Բույսերի CO₂-լուծազատումով մաստակների արտադրության տեխնոլոգիայի մշակում

History

Աշխատությունը նվիրված է XII դարի վերջից մինչև XIV դարի սկիզբ ընկած ժամանակահատվածում հայկական աշխարհիկ և հոգևոր իշխանությունների փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են Հայաստանի և Կիլիկյան հայկական պետականության քաղաքական, հասարակական և եկեղեցական կյանքի առանձնահատկությունները, ինչպես նաև աշխարհիկ իշխանության և հոգևոր կառույցների միջև ձևավորված հարաբերությունների տարբեր դրսևորումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում եկեղեցու քաղաքական և հասարակական դերակատարությանը, հոգևոր առաջնորդների և աշխարհիկ իշխանների փոխհարաբերություններին, նրանց իրավասությունների սահմաններին և համագործակցության ու հակասությունների հիմնական ոլորտներին։ Աշխատանքում քննարկվում են նաև եկեղեցական և պետական կառավարման համակարգերի փոխազդեցությունը, հողային և տնտեսական հարաբերությունները, հոգևոր կենտրոնների ազդեցությունը հասարակական կյանքի վրա, ինչպես նաև արտաքին քաղաքական և կրոնական գործոնների ազդեցությունը ներքին հարաբերությունների զարգացման վրա։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու այն մեխանիզմները, որոնց միջոցով հոգևոր և աշխարհիկ իշխանությունները մասնակցում էին քաղաքական որոշումների ընդունմանը, հասարակական կարգի պահպանմանը և ազգային ինքնության ու մշակութային արժեքների պահպանմանը։ Կարևորվում է նաև ժամանակաշրջանի ներքին ու արտաքին քաղաքական փոփոխությունների ազդեցության գնահատումը իշխանությունների փոխհարաբերությունների վրա։ Աշխատանքը կարևոր է միջնադարյան Հայաստանի պետական և եկեղեցական կառույցների փոխկապակցվածությունը հասկանալու, իշխանության ինստիտուտների զարգացման առանձնահատկությունները բացահայտելու և հայկական միջնադարյան հասարակության քաղաքական կառուցվածքը ուսումնասիրելու տեսանկյունից։ Այն կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, միջնադարագետներին, հայագետներին, եկեղեցու պատմությամբ զբաղվող մասնագետներին, հետազոտողներին, դասախոսներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Philosophy

Աշխատությունը նվիրված է մաթեմատիկայում իմացաբանական (գնոսեոլոգիական) և տրամաբանական բաղադրիչների փոխհարաբերության ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով մաթեմատիկական գիտելիքի ձևավորման, հիմնավորման և զարգացման փիլիսոփայական հիմքերը։ Հեղինակը վերլուծում է մաթեմատիկական ճանաչողության բնույթը, գիտելիքի ստացման գործընթացը և այն մեխանիզմները, որոնց միջոցով մարդկային մտածողությունը ձևակերպում և համակարգում է մաթեմատիկական հասկացությունները։ Գրքում դիտարկվում են տրամաբանության դերը մաթեմատիկական ապացույցների կառուցման, տեսությունների կազմակերպման և գիտելիքի ներքին հետևողականության ապահովման գործում, ինչպես նաև իմացաբանական գործոնները, որոնք պայմանավորում են նոր գաղափարների, հիպոթեզների և հասկացությունների առաջացումը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում մաթեմատիկական օբյեկտների գոյության, աբստրակցիայի, ինտուիցիայի և փորձի փոխազդեցության խնդիրներին, ինչպես նաև տարբեր փիլիսոփայական ուղղությունների՝ լոգիցիզմի, ինտուիցիոնիզմի և ֆորմալիզմի մոտեցումներին։ Հեղինակը ուսումնասիրում է մաթեմատիկական գիտելիքի զարգացման պատմական օրինակներ՝ ցույց տալու համար, թե ինչպես են ճանաչողական և տրամաբանական գործոնները համատեղ ձևավորում գիտական առաջընթացը։ Աշխատությունը կարևոր ներդրում է մաթեմատիկայի փիլիսոփայության ոլորտում և օգտակար է փիլիսոփաների, տրամաբանների, մաթեմատիկոսների և գիտության տեսությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Culture

