Discover other interesting and useful materials
Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials sectionOther Subjects
Հայկական ամրոցաշինության ճարտարապետական բնագծերը 9-14 դարերում (Կենտրոնական Հայաստանի և Կիլիկյան հայկական թագավորության օրինակներով)
Աշխատությունը նվիրված է IX–XIV դարերի հայկական պաշտպանական ճարտարապետության ձևավորման և զարգացման հիմնական օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը՝ Կենտրոնական Հայաստանի և Կիլիկյան հայկական պետական կազմավորումների ամրոցների համեմատական քննության միջոցով։ Հետազոտության առանցքում ամրոցների տեղադրության, հատակագծային կառուցվածքի, պաշտպանական համակարգերի, շինարարական տեխնիկայի և բնական լանդշաֆտի հետ դրանց փոխհարաբերության առանձնահատկություններն են։ Քննվում է ամրոցաշինության զարգացումը տվյալ ժամանակաշրջանի ռազմաքաղաքական, տնտեսական և աշխարհագրական պայմանների համատեքստում՝ պաշտպանական կառույցները դիտարկելով ոչ միայն որպես ռազմական նշանակության շինություններ, այլև որպես բնակավայրերի, հաղորդակցության ուղիների և իշխանական կենտրոնների կազմակերպման կարևոր բաղադրիչներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում տեղանքի ընտրությանը, քանի որ լեռնային ռելիեֆը, ժայռային բարձրությունները, կիրճերը և բնական այլ արգելքները հաճախ ներառվել են պաշտպանական համակարգի մեջ։ Ուսումնասիրվում են պարիսպների կառուցվածքը, աշտարակների ձևերն ու դասավորությունը, մուտքային հանգույցները, ներքին տարածքների կազմակերպումը և պաշտպանական մի քանի գոտիների ձևավորման սկզբունքները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում շինանյութերի և կառուցողական եղանակների ուսումնասիրությունը՝ բացահայտելու համար տեղական շինարարական ավանդույթների և ռազմական ճարտարապետության պահանջների փոխազդեցությունը։ Կենտրոնական Հայաստանի և Կիլիկիայի օրինակների համադրումը հնարավորություն է տալիս առանձնացնել ինչպես հայկական ամրոցաշինությանը բնորոշ ընդհանուր սկզբունքները, այնպես էլ տարբեր աշխարհագրական ու քաղաքական պայմաններով պայմանավորված տարածաշրջանային առանձնահատկությունները։ Կիլիկիայի լեռնային միջավայրը և Միջերկրածովյան տարածաշրջանի հետ կապերը կարող էին նպաստել պաշտպանական ճարտարապետության որոշ ձևերի փոխազդեցությանը հարևան մշակույթների հետ, մինչդեռ Կենտրոնական Հայաստանի ամրոցները զարգանում էին Հայկական լեռնաշխարհի շինարարական ավանդույթների և տեղական ռազմավարական պայմանների շրջանակում։ Անդրադարձ է կատարվում նաև ամրոցների ներսում աշխարհիկ, բնակելի, տնտեսական և երբեմն պաշտամունքային կառույցների տեղաբաշխմանը՝ ամրոցը ներկայացնելով որպես բազմագործառույթ ճարտարապետական համալիր։ Ընդհանուր առմամբ հետազոտությունը համադրում է ճարտարապետության պատմության, հնագիտության, պատմական աշխարհագրության և ամրաշինության ուսումնասիրության մոտեցումները՝ բացահայտելով միջնադարյան հայկական պաշտպանական ճարտարապետության զարգացման բնորոշ գծերը և դրա տեղը հայկական ճարտարապետական ժառանգության մեջ։
Updated: 2026-09-19
History
Եմենի միավորման գործընթացը (1967-1990թթ.)
