Եղեռնից փրկված հայ փախստականները անդրկովկասում 1914-1922 թթ. (շարժը, կացությունը,թվակազմը)

Environmental Science

Սևանի ազգային պարկը Հայաստանի Հանրապետության ամենակարևոր պահպանվող բնապահպանական տարածքներից մեկն է, որը ստեղծվել է Սևանա լճի և նրա շրջակա էկոհամակարգերի պահպանության նպատակով։ Այն ընդգրկում է Սևանա լիճը և հարակից ափամերձ տարածքները՝ ապահովելով լճի ջրային ռեսուրսների, բուսական ու կենդանական աշխարհի պաշտպանությունը։ Սևանը Հայաստանի ամենամեծ քաղցրահամ լիճն է և ունի ռազմավարական, տնտեսական ու բնապահպանական մեծ նշանակություն։ Ազգային պարկի ստեղծման նպատակն է կանխել լճի աղտոտումը, պահպանել ջրի մակարդակը և վերականգնել բնական հավասարակշռությունը, քանի որ անցյալ տասնամյակներում մարդկային գործունեության հետևանքով լիճը ենթարկվել է էկոլոգիական ճնշումների։ Պարկի տարածքում հանդիպում են բազմաթիվ թռչնատեսակներ, այդ թվում՝ միգրացիոն և հազվագյուտ տեսակներ, ինչպես նաև ձկնատեսակներ, որոնցից հայտնի է Սևանի իշխան ձուկը։ Բուսական աշխարհը նույնպես բազմազան է և ներառում է ջրային ու ափամերձ բույսեր, որոնք կարևոր դեր ունեն էկոհամակարգի կայունության համար։ Սևանի ազգային պարկը նաև կարևոր նշանակություն ունի գիտական հետազոտությունների, էկոտուրիզմի և բնապահպանական կրթության համար։ Այստեղ իրականացվում են տարբեր ծրագրեր՝ ուղղված կենսաբազմազանության պահպանությանը և լճի էկոլոգիական վիճակի բարելավմանը։ Պարկը համարվում է Հայաստանի բնության ամենակարևոր արժեքներից մեկը, որը ոչ միայն բնական հարստություն է, այլ նաև ազգային ինքնության և մշակութային ժառանգության մաս։

Economics

Աշխատությունը նվիրված է արժեթղթերի շուկայում գնագոյացման մեխանիզմների, ֆինանսական գործիքների արժեքավորման սկզբունքների և ներդրումային որոշումների կայացման գործընթացների ուսումնասիրմանը։ Գրքում մանրամասն ներկայացվում են բաժնետոմսերի, պարտատոմսերի և այլ արժեթղթերի շուկայական արժեքի ձևավորման վրա ազդող գործոնները, պահանջարկի և առաջարկի փոխազդեցությունը, ռիսկի և եկամտաբերության կապը, ինչպես նաև ֆինանսական շուկաների արդյունավետության տեսությունները։ Հեղինակը անդրադառնում է հիմնարար և տեխնիկական վերլուծության մեթոդներին, ակտիվների գնահատման մոդելներին, տոկոսադրույքների ազդեցությանը, ներդրումային պորտֆելների կառուցման սկզբունքներին և շուկայական վարքագծի առանձնահատկություններին։ Գիրքը հնարավորություն է տալիս հասկանալ, թե ինչպես են տնտեսական, քաղաքական և հոգեբանական գործոնները ազդում արժեթղթերի գների փոփոխությունների վրա, ինչպես են ձևավորվում ներդրումային ակնկալիքները և ինչ մեխանիզմներով է շուկան արձագանքում տեղեկատվությանը։ Այն օգտակար է տնտեսագիտությամբ, ֆինանսներով և ներդրումային գործունեությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների, ուսանողների, հետազոտողների և ֆինանսական ոլորտի մասնագետների համար՝ առաջարկելով ինչպես տեսական հիմքեր, այնպես էլ գործնական կիրառություններ ֆինանսական շուկաների ուսումնասիրության և վերլուծության համար։

