Դավիթ Բեկ

Biology

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի և Լեռնային Ղարաբաղի երկրաջերմային աղբյուրներում տարածված մանրէների բազմազանության, կենսաբանական առանձնահատկությունների և կենսատեխնոլոգիական ներուժի ուսումնասիրությանը։ Գրքում երկրաջերմային էկոհամակարգերը դիտարկվում են որպես յուրահատուկ կենսաբանական միջավայրեր, որտեղ բարձր ջերմաստիճանը, հանքային բաղադրությունը, pH-ը և այլ ֆիզիկաքիմիական պայմաններ ձևավորում են առանձնահատուկ մանրէաբանական համայնքներ։ Ուսումնասիրության շրջանակում ներկայացվում են երկրաջերմային աղբյուրների էկոլոգիական առանձնահատկությունները, դրանցում բնակվող միկրոօրգանիզմների տարածվածությունը, տեսակային և ֆիլոգենետիկ բազմազանությունը, ինչպես նաև շրջակա միջավայրի պայմանների և մանրէաբանական կազմի փոխկապակցվածությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում թերմոֆիլ և էքստրեմոֆիլ միկրոօրգանիզմներին, որոնց կենսագործունեությունը հարմարեցված է ծայրահեղ պայմաններին և որոնցից ստացվող կենսաբանական ակտիվ միացությունները կարող են ունենալ կարևոր կիրառական նշանակություն։ Գրքում ուսումնասիրվում են մանրէների աճի և զարգացման առանձնահատկությունները, ֆերմենտային ակտիվությունը, նյութափոխանակային գործընթացները, տարբեր սուբստրատներ օգտագործելու կարողությունը և արտաքին միջավայրի փոփոխությունների նկատմամբ հարմարվողականությունը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում մանրէաբանական ուսումնասիրությունների ժամանակակից մեթոդներին՝ ներառյալ մշակութային, կենսաքիմիական, մոլեկուլային և գենետիկական մոտեցումները, որոնց համադրումը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու երկրաջերմային մանրէաբանական համայնքների մասին։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է բացահայտված միկրոօրգանիզմների կենսատեխնոլոգիական ներուժի գնահատումը։ Ուսումնասիրվում է դրանց կողմից արտադրվող ջերմակայուն ֆերմենտների, կենսաակտիվ նյութերի և այլ արժեքավոր կենսաբանական արտադրանքների հնարավոր կիրառումը արդյունաբերության, սննդի տեխնոլոգիաների, դեղագործության, գյուղատնտեսության և շրջակա միջավայրի պահպանության ոլորտներում։ Աշխատությունը ցույց է տալիս, որ Հայաստանի երկրաջերմային աղբյուրները կարող են դիտարկվել որպես յուրահատուկ գենետիկական և կենսատեխնոլոգիական ռեսուրս՝ նոր մանրէաբանական շտամների և կիրառական նշանակություն ունեցող կենսամոլեկուլների հայտնաբերման համար։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել մանրէաբանների, կենսատեխնոլոգների, մոլեկուլային կենսաբանների, էկոլոգների, կենսաքիմիկոսների, կենսաբազմազանության հետազոտողների, դեղագործական և սննդային կենսատեխնոլոգիայի մասնագետների, ասպիրանտների և ուսանողների համար։