Աշխատությունը նվիրված է Արաբական թերակղզու հարավային հատվածում տեղի ունեցած քաղաքական և պատմական զարգացումներին, որոնք հանգեցրին երկու առանձին պետական կազմավորումների աստիճանական մերձեցմանը և վերջնական միավորմանը։ Ուսումնասիրության ժամանակագրական շրջանակն ընդգրկում է 1967 թվականից՝ Հարավային Եմենի անկախության ձեռքբերումից, մինչև 1990 թվականը, երբ Հյուսիսային և Հարավային Եմենները միավորվեցին՝ ստեղծելով միասնական Եմենի Հանրապետությունը։ Հետազոտության շրջանակում քննության են առնվում երկու պետությունների քաղաքական համակարգերի, գաղափարախոսությունների և արտաքին քաղաքական ուղղությունների տարբերությունները, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը երկկողմ հարաբերությունների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հյուսիսային Եմենի և Հարավային Եմենի միջև պարբերաբար առաջացած ռազմական ու քաղաքական հակասություններին, սահմանային բախումներին, բանակցային գործընթացներին և միավորման վերաբերյալ ձեռք բերված համաձայնություններին։ Վերլուծվում են նաև տարածաշրջանային և միջազգային գործոնները, մասնավորապես Սառը պատերազմի պայմաններում տարբեր արտաքին ուժերի ազդեցությունը, արաբական պետությունների դիրքորոշումները և Մերձավոր Արևելքում տեղի ունեցող քաղաքական փոփոխությունների նշանակությունը։ Ներկայացվում են երկու կողմերում տեղի ունեցած ներքաղաքական զարգացումները, իշխանության փոփոխությունները, գաղափարական հակասությունները և տնտեսական դժվարությունները, որոնք տարբեր ժամանակահատվածներում կարող էին ինչպես խոչընդոտել, այնպես էլ նպաստել միավորման գործընթացին։ Կարևորվում են քաղաքական ղեկավարությունների միջև բանակցությունները, համատեղ պետական կառույցների ստեղծման փորձերը և այն պայմանավորվածությունները, որոնք աստիճանաբար ձևավորեցին միասնական պետության ստեղծման քաղաքական ու իրավական հիմքերը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև 1980-ականների վերջի միջազգային և տարածաշրջանային փոփոխություններին, որոնք նոր հնարավորություններ ստեղծեցին երկու պետությունների հարաբերությունների կարգավորման համար։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու միավորման երկարատև և հակասական բնույթը, դրա ներքին ու արտաքին նախադրյալները և 1990 թվականին միասնական պետության ստեղծմանը հանգեցրած քաղաքական գործընթացների փոխկապակցվածությունը՝ միաժամանակ ներկայացնելով այդ իրադարձության նշանակությունը Եմենի հետագա պետական և հասարակական զարգացման համար։
Updated: 2026-09-28
Other Subjects
1837 թվականի օրացույց՝ ըստ Փրկչական և Հայոց ՌՄՁԶ թվականների
Հրատարակությունը նախատեսված է 1837 թվականի օրերի, ամիսների և ժամանակագրական հաջորդականության ներկայացման համար՝ զուգադրելով Փրկչական թվականությունը և Հայոց թվականության համակարգը։ Երկու թվագրությունների համատեղ կիրառությունը հնարավորություն էր տալիս ընթերցողներին կողմնորոշվելու տարբեր ժամանակագրական հաշվարկներում և պահպանելու հայկական օրացուցային ավանդույթը։ Նման հրատարակությունները կարևոր դեր ունեին 19-րդ դարի հայ համայնքների առօրյա և հոգևոր կյանքում, քանի որ օրացույցը ոչ միայն ժամանակը հաշվելու միջոց էր, այլև եկեղեցական տարվա կազմակերպման գործնական ուղեցույց։ Դրանում սովորաբար ներկայացվում էին ամիսների ու օրերի դասավորությունը, շաբաթվա օրերը, կրոնական տոների և սրբերի հիշատակության օրերը, պահքի շրջաններն ու ծիսական կյանքի համար նշանակալի ամսաթվերը։ Այս տեղեկությունները կարևոր էին եկեղեցական արարողությունների, ընտանեկան տոնակատարությունների և համայնքային միջոցառումների ժամանակացույցը պահպանելու համար։ Աստրախանում տպագրված այս օրացույցը կարելի է դիտարկել նաև որպես տեղի հայ համայնքի մշակութային և հոգևոր կյանքի սպասարկման միջոց․ այն նպաստում էր հայկական ժամանակագրական գիտելիքների պահպանմանն ու տարածմանը համայնքային միջավայրում։ Հրատարակությունն արժեքավոր է հայ օրացուցային մշակույթի, եկեղեցական ժամանակագրության և Ռուսաստանի հայ համայնքների տպագրական ու հոգևոր կյանքի ուսումնասիրության համար։ Այն արտացոլում է ժամանակի հաշվարկման ավանդական ձևերի շարունակականությունը և հայկական ինքնության պահպանման գործում տպագիր գրքի ունեցած նշանակությունը։
Updated: 2026-11-08
Literature