Chemistry

Աշխատությունը նվիրված է բազմաֆունկցիոնալ տեղակալված կարբոցիկլային և ազացիկլային միացությունների ստացման նոր սինթետիկ մոտեցումների մշակմանը՝ ացետոքացախաթթվի N-արիլամիդների և էլեկտրոֆիլ ալկենների փոխազդեցությունների հիման վրա։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է ելանյութերի կառուցվածքային առանձնահատկությունների, դրանց ռեակցիոնունակության, փոխազդեցությունների ուղղության և ցիկլային վերջանյութերի առաջացման օրինաչափությունների ուսումնասիրության վրա։ Հետազոտության կարևոր խնդիրներից է այնպիսի ռեակցիոն պայմանների ընտրությունը, որոնք հնարավորություն են տալիս արդյունավետ կերպով ձևավորել ածխածնային կամ ազոտ պարունակող ցիկլային համակարգեր և միաժամանակ մոլեկուլում պահպանել հետագա քիմիական ձևափոխումների համար արժեքավոր ֆունկցիոնալ խմբեր։ Ացետոքացախաթթվի ամիդային ածանցյալները դիտարկվում են որպես օրգանական սինթեզի բազմակողմանի կառուցվածքային միավորներ, քանի որ դրանց մոլեկուլներում առկա ռեակցիոն կենտրոնները կարող են մասնակցել ածխածին-ածխածին և ածխածին-հետերոատոմ կապերի ձևավորմանը։ Էլեկտրոֆիլ ալկենների հետ դրանց փոխազդեցությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել նոր կապերի առաջացման, միջանկյալ բաց շղթայով միացությունների ձևավորման և հետագա ներմոլեկուլային ցիկլացման գործընթացները։ Քննության են առնվում տարբեր էլեկտրոնային և տարածական հատկություններ ունեցող տեղակալիչների ազդեցությունները ռեակցիայի ընթացքի, արագության, ընտրողականության և վերջանյութերի կառուցվածքի վրա։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում N-արիլային հատվածի կառուցվածքային փոփոխություններին։ Արոմատիկ օղակում էլեկտրոնատու կամ էլեկտրոնակցեպտոր տեղակալիչների առկայությունը կարող է փոփոխել ելանյութի էլեկտրոնային բնույթը և դրանով պայմանավորել փոխազդեցության արդյունավետությունն ու ուղղությունը։ Նման համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել «կառուցվածք–ռեակցիոնունակություն» կապերը և կանխատեսել տարբեր ածանցյալների վարքը ընտրված պայմաններում։ Ուսումնասիրվում է նաև էլեկտրոֆիլ ալկենի կառուցվածքի ազդեցությունը։ Ակտիվացնող խմբերի բնույթը, դրանց քանակը և դիրքը կարող են որոշիչ նշանակություն ունենալ նուկլեոֆիլային միացման և հետագա ցիկլացման գործընթացների համար։ Ռեակցիաների համակարգված ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս սահմանել ելանյութերի այն կառուցվածքային պահանջները, որոնց դեպքում առավել արդյունավետ է համապատասխան կարբոցիկլային կամ ազացիկլային համակարգերի առաջացումը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ռեակցիաների մեխանիզմների պարզաբանմանը։ Դիտարկվում են հնարավոր միջանկյալ փուլերը, սկզբնական միացման գործընթացները, պրոտոնների վերաբաշխումը, ներմոլեկուլային փոխազդեցությունները և օղակի փակման հնարավոր ուղիները։ Ստացված տվյալների համադրումը կարող է հնարավորություն տալ բացատրելու, թե ինչու որոշ պայմաններում գերակշռում է որոշակի կառուցվածքով վերջանյութի առաջացումը, մինչդեռ պայմանների կամ ելանյութերի փոփոխությունը հանգեցնում է այլ ուղղությամբ ընթացող փոխակերպման։ Մեխանիզմների ուսումնասիրությունը կարևոր է ոչ միայն առանձին ռեակցիաների բացատրության, այլև նմանատիպ նոր սինթետիկ գործընթացների նպատակային նախագծման համար։ Առանձին նշանակություն է տրվում ռեակցիայի պայմանների օպտիմալացմանը։ Ուսումնասիրվում է լուծիչի, ջերմաստիճանի, ռեակցիայի տևողության, ելանյութերի հարաբերակցության և անհրաժեշտության դեպքում կատալիտիկ կամ հիմնային միջավայրի ազդեցությունը վերջանյութերի ելքի ու ընտրողականության վրա։ Օպտիմալ պայմանների հայտնաբերումը հնարավորություն է տալիս նվազեցնել կողմնակի գործընթացների դերը և բարձրացնել նպատակային նյութերի ստացման արդյունավետությունը։ Քննության են առնվում նաև մեկ փուլում մի քանի նոր կապերի ձևավորման հնարավորությունները, որոնք սինթետիկ տեսանկյունից առանձնապես արժեքավոր են, քանի որ թույլ են տալիս համեմատաբար պարզ ելանյութերից ստանալ կառուցվածքային առումով բարդ ցիկլային համակարգեր։ Ստացված նոր միացությունների կառուցվածքի հաստատումը հետազոտության կարևոր բաղադրիչներից է։ Այդ նպատակով կարող են կիրառվել միջուկային մագնիսական ռեզոնանսի