Достижения Армянской ССР за 20 лет

Informatics

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է ֆունկցիոնալ ծրագրավորման լեզուներում ներդրված հաստատունների տեսական հիմքերի, կառուցվածքի և կիրառման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Գրքում վերլուծվում են ֆունկցիոնալ ծրագրավորման հիմնական սկզբունքները և դրանց շրջանակում կիրառվող ներդրված հաստատունների նշանակությունը՝ ծրագրերի կառուցման, տվյալների ներկայացման և հաշվարկային գործընթացների կազմակերպման տեսանկյունից։ Հեղինակը ներկայացնում է տարբեր տեսակի հաստատունների հատկությունները, դրանց դերակատարությունը լեզվի շարահյուսության և իմաստաբանության ձևավորման մեջ, ինչպես նաև դրանց փոխազդեցությունը ֆունկցիաների, տվյալների տիպերի և արտահայտությունների գնահատման մեխանիզմների հետ։ Աշխատությունում քննարկվում են ծրագրավորման լեզուների նախագծման տեսական հարցերը, ֆորմալ մոդելները, թարգմանիչների և կոմպիլյատորների աշխատանքի որոշ սկզբունքներ, ինչպես նաև ներդրված հաստատունների ազդեցությունը ծրագրերի արդյունավետության, հուսալիության և ընդարձակելիության վրա։ Գրքում ներկայացված են տեսական վերլուծություններ, օրինակներ և համեմատական մոտեցումներ, որոնք նպաստում են ֆունկցիոնալ ծրագրավորման լեզուների կառուցվածքի և դրանց ներքին մեխանիզմների առավել խորքային ընկալմանը։ Աշխատությունը նախատեսված է ծրագրավորման լեզուների տեսությամբ զբաղվող գիտաշխատողների, ծրագրավորողների, դասախոսների, ասպիրանտների, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների մասնագետների և համակարգչային գիտության ոլորտի ուսանողների համար, ովքեր հետաքրքրված են ֆունկցիոնալ ծրագրավորման և ծրագրավորման լեզուների նախագծման տեսական հիմքերով։

Geography

Այս թեման վերաբերում է Յուրայի և ստորին կավճի ժամանակաշրջանների ռադիոլարիաների հնէաբանական և կենսաշերտագրական առանձնահատկություններին Հայաստանի տարածքում հանդիպող օֆիոլիթային համալիրներում՝ ընդգծելով դրանց նշանակությունը օվկիանոսային կեղևի էվոլյուցիայի, նստվածքագոյացման միջավայրերի վերականգնման և տարածաշրջանային տեկտոնական պատմության ուսումնասիրության համար։ Ռադիոլարիաները՝ որպես պլանկտոնային ծագման սիլիցիումային միաբջիջ օրգանիզմներ, առանձնահատուկ արժեք ունեն կենսաշերտագրության մեջ, քանի որ նրանց էվոլյուցիոն արագ փոփոխությունը և լայն տարածումը հնարավորություն են տալիս բարձր ճշգրտությամբ տարեթվագրել օվկիանոսային նստվածքային շերտերը։