Հայ նոր գրականության պատմություն
Հայ նոր գրականության պատմություն-ը գրականագիտական հիմնարար ուսումնասիրություն է, որը ներկայացնում է հայ նոր գրականության ձևավորման և զարգացման ընթացքը՝ սկսած 18-րդ դարի վերջից և հատկապես 19-րդ դարից մինչև ժամանակակից շրջանը՝ ընդգրկելով գրականության գաղափարական, լեզվական և գեղարվեստական հիմնական փոխակերպումները, աշխատությունում վերլուծվում են նոր գրական շարժումների առաջացումը, գրական լեզվի կայացումը, արևելահայ և արևմտահայ գրական ավանդույթների զարգացումը, ինչպես նաև սփյուռքահայ գրականության ձևավորումը, հատուկ ուշադրություն է դարձվում ռեալիզմի, ռոմանտիզմի, սիմվոլիզմի և հետագա արդի ուղղությունների ազդեցությանը հայ գրական մտածողության վրա, միաժամանակ դիտարկվում է գրականության կապը ազգային-ազատագրական շարժումների, հասարակական փոփոխությունների և պատմական իրադարձությունների հետ, աշխատությունը ընդգծում է նաև նշանավոր գրողների ստեղծագործական ժառանգությունը և նրանց դերը նոր գրական լեզվի և ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման գործում, ցույց տալով, որ հայ նոր գրականությունը եղել է ոչ միայն գեղարվեստական, այլ նաև գաղափարական և հասարակական գործընթացների կարևոր արտահայտություն։
Updated: 2026-09-20
Culture
Նոր գրականություն ՀՍՍՀ կուլտուրայի և արվեստի վերաբերյալ: Մատենագիտական ինֆորմացիա: Գրականության ընթացիկ տեղեկատու (1982, Մարտ, թիվ 12)
Գրականության ընթացիկ տեղեկատու Այս տեղեկատու-մատենագիտական աշխատանքը ներկայացնում է ՀՍՍՀ (Հայկական Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետություն) կուլտուրայի և արվեստի ոլորտներին նվիրված նոր հրատարակված գրականության համակարգված ցանկը՝ ապահովելով տեղեկատվական և գիտական կողմնորոշման գործիք գիտնականների, ուսուցիչների և մշակութային ոլորտի մասնագետների համար։ Նյութում ընդգրկված են արվեստագիտության, գրականագիտության, թատրոնի, երաժշտության, կերպարվեստի և կինոյի վերաբերյալ նոր ուսումնասիրություններ, հոդվածներ և ժողովածուներ՝ յուրաքանչյուրի մասին ներկայացնելով հիմնական մատենագիտական տվյալները և թեմատիկ ուղղվածությունը։ Աշխատությունը նպատակ ունի արտացոլել մշակութային գիտության զարգացող միտումները, նոր հետազոտական ուղղությունները և հրատարակչական գործունեության ակտիվությունը տվյալ ժամանակահատվածում։ Տեղեկատուն նաև նպաստում է գիտական տեղեկատվության համակարգմանը, ընթերցողների կողմնորոշմանը և հետագա հետազոտական աշխատանքի պլանավորմանը՝ հանդիսանալով կարևոր աղբյուր կուլտուրայի և արվեստի ուսումնասիրությունների համար։
Updated: 2026-09-12
Technology
Выбор оптимальных режимов работы ГЭС с переменным напором в энергетической системе
Էներգետիկական և տեխնիկական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է փոփոխական ճնշման պայմաններում գործող հիդրոէլեկտրակայանների աշխատանքային ռեժիմների օպտիմալ ընտրության և էներգահամակարգում դրանց արդյունավետ շահագործման խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում ջրային հոսքի, ճնշման, հիդրոագրեգատների հզորության և էլեկտրաէներգիայի արտադրության միջև առկա փոխկապակցվածությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հիդրոէլեկտրակայանի բեռնվածության կարգավորմանը, ջրային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործմանը և էներգահամակարգի պահանջներին համապատասխան արտադրական ռեժիմների ձևավորմանը։ Վերլուծվում են փոփոխական ճնշման ազդեցությունը հիդրոագրեգատների էներգետիկական բնութագրերի, օգտակար գործողության գործակցի և կայանի ընդհանուր արտադրողականության վրա։ Քննարկվում են նաև բեռնվածության բաշխման, ջրաէներգետիկական հաշվարկների, աշխատանքային ռեժիմների օպտիմալացման և էներգահամակարգի հուսալի աշխատանքի ապահովման մեթոդական հարցերը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համակարգված ներկայացնելու հիդրոէլեկտրակայանների շահագործման արդյունավետ ռեժիմների ընտրության սկզբունքները՝ հաշվի առնելով տեխնիկական և էներգետիկական սահմանափակումները։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հիդրոէներգետիկայի, էլեկտրաէներգետիկական համակարգերի և էներգետիկական օպտիմալացման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։
Updated: 2026-10-05