Այլաբանությունը հայ կինոարվեստում հանդես է գալիս որպես արվեստի բովանդակային և ձևաչափային կարևորագույն միջոց, որը թույլ է տալիս ստեղծագործին արտահայտել գաղափարներն ու զգացմունքները ոչ ուղղակի, այլ խորհրդանշական, պատկերագրական և դրսևորողական ձևերով, ինչը ուժեղացնում է ֆիլմի էմոցիոնալ ազդեցությունը և դիտողի մտավոր մասնակցությունը։ Հայ կինոյում այլաբանությունը հաճախ օգտագործվում է սոցիալական, քաղաքական կամ պատմական թեմաների մշակման ժամանակ, երբ ֆիլմի իրական ասելիքը ճնշված կամ զգայուն է, և պահանջում է նրբագեղ մատնանշումներ՝ դիսկուրսի մեջ դնելով կերպարների գործողությունները, սյուժետային իրավիճակները, բնապատկերների և օբյեկտների խորհրդանշականությունը։ Այս տեխնիկան տեսանելի է ինչպես դոկումենտալ, այնպես էլ խաղարկային ֆիլմերում, որտեղ ռեժիսորները կիրառում են պատկերների, գույների, լուսավորության, ձայնային դիզայնի և սիմվոլիկ գործողությունների բազմաշերտ համակարգ, որպեսզի փոխանցեն անհատական կամ համազգային հոգեբանական դինամիկա, ներքին զգացմունքների հակասություններ, հոգեբանական տրավմայի ազդեցություն կամ պատմական վերապրումների հզոր արտացոլումներ։ Այլաբանությունը հայ կինոյում նաև թույլ է տալիս խուսափել ցայտուն բովանդակային կլիշեներից, ստեղծել էստետիկ առանձնահատկություններ և խթանել քննարկման և մեկնաբանության լայն հնարավորություններ՝ դիտողի կողմից ճանաչողական և զգայական ակտիվ մասնակցությունը ապահովելով։ Ռեժիսորների կողմից օգտագործվող այլաբանության օրինակներն ընդգրկում են կերպարների շարժումների ու արարքների խորհրդանշական ներկայացումը, սյուժետային ժամանակի և տարածության փոփոխությունների հնարհամակարգային կառուցվածքը, առարկաների ու պատկերների սիմվոլիկ նշանակությունը, որոնք համալրում են ֆիլմի հիմնական ուղերձը և հնարավորություն տալիս արտահայտել դժվար հասկանալի հոգեբանական և սոցիալական գործընթացներ՝ ստեղծելով հայկական կինոարվեստի յուրահատուկ ոճային և էմոցիոնալ դիմագիծ։

Geography

Աշխատությունը նվիրված է ֆուրֆուրոլով աղտոտված ջրերի մաքրման արդյունավետ եղանակների ուսումնասիրությանը՝ ակտիվացված ածխի և ցեոլիտների կիրառմամբ։ Ուսումնասիրվում են ջրային միջավայրից օրգանական աղտոտիչների հեռացման գործընթացների ֆիզիկաքիմիական առանձնահատկությունները, ներծծման մեխանիզմները և օգտագործվող նյութերի մաքրող հատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ակտիվացված ածխի և տարբեր տեսակի ցեոլիտների կառուցվածքային ու կլանման հատկություններին, դրանց մակերևույթի առանձնահատկություններին և ֆուրֆուրոլի հեռացման արդյունավետության վրա ազդող գործոններին։ Վերլուծվում է աղտոտիչի սկզբնական խտության, մշակման տևողության, կլանիչ նյութի քանակի, ջրային միջավայրի պայմանների և այլ տեխնոլոգիական պարամետրերի ազդեցությունը մաքրման գործընթացի վրա։ Քննարկվում են կիրառվող կլանիչների արդյունավետության գնահատման, դրանց համեմատության և ջրի մաքրման առավել նպատակահարմար պայմանների որոշման հնարավորությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարևորվում է նաև արդյունաբերական կեղտաջրերից վնասակար օրգանական միացությունների հեռացման խնդիրը և մաքրման այնպիսի տեխնոլոգիաների մշակումը, որոնք կարող են նպաստել ջրային ռեսուրսների աղտոտման նվազեցմանը։ Ներկայացված արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ ջրամաքրման համակարգերի կատարելագործման, արդյունաբերական կեղտաջրերի մշակման և շրջակա միջավայր արտանետվող աղտոտիչների քանակի նվազեցման համար։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել քիմիական տեխնոլոգիայի, ջրամաքրման, բնապահպանության և շրջակա միջավայրի ճարտարագիտության ոլորտների մասնագետների, հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Linguistics