Medicine

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում գլաուկոմայի տարածվածության ուսումնասիրությանը և դրա սոցիալ-հիգիենիկ գնահատմանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել հիվանդության տարածման մակարդակը, կառուցվածքն ու դինամիկան, ինչպես նաև գնահատել դրա ազդեցությունը բնակչության առողջական վիճակի, աշխատունակության և կյանքի որակի վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են վերլուծվել գլաուկոմայի տարբեր ձևերի տարածվածությունը, հիվանդության հայտնաբերման հաճախականությունը, տարիքային և սեռային առանձնահատկությունները, ինչպես նաև հիվանդների աշխարհագրական բաշխվածությունը Հայաստանի տարբեր բնակավայրերում և տարածաշրջաններում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հիվանդության առաջացման և զարգացման հնարավոր ռիսկի գործոններին, այդ թվում՝ տարիքին, ժառանգական նախատրամադրվածությանը, ուղեկցող հիվանդություններին, տեսողական ծանրաբեռնվածությանը և սոցիալական ու կենցաղային պայմաններին։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է գլաուկոմայի վաղ հայտնաբերման և կանխարգելման կազմակերպական հնարավորությունների գնահատումը։ Քանի որ հիվանդությունը կարող է երկար ժամանակ ընթանալ առանց արտահայտված ախտանշանների և հետագայում հանգեցնել տեսողության անդառնալի կորստի, կարևոր նշանակություն է տրվում բնակչության պարբերական ակնաբուժական զննություններին, ռիսկային խմբերի բացահայտմանը և դիսպանսերային հսկողությանը։ Սոցիալ-հիգիենիկ գնահատումը կարող է ներառել նաև հիվանդության տնտեսական և սոցիալական հետևանքների ուսումնասիրությունը՝ բժշկական օգնության անհրաժեշտությունը, բուժման շարունակականությունը, աշխատունակության սահմանափակումը և տեսողության կորստի հետ կապված սոցիալական բեռը։ Հետազոտության ընթացքում կարող են օգտագործվել բժշկական վիճակագրության, կլինիկական դիտարկումների, բնակչության հարցումների և առողջապահական ծառայությունների գործունեության վերաբերյալ տվյալներ՝ հիվանդության տարածվածության առավել ամբողջական պատկերը ստանալու համար։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև գլաուկոմայի դեմ պայքարի գործող կանխարգելիչ և բուժական միջոցառումների արդյունավետության գնահատումը, ինչպես նաև առողջապահական համակարգում դրանց կատարելագործման հնարավորությունների բացահայտումը։ Աշխատության արդյունքները կարող են հիմք ծառայել ռիսկային խմբերի նպատակային հայտնաբերման, կանխարգելիչ զննությունների կատարելագործման, ակնաբուժական ծառայությունների կազմակերպման և բնակչության առողջապահական իրազեկվածության բարձրացման համար։ Հետազոտությունը կարող է օգտակար լինել ակնաբույժներին, համաճարակաբաններին, հանրային առողջապահության և սոցիալական հիգիենայի մասնագետներին, առողջապահության կազմակերպիչներին, բժշկական վիճակագրությամբ զբաղվող հետազոտողներին և բժշկական կրթության ոլորտի մասնագետներին։

Technology

Այս աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության տեղական նշանակության ավտոճանապարհների ցանցում ճանապարհային պատվածքների վերականգնման տեխնոլոգիաների ուսումնասիրությանը, գնահատմանը և օպտիմալացմանը։ Ուսումնասիրության հիմնական նպատակն է գտնել այնպիսի տեխնոլոգիական և կազմակերպչական լուծումներ, որոնք թույլ կտան բարձրացնել ճանապարհային պատվածքների վերականգնման աշխատանքների արդյունավետությունը, ապահովել դրանց երկարակեցությունը և հնարավորինս ռացիոնալ օգտագործել սահմանափակ ֆինանսական ու նյութական ռեսուրսները։ Աշխատության շրջանակում վերլուծվում են տեղական նշանակության ճանապարհների շահագործման պայմանները, պատվածքների մաշվածության և վնասվածքների հիմնական պատճառները, ճանապարհների տեխնիկական վիճակի վրա ազդող բնական, կլիմայական և տրանսպորտային գործոնները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի տարբեր բնակլիմայական պայմանների ազդեցությանը ճանապարհային պատվածքների աշխատանքի վրա, քանի որ ջերմաստիճանային տատանումները, տեղումները, սառեցման և հալման գործընթացները, ինչպես նաև ճանապարհային ծանրաբեռնվածությունը կարող են զգալիորեն արագացնել պատվածքների քայքայումը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է ճանապարհային պատվածքների տեխնիկական վիճակի գնահատման մեթոդների կիրառումը և վերականգնման անհրաժեշտության որոշումը՝ հաշվի առնելով վնասվածքների բնույթը, տարածվածությունը և խորությունը։ Քննարկվում են վերականգնման տարբեր տեխնոլոգիաներ, դրանց կիրառման պայմանները, տեխնիկական հնարավորությունները, նյութերի ծախսը, աշխատանքի տևողությունը և սպասվող շահագործման արդյունավետությունը։ Օպտիմալացման նպատակով համադրվում են տեխնոլոգիական, տնտեսական և շահագործական չափանիշները, ինչը հնարավորություն է տալիս ընտրել կոնկրետ ճանապարհահատվածի պայմաններին առավել համապատասխան վերականգնման եղանակը։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ է հատկացվում նաև վերականգնման աշխատանքների առաջնահերթությունների սահմանմանը, ճանապարհային ցանցի վիճակի համակարգային գնահատմանը և միջոցների նպատակային բաշխմանը։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս անցում կատարել միայն վնասված ճանապարհների վերանորոգումից դեպի կանխարգելիչ և ռազմավարական կառավարում, որի դեպքում վերականգնման միջոցառումները իրականացվում են նախքան պատվածքի վիճակի կտրուկ վատթարացումը։ Աշխատության արդյունքները կարող են նպաստել տեղական ճանապարհային ցանցի շահագործման հուսալիության բարձրացմանը, վերականգնման աշխատանքների արժեքի նվազեցմանը, ճանապարհների ծառայության ժամկետի երկարացմանը և երթևեկության անվտանգության բարելավմանը։ Ուսումնասիրությունը կարող է գործնական նշանակություն ունենալ ճանապարհաշինական կազմակերպությունների, նախագծողների, ճանապարհային տնտեսության կառավարման մարմինների և ոլորտի մասնագետների համար, ինչպես նաև օգտակար լինել տրանսպորտային շինարարության և ճանապարհաշինության մասնագիտությունների ուսանողներին ու հետազոտողներին։