Medicine

Գիտական աշխատությունը նվիրված է խոզերի սալմոնելյոզի ժամանակ առաջացող ախտաբանաանատոմիական փոփոխությունների ուսումնասիրությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով խառն վարակների պայմաններում հիվանդության զարգացման, ընթացքի և օրգանիզմում առաջացող կառուցվածքային ու գործառական խանգարումների առանձնահատկություններին։ Հետազոտության շրջանակներում քննության են առնվում սալմոնելյոզի հարուցիչների ախտածին հատկությունները, վարակի առաջացման և տարածման գործոնները, հիվանդության զարգացման մեխանիզմները, ինչպես նաև տարբեր վարակիչ գործոնների միաժամանակյա ազդեցության հետևանքով ձևավորվող ախտաբանական գործընթացները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում խոզերի օրգանիզմում սալմոնելային վարակի ազդեցությամբ առաջացող փոփոխություններին, մարսողական համակարգի, լյարդի, փայծաղի, ավշային հանգույցների և այլ ներքին օրգանների ախտահարման առանձնահատկություններին։ Ուսումնասիրվում են բորբոքային, դիստրոֆիկ և նեկրոտիկ գործընթացների զարգացման օրինաչափությունները, օրգանների հյուսվածքային կառուցվածքի փոփոխությունները և դրանց կապը հիվանդության կլինիկական ընթացքի ու ծանրության աստիճանի հետ։ Քննարկվում են խառն վարակների դեպքում տարբեր մանրէային և այլ վարակիչ հարուցիչների փոխազդեցության հնարավորությունները, դրանց ազդեցությունը կենդանիների իմունային համակարգի վրա և հիվանդության ախտաբանական դրսևորումների փոփոխման մեխանիզմները։ Անդրադարձ է կատարվում սալմոնելյոզի սուր, ենթասուր և քրոնիկական ընթացքի առանձնահատկություններին, ախտաբանական փոփոխությունների արտահայտվածության տարբերություններին և համակցված վարակների պայմաններում դրանց ախտորոշիչ նշանակությանը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ախտաբանաանատոմիական և հյուսվածաբանական հետազոտությունների միջոցով հիվանդության բնորոշ փոփոխությունների բացահայտումը, ինչպես նաև սալմոնելյոզի և այլ վարակիչ հիվանդությունների միջև տարբերակիչ ախտորոշման չափանիշների ուսումնասիրությունը։ Դիտարկվում են կենդանիների ընդհանուր վիճակի, տարիքային առանձնահատկությունների, պահվածքի պայմանների, կերակրման և օրգանիզմի դիմադրողականության ազդեցությունը վարակային գործընթացի զարգացման ու ախտաբանական փոփոխությունների ձևավորման վրա։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում համակցված վարակների հետևանքով հիվանդության կլինիկական պատկերի բարդացմանը, օրգանիզմի պաշտպանական մեխանիզմների փոփոխություններին և տարբեր օրգան-համակարգերում առաջացող ախտահարումների փոխկապակցվածությանը։ Քննության են առնվում անասնաբուժական ախտորոշման մեթոդների կատարելագործման, ախտաբանաանատոմիական տվյալների և լաբորատոր հետազոտությունների արդյունքների համադրման, ինչպես նաև հիվանդության առաջացման պատճառների առավել ճշգրիտ բացահայտման հնարավորությունները։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակում կարևորվում են խոզաբուծական տնտեսություններում վարակիչ հիվանդությունների տարածման կանխարգելման, անասնաբուժասանիտարական վերահսկողության, կենդանիների առողջության պահպանման և տնտեսական կորուստների նվազեցման հիմնախնդիրները։ Հետազոտությունը կարող է նպաստել խոզերի վարակիչ հիվանդությունների ախտածագման վերաբերյալ գիտական պատկերացումների խորացմանը, համակցված վարակների ախտորոշման մեթոդների կատարելագործմանը և անասնաբուժական պրակտիկայում ախտաբանաանատոմիական հետազոտությունների արդյունավետ կիրառմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել անասնաբույժների, անասնաբուժական ախտաբանների, մանրէաբանների, համաճարակաբանների, խոզաբուծության ոլորտի մասնագետների, գիտաշխատողների, ասպիրանտների և անասնաբուժական բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների ուսանողների, ինչպես նաև գյուղատնտեսական կենդանիների վարակիչ հիվանդությունների ախտորոշման և կանխարգելման հարցերով հետաքրքրվող մասնագետների համար։