Աշխատությունը նվիրված է Ալբերտո Մորավիայի երկու վեպերի հայերեն և ռուսերեն թարգմանությունների լեզվի զուգադրական քննությանը՝ բնագրի և թարգմանական տարբերակների միջև լեզվական, ոճական և թարգմանական համապատասխանությունների բացահայտման նպատակով։ Հետազոտության հիմքում գեղարվեստական թարգմանության լեզվական առանձնահատկությունների համակողմանի ուսումնասիրությունն է, մասնավորապես՝ այն հարցը, թե ինչպես են իտալերեն բնագրի բառային, դարձվածային, քերականական, շարահյուսական և ոճական առանձնահատկությունները փոխանցվում հայերեն և ռուսերեն։ Աշխատության մեջ կարող են համեմատվել երկու թարգմանությունների բառապաշարը, խոսքի տարբեր շերտերը, դարձվածաբանական միավորները, առածներն ու ասացվածքները, նորակազմությունները, փոխաբերական արտահայտությունները և մշակութային իրողություններն արտահայտող բառերն ու կապակցությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ժողովրդախոսակցական և բարբառային տարրերին, որոնք հատկապես նշանակալի են առաջին վեպի լեզվական կառուցվածքում․ ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ այդ ստեղծագործությունը հարուստ է ժողովրդախոսակցական բառերով, բարբառային ձևերով, դարձվածքներով, առածներով ու ասացվածքներով և նորակազմություններով։ Մյուս վեպի լեզվական համակարգը համեմատաբար տարբեր բնույթ ունի՝ ավելի գրական և քաղաքային-բուրժուական բառապաշարով ու ոճական կառուցվածքով, իսկ շարահյուսական առումով բարդ կառուցվածքները միաժամանակ ներկայացվում են ընթերցողին բավական հստակ և պարզ ձևով։ Ուսումնասիրության կարևոր խնդիրներից է պարզել, թե թարգմանիչներն ինչպիսի ռազմավարություններ են ընտրել բնագրի իմաստային և ոճական նրբերանգները պահպանելու համար։ Այդ նպատակով կարող են քննվել բառացի և ազատ թարգմանության հարաբերակցությունը, բառերի փոխարինումը, բացատրական թարգմանությունը, իմաստային ընդլայնումը կամ սեղմումը, քերականական վերակառուցումները, փոխհատուցումը և այլ թարգմանական փոխակերպումներ։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում լեզվական նորմին․ հայերեն և ռուսերեն տարբերակների համեմատական ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ հայերեն թարգմանության որոշ շեղումներ գրական նորմից կարող են դիտարկվել որպես թարգմանչական գիտակցված ընտրություն, որի շնորհիվ առավել ցայտուն է փոխանցվում ժողովրդախոսակցական խոսքի բնույթը։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է նաև լեզվամշակութային առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը, քանի որ գեղարվեստական ստեղծագործության թարգմանության ժամանակ անհրաժեշտ է փոխանցել ոչ միայն բառերի ուղղակի իմաստը, այլև տվյալ հասարակության մշակութային պատկերացումները, խոսքային վարքի առանձնահատկությունները և ազգային-մշակութային ենթատեքստը։ Աշխատության մեջ կարող են առանձնացվել նաև դարձվածքների, առածների և ասացվածքների թարգմանության խնդիրները, քանի որ դրանց բառացի փոխանցումը հաճախ չի ապահովում բնագրի իմաստային կամ ոճական համարժեքությունը։ Այս ուղղությամբ հեղինակի առանձին ուսումնասիրությունները ևս անդրադառնում են համապատասխան միավորների թարգմանության խնդիրներին։ Նորակազմությունների ուսումնասիրությունը ևս կարևոր է, քանի որ գեղարվեստական թարգմանության ընթացքում կարող են առաջանալ նոր բառեր, բառապատճենումներ և այլ լեզվական նորամուծություններ, որոնք հետագայում կարող են ազդեցություն ունենալ թարգմանական լեզվի և նույնիսկ ժամանակակից գրական լեզվի զարգացման վրա։ Համեմատական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն գնահատել հայերեն և ռուսերեն թարգմանությունների համարժեքության աստիճանը, այլև բացահայտել յուրաքանչյուր լեզվի կառուցվածքային և արտահայտչական հնարավորությունները։ Հետազոտությունը կարող է ցույց տալ, թե նույն բնագրային միավորը ինչպես է տարբեր կերպ վերարտադրվում երկու թիրախային լեզուներում և ինչպիսի կորուստներ, ձեռքբերումներ կամ իմաստային ու ոճական փոփոխություններ են առաջանում այդ գործընթացում։ Աշխատանքի գիտական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ այն միավորում է թարգմանագիտության, համեմատական լեզվաբանության, լեզվաոճաբանության և լեզվամշակութաբանության խնդիրները՝ գեղարվեստական կոնկրետ նյութի հիման վրա։ Այս թեմայով Զարուհի Ոսկանյանի 2014 թվականի թեկնածուական ատենախոսությունը պաշտպանվել է «Ընդհանուր և համեմատական լեզվաբանություն» մասնագիտությամբ, իսկ հետագա հրապարակումներում ևս ուսումնասիրվել են տվյալ թարգմանությունների լեզվական ընդհանուր բնութագրերն ու առանձին խնդիրներ։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել թարգմանագետներին, լեզվաբաններին, գրականագետներին, իտալերենից հայերեն և ռուսերեն թարգմանության մասնագետներին, համեմատական լեզվաբանությամբ զբաղվող հետազոտողներին, ինչպես նաև գեղարվեստական թարգմանության տեսության և պրակտիկայի խնդիրներով հետաքրքրվող ուսանողներին։