Informatics

Աշխատանքը նվիրված է մամոգրաֆիական պատկերների վերլուծության արդյունավետ մեթոդների մշակմանը և դրանց հիման վրա համապատասխան ծրագրային համակարգի նախագծմանն ու իրականացմանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակը կրծքագեղձի ռենտգենաբանական պատկերներում ախտաբանական փոփոխությունների հայտնաբերման, տարբերակման և գնահատման գործընթացի ավտոմատացման հնարավորությունների ուսումնասիրությունն է՝ օգտագործելով թվային պատկերների մշակման և համակարգչային վերլուծության ժամանակակից մոտեցումներ։ Աշխատանքում դիտարկվում են մամոգրաֆիական պատկերների առանձնահատկությունները, դրանցում առկա աղմուկի, ցածր կոնտրաստի, հյուսվածքների բարդ կառուցվածքի և այլ գործոնների ազդեցությունը վերլուծության ճշգրտության վրա։ Կարևոր տեղ է հատկացվում պատկերների նախնական մշակմանը, որի նպատակն է բարձրացնել տեղեկատվության որակը, նվազեցնել անցանկալի աղավաղումները և առանձնացնել հետագա վերլուծության համար առավել կարևոր հատվածները։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են կիրառվել պատկերի բարելավման, ֆիլտրման, սեգմենտավորման, եզրերի և առանձնահատկությունների հայտնաբերման մեթոդներ, ինչպես նաև դասակարգման ալգորիթմներ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այնպիսի բնորոշ փոփոխությունների հայտնաբերմանը, ինչպիսիք են կալցիֆիկացիաները, հանգույցային գոյացությունները, ասիմետրիաները և հյուսվածքի կառուցվածքային այլ շեղումները, որոնք կարող են կարևոր նշանակություն ունենալ մասնագիտական ախտորոշման գործընթացում։ Աշխատանքը կարող է ներառել ինչպես դասական թվային պատկերների մշակման ալգորիթմների, այնպես էլ մեքենայական ուսուցման և խոր ուսուցման մեթոդների ուսումնասիրություն՝ գնահատելու դրանց կիրառելիությունը բժշկական պատկերների ավտոմատ վերլուծության համար։ Ծրագրային համակարգի իրականացումը նախատեսված է մշակված մեթոդների գործնական կիրառությունն ապահովելու համար՝ ստեղծելով միջավայր, որտեղ հնարավոր կլինի ներմուծել մամոգրաֆիական պատկերներ, կատարել դրանց նախնական մշակում, հայտնաբերել հետաքրքրող հատվածները, իրականացնել անհրաժեշտ հաշվարկներ և ներկայացնել վերլուծության արդյունքները հասկանալի ձևով։ Համակարգի նախագծման ընթացքում կարևոր նշանակություն ունի ոչ միայն ալգորիթմների ճշգրտությունը, այլև ծրագրային լուծման արագագործությունը, կայունությունը, օգտագործման հարմարավետությունը և բժշկական տվյալների հետ աշխատանքի առանձնահատկությունների պահպանումը։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է նաև մշակված մեթոդների արդյունավետության գնահատումը՝ օգտագործելով համապատասխան չափանիշներ, ինչպիսիք են հայտնաբերման ճշգրտությունը, զգայունությունը, սպեցիֆիկությունը, սխալ դասակարգումների մակարդակը և այլ վիճակագրական ցուցանիշներ։ Նման գնահատումը հնարավորություն է տալիս համեմատել տարբեր ալգորիթմներ և որոշել, թե որ մոտեցումներն են առավել նպատակահարմար տվյալների առանձնահատկությունների և համակարգի կիրառման պայմանների համար։ Աշխատանքը միավորում է բժշկական պատկերագիտության, համակարգչային տեսողության, թվային ազդանշանների ու պատկերների մշակման և ծրագրային ճարտարագիտության մեթոդները՝ լուծելով բժշկական տվյալների ավտոմատ վերլուծության բարդ խնդիրը։ Միաժամանակ կարևոր է, որ նման համակարգը դիտարկվի որպես մասնագետին աջակցող գործիք, այլ ոչ թե բժշկական վերջնական որոշման ինքնուրույն փոխարինող, քանի որ մամոգրաֆիական պատկերների կլինիկական մեկնաբանությունը պահանջում է մասնագիտացված գիտելիքներ և լրացուցիչ բժշկական տվյալների համադրում։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը նպատակ ունի մշակել տեխնիկական և մեթոդաբանական ամբողջական լուծում, որը կարող է նպաստել մամոգրաֆիական պատկերների վերլուծության արագության և օբյեկտիվության բարձրացմանը, կասկածելի փոփոխությունների հայտնաբերման գործընթացի կատարելագործմանը և բժշկական մասնագետների որոշումների կայացմանը օժանդակող ծրագրային գործիքների զարգացմանը։