History

Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում 1991-2000 թվականներին իրականացված ագրարային վերափոխումների ուսումնասիրությանը՝ անկախության առաջին տասնամյակի սոցիալ-տնտեսական և քաղաքական փոխակերպումների համատեքստում։ Հետազոտության առանցքում գյուղատնտեսության խորհրդային վարչահրամայական համակարգից շուկայական տնտեսության անցման գործընթացն է, որի կարևորագույն բաղադրիչները հողային բարեփոխումը, սեփականաշնորհումը, կոլեկտիվ և պետական տնտեսությունների լուծարումը, գյուղացիական տնտեսությունների ձևավորումը, շուկայի ազատականացումը և գյուղատնտեսական արտադրության նոր կազմակերպական ձևերի հաստատումն էին։ 1991 թվականից սկսված հողային բարեփոխումները արմատապես փոխեցին գյուղատնտեսության սեփականության և տնտեսավարման կառուցվածքը․ նախկին կոլտնտեսություններն ու պետական տնտեսությունները լուծարվեցին, իսկ հողային և արտադրական ռեսուրսների զգալի մասը փոխանցվեց անհատական և գյուղացիական տնտեսություններին։ Պաշտոնական փաստաթղթերում այս գործընթացը դիտարկվում էր որպես գյուղատնտեսության մեջ տնտեսական բարեփոխումների, սեփականաշնորհման և հողային ռեֆորմի իրականացման առանցքային փուլ։ Աշխատանքը կարող է մանրամասնորեն ուսումնասիրել վերափոխումների նախադրյալները։ Անկախության սկզբնական տարիներին Հայաստանի տնտեսությունը հայտնվել էր խոր ճգնաժամում, որն ուղեկցվում էր արտադրական կապերի խզմամբ, էներգետիկ դժվարություններով, շրջափակմամբ և նախկին խորհրդային տնտեսական համակարգի փլուզմամբ։ Այս պայմաններում գյուղատնտեսությունը դարձավ ոչ միայն տնտեսական արտադրության, այլև բնակչության գոյատևման կարևորագույն ոլորտներից մեկը։ 1990-1993 թվականներին ընդհանուր տնտեսական անկումը չափազանց խորն էր, իսկ գյուղատնտեսության մեջ իրականացված լայնածավալ սեփականաշնորհման հետևանքով գյուղատնտեսությամբ զբաղվածների թիվը զգալիորեն աճեց, սակայն աշխատանքի արտադրողականությունն ու արտադրության ապրանքայնությունը նվազեցին։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է հողային ռեֆորմի ընթացքի և արդյունքների գնահատումը։ Հողերի մասնավորեցումը հնարավորություն տվեց ձևավորելու գյուղացիական տնտեսությունների լայն ցանց և գյուղատնտեսական արտադրության մեջ հաստատելու մասնավոր սեփականության գերակշռությունը։ Միաժամանակ հողերի մասնատվածությունը, տնտեսությունների փոքր չափերը, արտադրական ռեսուրսների սահմանափակությունը և նախկին կոլեկտիվ ենթակառուցվածքների քայքայումը նոր խնդիրներ առաջացրին։ Այսպիսով, վերափոխումները մի կողմից ստեղծեցին սեփականատիրական հարաբերությունների նոր հիմք, իսկ մյուս կողմից առաջացրին արտադրության կազմակերպման, տեխնիկական ապահովվածության և շուկայական ենթակառուցվածքների ձևավորման դժվարություններ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում գյուղատնտեսական տեխնիկայի և արտադրական միջոցների սեփականաշնորհման ուսումնասիրությունը։ 1991-1993 թվականների հողային բարեփոխումներին և սեփականաշնորհմանը զուգահեռ նախկին կոլտնտեսությունների ու պետական տնտեսությունների գյուղատնտեսական տեխնիկան նույնպես անցավ սեփականաշնորհման գործընթացի միջով։ Դրա հետևանքով գյուղացիական տնտեսությունները դարձան արտադրական միջոցների անմիջական օգտագործողներ, սակայն մանր տնտեսությունների համար տեխնիկայի արդյունավետ օգտագործումը և սպասարկումը լուրջ խնդիր դարձան։ Հետագա քաղաքականության մեջ այդ պատճառով կարևորություն ստացան գյուղատնտեսական տեխնիկական սպասարկման կազմակերպումը, խորհրդատվական ծառայությունները և արտադրողների համար օժանդակ ենթակառուցվածքների ձևավորումը։ Վերափոխումների մյուս կարևոր բաղադրիչը գյուղատնտեսական շուկայի ազատականացումն էր։ Նախկինում պետականորեն կարգավորվող արտադրական և իրացման հարաբերությունների փոխարեն աստիճանաբար ձևավորվեց շուկայական մեխանիզմների վրա հիմնված համակարգ։ Գյուղացիական տնտեսությունները պետք է ինքնուրույն որոշեին արտադրության ուղղությունները, իրացման շուկաները և տնտեսական գործունեության կազմակերպման ձևերը։ Սակայն շուկայական հարաբերությունների արագ ներդրումը ուղեկցվեց գնային անկայունությամբ, արտադրական ռեսուրսների թանկությամբ, իրացման դժվարություններով և գյուղատնտեսական ապրանքների շուկայի ոչ լիարժեք ձևավորված