր տպագրիչներից մեկը, որի տպագրական գործունեությունը նպաստել է հայերեն գրքի տեխնիկական և գեղարվեստական կատարելագործմանը։ Նրա տպարանի հրատարակությունները ներկայացնում են ժամանակաշրջանի հայ գրահրատարակչության բազմազանությունը և ընթերցողական պահանջների ընդլայնումը։ 1834 թվականին Օրթագյուղում լույս տեսած այս գիրքը կարևոր նյութ է Կոստանդնուպոլսի հայկական տպագրության աշխարհագրության, հրատարակչական գործունեության և հայ գրքի տարածման ուղիների ուսումնասիրության համար։ Գրքի 155 էջանոց ծավալը վկայում է համեմատաբար ընդարձակ հրատարակության մասին, որը նախատեսված էր ընթերցողական շարունակական օգտագործման համար։ Այն կարող է հետաքրքրել հայ գրքի պատմությամբ, 19-րդ դարի հայ մշակութային կյանքով, կրթական և դաստիարակչական գրականությամբ զբաղվող հետազոտողներին։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի նաև գրաբարի և աշխարհաբարի զարգացման պատմության ուսումնասիրության համար, քանի որ այդ ժամանակաշրջանում հայերեն գրականության լեզվական ձևերը և ընթերցողական շրջանակները գտնվում էին ակտիվ փոփոխությունների ու ընդլայնման գործընթացում։ «Գեղեցիկ զբոսարան»-ը դիտարկելի է որպես հայ տպագիր ժառանգության միավոր, որն արտացոլում է գրքի միջոցով գիտելիք տարածելու, ընթերցասիրություն զարգացնելու և հասարակության մտավոր կյանքը հարստացնելու 19-րդ դարի մշակութային ձգտումները։ Իր հրատարակչական, պատմական և գրադարանագիտական արժեքով այն կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ հին գրքի մատենագիտական ուսումնասիրություններում՝ ներկայացնելով Պողոս Արապյանի տպարանի գործունեության և Կոստանդնուպոլսի հայ գրահրատարակչական ավանդույթի ուշագրավ էջերից մեկը։

Религия

Ավետարանը քրիստոնեական հավատքի հիմնարար սուրբգրային երկերից է, որը ներկայացնում է Հիսուս Քրիստոսի կյանքը, քարոզչությունը, ուսմունքն ու փրկագործական առաքելությունը։ Այն ընթերցողին ծանոթացնում է Քրիստոսի ծննդյան, գործունեության, աշակերտների հետ հարաբերությունների, քարոզների, առակների և հրաշքների մասին պատմություններին, ինչպես նաև նրա չարչարանքներին, խաչելությանն ու հարությանը։ Ավետարանական պատգամի առանցքում Աստծո և մարդու հարաբերությունն է, հավատը, սերը, ներողամտությունը, խոնարհությունը, ողորմածությունն ու արդարությունը։ Քրիստոսի խոսքերն ու օրինակները ներկայացնում են հոգևոր կյանքի և բարոյական վարքի սկզբունքներ՝ կոչ անելով մարդուն վերանայել սեփական վերաբերմունքը մերձավորների, հասարակության և Աստծո նկատմամբ։ Գիրքը կարևոր նշանակություն ունի ինչպես անձնական աղոթքի ու հոգևոր ընթերցանության, այնպես էլ եկեղեցական արարողությունների, քրիստոնեական կրթության և հավատքի փոխանցման համար։ Այն օգնում է ճանաչել քրիստոնեության հիմնական գաղափարները, հասկանալ Նոր Կտակարանի պատգամը և ծանոթանալ այն ավանդույթին, որի վրա հիմնված է հայ քրիստոնեական հոգևոր մշակույթը։ Ավետարանական գրականությունը նաև կարևոր տեղ ունի հայ գրավոր ժառանգության մեջ՝ նպաստելով կրոնական լեզվի, ընթերցանության և հոգևոր ինքնության պահպանմանը։

Сельское хозяйство

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է գյուղատնտեսական հողօգտագործման արդյունավետության բարձրացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ Արմավիրի մարզի օրինակով։ Աշխատությունում վերլուծվում են հողային ռեսուրսների օգտագործման ներկա վիճակը, գյուղատնտեսական արտադրության կազմակերպման առանձնահատկությունները, հողերի արտադրողականության վրա ազդող բնական, տնտեսական և կազմակերպչական գործոնները, ինչպես նաև հողային հարաբերությունների զարգացման արդի միտումները։ Հեղինակը գնահատում է հողօգտագործման արդյունավետության ցուցանիշները, բացահայտում առկա խնդիրներն ու սահմանափակումները և առաջարկում դրանց հաղթահարմանն ուղղված գործնական լուծումներ՝ ներառյալ հողերի նպատակային և ռացիոնալ օգտագործումը, ժամանակակից ագրոտեխնոլոգիաների ներդրումը, ոռոգման համակարգերի կատարելագործումը, տնտեսավարման արդյունավետ ձևերի կիրառումը և պետական աջակցության մեխանիզմների բարելավումը։ Ուսումնասիրությունը հիմնված է վիճակագրական տվյալների, տնտեսական վերլուծությունների և տարածաշրջանային առանձնահատկությունների գնահատման վրա՝ ներկայացնելով առաջարկություններ գյուղատնտեսության կայուն զարգացման և հողային ռեսուրսների արդյունավետ կառավարման համար։ Գիրքը նախատեսված է ագրարային տնտեսագետների, հողաշինարարների, գյուղատնտեսության ոլորտի մասնագետների, գիտաշխատողների, ուսանողների և ոլորտի քաղաքականության մշակմամբ զբաղվող մասնագետների համար։