Medicine

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի պայմաններում խոշոր եղջերավոր անասունների երիտասարդ առանձնյակների սուր շնչառական հիվանդությունների կանխարգելման հիմնախնդրին։ Ուսումնասիրության առանցքում գտնվում են հորթերի և երիտասարդ կենդանիների շնչառական համակարգի հիվանդությունների առաջացմանը նպաստող գործոնները, դրանց տարածման առանձնահատկությունները և կանխարգելման արդյունավետ մեթոդների մշակումը։ Քննարկվում են կենդանիների պահվածքի ու խնամքի պայմանները, կերակրման առանձնահատկությունները, գոմերի միկրոկլիման, ջերմաստիճանի և խոնավության տատանումները, օդափոխությունը, կենդանիների խտությունը, սթրեսային իրավիճակները և այլ գործոններ, որոնք կարող են նվազեցնել օրգանիզմի դիմադրողականությունը և բարձրացնել շնչառական հիվանդությունների առաջացման հավանականությունը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում հիվանդությունների վաղ հայտնաբերմանը, կլինիկական նշանների գնահատմանը և ժամանակին անասնաբուժական վերահսկողությանը, քանի որ երիտասարդ կենդանիների շրջանում շնչառական հիվանդությունները կարող են բացասաբար անդրադառնալ աճի ու զարգացման բնականոն ընթացքի, կենդանիների պահպանվածության և տնտեսությունների արտադրողականության վրա։ Աշխատությունը դիտարկում է նաև կանխարգելման համալիր մոտեցումը, որը ներառում է սանիտարահիգիենիկ միջոցառումներ, կենդանիների պատշաճ պահվածք, լիարժեք կերակրում, իմունային պաշտպանության ամրապնդում, հիվանդ կենդանիների ժամանակին մեկուսացում և անասնաբուժական միջոցառումների ճիշտ կազմակերպում։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի կանխարգելիչ ծրագրերի հարմարեցումը Հայաստանի տարբեր կլիմայական, տնտեսական և անասնապահական պայմաններին՝ հաշվի առնելով ինչպես խոշոր տնտեսությունների, այնպես էլ փոքր և ընտանեկան ֆերմաների առանձնահատկությունները։ Նյութը կարող է հետաքրքրել անասնաբույժներին, անասնաբուժական բժշկության և անասնաբուծության մասնագետներին, գյուղատնտեսական ոլորտի հետազոտողներին, ուսանողներին և խոշոր եղջերավոր անասունների տնտեսությամբ զբաղվողներին՝ որպես երիտասարդ կենդանիների առողջության պահպանման և շնչառական հիվանդությունների կանխարգելման գործնական ու գիտական հիմք։