ենթակառուցվածքներով։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև գյուղացիական տնտեսությունների ֆինանսավորման խնդրին։ Անցումային շրջանում արտադրողները սահմանափակ հնարավորություններ ունեին անհրաժեշտ սերմացու, պարարտանյութ, վառելիք, տեխնիկա և այլ միջոցներ ձեռք բերելու համար։ Այդ պատճառով գյուղատնտեսական վարկավորման համակարգի ձևավորումը դարձավ ագրարային վերափոխումների կարևոր ուղղություններից մեկը։ Միաժամանակ վարկերի հասանելիությունը, տոկոսադրույքները, գրավի պահանջները և գյուղացիական տնտեսությունների ֆինանսական կայունությունը սահմանափակում էին շուկայական մեխանիզմների լիարժեք կիրառումը։ Աշխատանքում կարող է ուսումնասիրվել նաև գյուղատնտեսական ենթակառուցվածքների վիճակը։ Վերափոխումների ընթացքում անհրաժեշտ էր ստեղծել նախկին համակարգից տարբերվող ծառայությունների ցանց՝ տեխնիկական սպասարկում, խորհրդատվություն, վարկավորում, արտադրանքի իրացում և վերամշակում։ 1993 թվականին գյուղատնտեսական բարեփոխումների արդյունքում ստեղծվեց մասնագիտական խորհրդատվական ծառայություն, իսկ հետագայում հանրապետության շրջաններում ձևավորվեցին խորհրդատվական գործակալություններ, որոնք պետք է աջակցեին նորաստեղծ գյուղացիական տնտեսություններին։ Հետազոտության մեջ կարևոր է նաև գնահատել բարեփոխումների սոցիալական հետևանքները։ Գյուղատնտեսության սեփականաշնորհումը բնակչության մեծ հատվածի համար ստեղծեց սեփականության և ինքնուրույն տնտեսական գործունեության հնարավորություն, սակայն միաժամանակ գյուղական բնակչության վրա դրվեց արտադրության և շուկայական ռիսկերի հիմնական պատասխանատվությունը։ Փոքր տնտեսությունների գերակշռությունը նպաստեց գյուղական ընտանիքների ինքնապահովմանը, բայց որոշ դեպքերում սահմանափակեց մասնագիտացման, ներդրումների և արտադրողականության բարձրացման հնարավորությունները։ Աշխատանքը կարող է ուսումնասիրել նաև գյուղատնտեսական արտադրության կառուցվածքային փոփոխությունները։ Բարեփոխումներից հետո արտադրությունը դարձավ ավելի քիչ մասնագիտացված, իսկ բուսաբուծության և անասնաբուծության հարաբերակցությունը փոխվեց։ Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ 1991-2005 թվականներին ապրանքային գյուղատնտեսական արտադրանքի կառուցվածքում բուսաբուծությանը բաժին էր ընկնում մոտ 56-60 տոկոս, իսկ անասնաբուծությանը՝ 40-44 տոկոս։ Այս փոփոխությունները կարելի է կապել ինչպես շուկայական պահանջարկի, այնպես էլ արտադրական ռեսուրսների և տնտեսությունների հնարավորությունների փոփոխության հետ։ Աշխատանքի կարևոր խնդիրներից է բարեփոխումների դրական և բացասական արդյունքների համադրական գնահատումը։ Դրական կողմերից կարելի է առանձնացնել մասնավոր սեփականության հաստատումը, գյուղացիական տնտեսությունների ձևավորումը, շուկայական հարաբերությունների ներդրումը և գյուղատնտեսական արտադրության նոր կազմակերպական հիմքերի ստեղծումը։ Միաժամանակ պահպանվեցին փոքր և մասնատված տնտեսությունների, տեխնիկական ապահովվածության, ֆինանսավորման, իրացման, ենթակառուցվածքների և արտադրողականության հետ կապված խնդիրներ։ Պաշտոնական գնահատականներում նույնպես նշվում է, որ 1994-2002 թվականների գյուղատնտեսական քաղաքականությունը նպաստեց արտադրության աճին և հետագա զարգացման նախադրյալների ձևավորմանը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը 1991-2000 թվականների ագրարային վերափոխումները դիտարկում է որպես Հայաստանի անկախության առաջին շրջանի ամենախորքային տնտեսական փոխակերպումներից մեկը։ Դրանք հիմնովին փոխեցին հողի սեփականության կառուցվածքը, գյուղատնտեսական արտադրության կազմակերպումը, գյուղական բնակչության տնտեսական վարքագիծը և գյուղատնտեսության կապը շուկայի հետ։ Միաժամանակ ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ սեփականաշնորհման և հողային բարեփոխումների արագ իրականացումը ինքնին բավարար չէր արդյունավետ շուկայական գյուղատնտեսություն ձևավորելու համար․ անհրաժեշտ էին նաև տեխնիկական, ֆինանսական, խորհրդատվական, իրացման և այլ ենթակառուցվածքների զարգացում։ Այդ պատճառով տվյալ ժամանակաշրջանը կարելի է դիտարկել ոչ միայն որպես սեփականաշնորհման փուլ, այլև որպես Հայաստանի գյուղատնտեսության նոր տնտեսական համակարգի ձևավորման և դրա հետագա զարգացման հիմնարար շրջան։