սպեկտրոսկոպիա, ինֆրակարմիր սպեկտրոսկոպիա, զանգվածային սպեկտրաչափություն, տարրային անալիզ և կառուցվածքային քիմիայում ընդունված այլ ֆիզիկաքիմիական մեթոդներ։ Սպեկտրային տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս հաստատել ֆունկցիոնալ խմբերի առկայությունը, ցիկլային համակարգի ձևավորումը և տեղակալիչների դիրքերը մոլեկուլում։ Այն դեպքերում, երբ ռեակցիայի ընթացքում հնարավոր է մի քանի իզոմերային կառուցվածքների առաջացում, հատուկ նշանակություն է ստանում կառուցվածքային և տարածական առանձնահատկությունների մանրամասն վերլուծությունը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ստերեոքիմիական հարցերին, քանի որ ցիկլացման գործընթացների ընթացքում կարող են ձևավորվել նոր ստերեոգեն կենտրոններ կամ տարբեր տարածական կառուցվածք ունեցող արտադրանքներ։ Ռեակցիայի դիաստերեոսելեկտիվության կամ այլ ընտրողական առանձնահատկությունների գնահատումը հնարավորություն է տալիս առավել ամբողջական պատկերացում կազմել գործընթացի մեխանիզմի մասին։ Կարբոցիկլային միացությունների ստացման ուղղությամբ ուսումնասիրվում է ածխածնային օղակների ձևավորման հնարավորությունը և դրանց հետագա ֆունկցիոնալացման հեռանկարները։ Բազմաթիվ ֆունկցիոնալ խմբերի միաժամանակյա առկայությունը ստացված մոլեկուլները դարձնում է հարմար միջանկյալ նյութեր հետագա օրգանական սինթեզների համար։ Դրանք կարող են ենթարկվել ընտրողական վերականգնման, օքսիդացման, հիդրոլիզի, տեղակալման, կոնդենսացման և այլ փոխակերպումների՝ հնարավորություն տալով կառուցել ավելի բարդ մոլեկուլային համակարգեր։ Ազացիկլային միացությունների դեպքում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ազոտի ատոմ պարունակող օղակների ձևավորմանը։ Ազոտային հետերոցիկլերը լայնորեն ներկայացված են կենսաբանական ակտիվություն ունեցող բնական և սինթետիկ նյութերում, ինչի պատճառով դրանց ստացման արդյունավետ մեթոդների մշակումը կարևոր ուղղություն է օրգանական և դեղագործական քիմիայում։ Հետազոտությունը կարող է ընդլայնել կառուցվածքային բազմազան ազոտային ցիկլային համակարգերի սինթեզի հնարավորությունները և ստեղծել նոր ելանյութեր հետագա ֆունկցիոնալացման համար։ Բազմաֆունկցիոնալ բնույթը դիտարկվում է որպես ստացված միացությունների կարևոր առավելություն։ Միևնույն մոլեկուլում մի քանի տարբեր ռեակցիոն կենտրոնների առկայությունը հնարավորություն է տալիս իրականացնել ընտրողական հետագա ձևափոխումներ և կառուցել տարբեր կառուցվածքային դասերի ածանցյալներ։ Այս հանգամանքը մեծացնում է մշակված մեթոդների սինթետիկ արժեքը և հնարավորություն է տալիս դրանք օգտագործել բազմափուլ օրգանական սինթեզի ռազմավարություններում։ Քննության են առնվում նաև նոր միացությունների հնարավոր կիրառական հեռանկարները։ Կարբոցիկլային և ազացիկլային կառուցվածքային հատվածները հանդիպում են բազմաթիվ կենսաբանորեն ակտիվ նյութերում, դեղագործական նշանակություն ունեցող մոլեկուլներում և ֆունկցիոնալ օրգանական նյութերում։ Հետևաբար նոր բազմաֆունկցիոնալ ածանցյալների ստացումը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել հետագա կենսաբանական, դեղաքիմիական կամ նյութագիտական ուսումնասիրությունների համար։ Միաժամանակ հիմնական շեշտադրումը դրվում է սինթետիկ մեթոդաբանության, ռեակցիոն օրինաչափությունների և կառուցվածքային բազմազանության ընդլայնման վրա։ Հետազոտության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է նոր ցիկլացման գործընթացների բացահայտման, դրանց մեխանիզմների պարզաբանման և բազմաֆունկցիոնալ ցիկլային միացությունների նպատակային սինթեզի մեթոդների զարգացման հնարավորությամբ։ Կիրառական նշանակությունը կապված է համեմատաբար մատչելի ելանյութերից կառուցվածքային բարդություն ունեցող օրգանական միացությունների ստացման արդյունավետ ուղիների ստեղծման հետ։ Ստացված արդյունքները կարող են նպաստել հետերոցիկլային քիմիայի, դեղանյութերի սինթեզի և նոր օրգանական կառուցվածքային միավորների մշակման հետագա զարգացմանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել օրգանական և դեղագործական քիմիայի, հետերոցիկլային միացությունների քիմիայի, նուրբ օրգանական սինթեզի և կենսաբանորեն ակտիվ նյութերի ստեղծման ոլորտների հետազոտողների, քիմիկոսների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Law