Economics

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում ներդրումային հիմնադրամների ստեղծման, կազմակերպման, կառավարման և գործունեության առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ ֆինանսական շուկայի զարգացման և ներդրումային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման համատեքստում։ Քննարկվում են ներդրումային հիմնադրամների տնտեսական էությունը, դրանց հիմնական տեսակները, կազմակերպաիրավական ձևերը և դերը ֆինանսական միջնորդության համակարգում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հիմնադրամների ձևավորման իրավական և ինստիտուցիոնալ նախադրյալներին, գրանցման ու գործունեության թույլտվությունների տրամադրման ընթացակարգերին, կառավարման կառուցվածքին և ներդրողների շահերի պաշտպանության մեխանիզմներին։ Ուսումնասիրվում են ներդրումային հիմնադրամների ակտիվների ձևավորման աղբյուրները, ֆինանսական միջոցների ներգրավման հնարավորությունները, ներդրումային ռազմավարությունների մշակման սկզբունքները և ներդրումային պորտֆելի կառավարման առանձնահատկությունները։ Դիտարկվում են բաց և փակ ներդրումային հիմնադրամների, ինչպես նաև մասնագիտացված ներդրումային կառույցների գործունեության կազմակերպման տարբերությունները, դրանց ֆինանսատնտեսական նշանակությունը և հնարավոր առավելություններն ու սահմանափակումները։ Կարևորվում են ներդրումային ռիսկերի գնահատման, ակտիվների դիվերսիֆիկացման, եկամտաբերության որոշման, իրացվելիության ապահովման և ֆինանսական կայունության պահպանման խնդիրները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են վերլուծվել Հայաստանի Հանրապետության ներդրումային հիմնադրամների գործունեությունը կարգավորող օրենսդրական դրույթները, վերահսկողության համակարգը, հաշվետվողականության պահանջները և ֆինանսական շուկայի մասնակիցների փոխհարաբերությունները։ Անդրադարձ է կատարվում Հայաստանի կենտրոնական բանկի կարգավորիչ և վերահսկողական գործառույթներին, հիմնադրամների կառավարիչների և պահառուների պատասխանատվությանը, ինչպես նաև ներդրումային գործունեության թափանցիկության ապահովման անհրաժեշտությանը։ Առանձնացվում են ներդրումային հիմնադրամների զարգացմանը խոչընդոտող հնարավոր գործոնները, այդ թվում՝ կապիտալի շուկայի սահմանափակ խորությունը, ներդրումային գործիքների բազմազանության պակասը, ֆինանսական գրագիտության մակարդակը և ներդրողների վստահության ձևավորման խնդիրները։ Կարևորվում են նաև միջազգային փորձի ուսումնասիրությունը, ներդրումային հիմնադրամների կառավարման արդյունավետ մոդելների համեմատական վերլուծությունը և դրանց կիրառման հնարավորությունները Հայաստանի ֆինանսական համակարգում։ Աշխատությունը կարող է նպաստել ներդրումային հիմնադրամների գործունեության կազմակերպման մեխանիզմների կատարելագործմանը, ֆինանսական ռեսուրսների կենտրոնացման և տնտեսության տարբեր ոլորտներ ուղղորդման հնարավորությունների ընդլայնմանը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ ֆինանսական կազմակերպությունների, ներդրումային ընկերությունների, կարգավորող մարմինների և կապիտալի շուկայի զարգացման քաղաքականությամբ զբաղվող մասնագետների համար։ Այն օգտակար է տնտեսագետների, ֆինանսիստների, ներդրումային վերլուծաբանների, իրավաբանների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։