Other Subjects

Ակունք. Գիտական հոդվածների ժողովածու – թիվ 2 (8)-ը գիտական պարբերական ժողովածու է, որը ներառում է տարբեր հեղինակների ակադեմիական հոդվածներ՝ հիմնականում հայագիտության, պատմության, լեզվաբանության, մշակութաբանության և հարակից հասարակական գիտությունների ոլորտներից, աշխատությունում ներկայացված ուսումնասիրությունները վերաբերում են հայ ժողովրդի պատմական զարգացման տարբեր փուլերին, աղբյուրագիտական վերլուծություններին, լեզվամշակութային գործընթացներին և ազգային ժառանգության ուսումնասիրության արդի մոտեցումներին, ժողովածուն ունի գիտական բնույթ և ծառայում է որպես հետազոտական արդյունքների հրապարակման և մասնագիտական քննարկումների հարթակ, որտեղ համադրվում են տարբեր մեթոդաբանական մոտեցումներ և գիտական դպրոցների դիրքորոշումներ, միաժամանակ ընդգծվում է հայագիտական հետազոտությունների շարունակական զարգացումը և նոր գիտական խնդիրների ձևակերպումը, աշխատությունը նպաստում է գիտելիքի տարածմանը և ակադեմիական համագործակցության խորացմանը՝ ապահովելով գիտական հաղորդակցության կարևոր միջավայր։