Աշխատությունը նվիրված է առողջապահության ոլորտում անձի վերաբերյալ գաղտնի տեղեկությունների քրեաիրավական պաշտպանության տեսական և կիրառական խնդիրների ուսումնասիրությանը՝ բժշկական գործունեության, անձնական կյանքի անձեռնմխելիության և իրավական պատասխանատվության փոխհարաբերությունների համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում այն տեղեկությունների իրավական բնույթի պարզաբանումն է, որոնք բուժօգնության դիմելու, առողջական վիճակի, ախտորոշման, հետազոտությունների, բուժման կամ բժշկական սպասարկման ընթացքում հայտնի են դառնում համապատասխան մասնագետներին և ենթակա են գաղտնիության պահպանման։ Քննվում են գաղտնի տեղեկատվության պաշտպանության իրավական հիմքերը, դրա պահպանման պարտականություն ունեցող անձանց շրջանակը, ինչպես նաև այն պայմանները, որոնց առկայության դեպքում նման տեղեկությունների ապօրինի հավաքումը, օգտագործումը կամ հրապարակումը կարող է առաջացնել քրեական պատասխանատվություն։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հանցակազմի իրավաբանական հատկանիշների վերլուծությանը՝ իրավական պաշտպանության օբյեկտի, արարքի դրսևորման ձևերի, պատասխանատվության ենթակա սուբյեկտների և մեղքի առանձնահատկությունների տեսանկյունից։ Կարևորվում է քրեական պատասխանատվության և իրավական պաշտպանության այլ միջոցների՝ քաղաքացիաիրավական, վարչական ու կարգապահական պատասխանատվության սահմանազատումը, քանի որ գաղտնիության յուրաքանչյուր խախտում ինքնին պարտադիր չէ, որ ունենա քրեաիրավական բնույթ։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են նաև այն իրավաչափ բացառությունները, երբ առողջապահական տեղեկությունների փոխանցումը կարող է թույլատրվել օրենքով սահմանված հիմքերի առկայության դեպքում՝ հաշվի առնելով անձի իրավունքների և հանրային նշանակություն ունեցող շահերի հավասարակշռման անհրաժեշտությունը։ Ժամանակակից առողջապահության թվայնացման պայմաններում առանձնահատուկ նշանակություն են ստանում էլեկտրոնային բժշկական գրառումների, տեղեկատվական համակարգերի և տվյալների փոխանցման ընթացքում գաղտնիության ապահովման իրավական խնդիրները։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև ներպետական իրավակարգավորումների և միջազգային իրավական չափանիշների փոխհարաբերությանը՝ ուսումնասիրելով անձնական կյանքի, առողջապահական տվյալների և մասնագիտական գաղտնիքի պաշտպանության ընդհանուր սկզբունքները։ Ընդհանուր առմամբ հետազոտությունը բժշկական գաղտնիքի պահպանումը դիտարկում է որպես հիվանդի իրավունքների, բժշկական մասնագիտության նկատմամբ վստահության և անձնական կյանքի պաշտպանության կարևոր երաշխիք՝ միաժամանակ վերլուծելով այն սահմանները, որոնց դեպքում պետության քրեաիրավական միջամտությունը կարող է կիրառվել գաղտնիության առավել լուրջ խախտումների նկատմամբ։