Economics

Կորպորացիաները, որպես տնտեսության կազմակերպման ձև, ունեն բազմաթիվ առավելություններ, սակայն դրանց հետ միասին առկա են նաև որոշ թերություններ, որոնք կարող են ազդել արդյունավետության, կառավարման և հասարակության վրա: Նախ, կորպորացիաները հաճախ բախվում են բյուրոկրատիայի և կառավարման ծանր կառուցվածքի խնդրին, ինչը նվազեցնում է արագ որոշումներ կայացնելու ունակությունը և կարող է կարճաժամկետ առումով վնաս հասցնել արտադրողականությանը: Երկրորդ, դրանք հաճախ կենտրոնացնում են հսկայական ֆինանսական և շուկայական իշխանություն, ինչը կարող է հանգեցնել մրցակցության սահմանափակման, մոնոպոլիզացիայի և սպառողների համար գների բարձրացման: Երրորդ, կորպորացիաների որոշմամբ կարող է գերակշռել կարճաժամկետ շահույթը՝ ընդհատելով սոցիալական և էկոլոգիական պատասխանատվության սկզբունքները, ինչը կարող է բացասաբար ազդել շրջակա միջավայրի և աշխատակիցների վրա: Չորրորդ, բաժնետերերի շահերի և ղեկավարության հետաքրքրությունների հակասությունը՝ հայտնի որպես գործառնական հակասություն, կարող է առաջացնել ոչ օպտիմալ կառավարման ռազմավարություններ և կրճատել երկարաժամկետ արժեքի ստեղծումը: Վերջապես, կորպորացիաների գործողություններում կարող են առկա լինել թափանցիկության և հաշվետվության խնդիրներ, որոնք խոչընդոտում են ներդրողների, աշխատակիցների և հասարակության վստահությանը, և անհրաժեշտ է նրանց կանոնակարգել և վերահսկել պետական ու հասարակական գործիքակազմերի միջոցով՝ առավելագույնը նվազեցնելու համար հնարավոր բացասական ազդեցությունները:

Religion

Աշխատության վերնագիրը կապում է Բարդուղիմեոս անունը հովվի և քարոզչի կերպարի հետ՝ մատնանշելով քրիստոնեական հոգևոր ծառայության, հավատքի տարածման և հովվական առաքելության թեմաները։ Քրիստոնեական ավանդության մեջ հովիվը խորհրդանշում է հոգևոր առաջնորդին, որը պատասխանատվություն է կրում հավատացյալ համայնքի հոգևոր կրթության, ուղղորդման և բարոյական դաստիարակության համար։ Քարոզչի գործունեությունը ենթադրում է Ավետարանի ուսմունքի տարածում, քրիստոնեական արժեքների մեկնաբանում և հավատացյալներին հոգևոր կյանքի սկզբունքներին ծանոթացում։ Այս տեսանկյունից գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում եկեղեցական քարոզչության, հոգևոր առաջնորդության և քրիստոնեական առաքելության վերաբերյալ պատկերացումների ուսումնասիրության համար։ Բարդուղիմեոս անվան առկայությունը կարող է մատնանշել առանձին հոգևոր գործչի կամ ավանդական կերպարի հետ կապված պատմողական նյութ, սակայն առանց բնագրի հնարավոր չէ հաստատել ստեղծագործության ճշգրիտ ժանրը կամ կենսագրական բովանդակությունը։ Հրատարակությունը կարևոր տեղ ունի 19-րդ դարի հայ կրոնական գրականության ուսումնասիրության մեջ և կարող է ծառայել որպես աղբյուր՝ հայ եկեղեցական մտածողության, քարոզչական գրականության, հոգևոր դաստիարակության և Մխիթարյան տպագրական ժառանգության հետազոտման համար։