Informatics

Теория рекурсивных функций и эффективная вычислимость աշխատությունը տեսական ինֆորմատիկայի և մաթեմատիկական տրամաբանության հիմնարար ուսումնական ձեռնարկ է, որը ներկայացնում է հաշվելիության տեսության հիմնական գաղափարներն ու ձևական մոդելները, այն բացատրում է ռեկուրսիվ ֆունկցիաների դասական տեսությունը, մասնակի և ընդհանուր ռեկուրսիվության տարբերությունները, ինչպես նաև ալգորիթմական հաշվելիության սահմանները, գիրքը անդրադառնում է Թյուրինգի մեքենաների, լամբդա-կալկուլուսի և այլ համարժեք մոդելների միջև կապերին, միաժամանակ ներկայացնելով որոշելիության և անորոշելիության խնդիրներ, օրինակ՝ կանգառի խնդիրը, ինչը ցույց է տալիս հաշվարկման սահմանափակումները, աշխատանքը ընդգծում է նաև ձևական լեզուների և ալգորիթմների տեսության կապը, ինչը այն դարձնում է կարևոր աղբյուր համակարգչային գիտության, մաթեմատիկական տրամաբանության և տեսական ինֆորմատիկայի ուսանողների համար։

Linguistics

Աշխատությունը նվիրված է իսպանական հրաշապատում հեքիաթի ոճապատկերային համակարգի համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով ժանրի գեղարվեստական լեզվի, պատկերավորման միջոցների և կառուցվածքային առանձնահատկությունների փոխկապակցվածությունը։ Հետազոտության կենտրոնում հրաշապատում հեքիաթի այն ոճական և պատկերային համակարգն է, որի միջոցով ձևավորվում են ֆանտաստիկ աշխարհը, կերպարների բնութագրերը, իրադարձությունների զարգացումը և ստեղծագործության ընդհանուր գեղարվեստական մթնոլորտը։ Ուսումնասիրության մեջ ուշադրություն է դարձվում հեքիաթային խոսքի բառապաշարին, դարձվածքաբանությանը, համեմատություններին, փոխաբերություններին, մակդիրներին, կրկնություններին, խորհրդանշական պատկերներին և այլ ոճական հնարքներին։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի այն հարցի բացահայտումը, թե ինչպես են այս միջոցները մասնակցում հրաշապատում իրականության կառուցմանը և ինչպես են դրանք տարբերակում հեքիաթային խոսքը առօրյա կամ ոչ գեղարվեստական խոսքից։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել նաև հեքիաթների կերպարային համակարգի լեզվական արտահայտման եղանակները՝ հերոսների, հակառակորդների, կախարդական էակների, օգնականների և այլ կերպարների նկարագրության առանձնահատկություններով։ Կարևոր տեղ է հատկացվում տարածության և ժամանակի պատկերավորմանը, քանի որ հրաշապատում հեքիաթում դրանք հաճախ կազմակերպվում են պայմանական և խորհրդանշական սկզբունքներով։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է նաև կայուն բանաձևերի և կրկնվող կառուցվածքների քննությունը, որոնք բնորոշ են բանավոր ավանդույթին և ապահովում են հեքիաթի կառուցվածքային ամբողջականությունն ու հիշվողությունը։ Իսպանական նյութի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ազգային մշակութային առանձնահատկությունները, ժողովրդական պատկերացումները, արժեքային համակարգը և պատմամշակութային միջավայրի ազդեցությունը հեքիաթի գեղարվեստական լեզվի ձևավորման վրա։ Միաժամանակ աշխատությունը կարող է անդրադառնալ եվրոպական և ընդհանուր բանահյուսական ավանդույթների հետ առնչություններին՝ պարզելու համար, թե որ ոճական ու պատկերային տարրերն ունեն համամարդկային բնույթ, իսկ որոնք են պայմանավորված իսպանական մշակութային առանձնահատկություններով։ Հետազոտությունը կարևոր է նաև լեզվաբանության և գրականագիտության սահմանագծում, քանի որ ոճապատկերային համակարգի վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս միաժամանակ ուսումնասիրել լեզվական կառուցվածքը, գեղարվեստական արտահայտչամիջոցները և դրանց ստեղծած իմաստային ու գեղագիտական ազդեցությունը։ Աշխատության արդյունքները կարող են նպաստել իսպանական բանահյուսության, հեքիաթագիտության և համեմատական գրականագիտության ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով հրաշապատում հեքիաթը որպես մշակութային հիշողության և գեղարվեստական մտածողության կարևոր ձև։ Այն կարող է հետաքրքրել գրականագետներին, բանագետներին, լեզվաբաններին, ոճաբաններին, իսպանագետներին, թարգմանիչներին, ինչպես նաև իսպանական և եվրոպական ժողովրդական բանահյուսությամբ զբաղվող հետազոտողներին ու ուսանողներին։