Երևան քաղաքի դպրոցների առաջին դասարաններում սովորող աշակերտների առողջական վիճակի և ուսումնական պրոցեսի հիգիենիկ գնահատականը

Medicine

Աշխատությունը նվիրված է հղիության ընթացքում անախտանիշ բակտերիուրիայի և դրա ֆոնին սուր պիելոնեֆրիտի զարգացման միջև կապի ուսումնասիրությանը։ Ուշադրության կենտրոնում կարող են լինել անախտանիշ բակտերիուրիա ունեցող հղիների կլինիկական և լաբորատոր ցուցանիշները, միզուղիների վարակների առաջացման ռիսկի գործոնները, հիվանդության զարգացման հավանականությունը և հնարավոր կանխատեսիչ չափանիշների բացահայտումը։ Ուսումնասիրությունը կարող է ներառել մեզի մանրէաբանական հետազոտության, հարուցիչների և դրանց զգայունության, բորբոքային և ընդհանուր լաբորատոր ցուցանիշների, հղիության ժամկետի ու հիվանդների կլինիկական տվյալների համադրական վերլուծություն։ Առանձին նշանակություն ունի այն ցուցանիշների որոշումը, որոնք կարող են օգնել վաղ փուլում առանձնացնել սուր պիելոնեֆրիտի զարգացման բարձր ռիսկ ունեցող հղիներին և ժամանակին կազմակերպել բժշկական հսկողություն ու համապատասխան բուժում։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ հղիների միզուղիների վարակների կանխարգելման, բարդությունների վաղ հայտնաբերման և մայրական ու պտղի անվտանգությանն ուղղված կլինիկական մոտեցումների կատարելագործման համար։

Journalism

Աշխատությունը նվիրված է հայ սփյուռքի մամուլի ուսումնասիրության, համակարգման, պահպանման և հանրայնացման գործում նշանակալի ներդրում ունեցած մտավորականի գիտական, մատենագիտական և մշակութային գործունեության լուսաբանմանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է սփյուռքահայ պարբերական մամուլի նկատմամբ նրա հետևողական հետաքրքրության, մամուլի տարբեր կենտրոններում հրատարակված նյութերի հավաքագրման ու ուսումնասիրության, դրանց վերաբերյալ տեղեկությունների տարածման և այդ հարուստ ժառանգությունն ավելի լայն ընթերցողական ու գիտական շրջանակներին հասանելի դարձնելու աշխատանքների վրա։ Սփյուռքահայ մամուլը ներկայացվում է ոչ միայն որպես տեղեկատվության տարածման միջոց, այլև որպես հայկական համայնքների պատմության, հասարակական կյանքի, մշակութային գործունեության, կրթության, գրականության, ազգային ինքնության և հայրենիք–սփյուռք հարաբերությունների ուսումնասիրման կարևոր սկզբնաղբյուր։ Տարբեր երկրներում և քաղաքներում հրատարակված հայերեն պարբերականները տասնամյակների ընթացքում արձանագրել են համայնքների առօրյան, հասարակական կազմակերպությունների գործունեությունը, մշակութային նախաձեռնությունները, քաղաքական ու գաղափարական քննարկումները, գրական շարժումները և ազգային խնդիրների վերաբերյալ ձևավորված դիրքորոշումները։ Այդ պատճառով դրանց հավաքագրումն ու մատենագիտական նկարագրությունը կարևոր նշանակություն ունեն հայագիտության բազմաթիվ ուղղությունների համար։ Աշխատության մեջ առանձնահատուկ տեղ է հատկացվում մամուլի գիտակի գործունեությանը՝ որպես պարբերականների պատմությունը, խմբագրական ուղղվածությունը, հեղինակային շրջանակները և հրատարակության պայմանները ուսումնասիրող մասնագետի։ Նման աշխատանքը պահանջում է ոչ միայն առանձին համարների կամ հոդվածների ընթերցում, այլև պարբերականի ամբողջական պատմական համատեքստի վերականգնում։ Ուսումնասիրվում են հրատարակության վայրերը, ժամանակաշրջանները, խմբագիրների ու աշխատակիցների գործունեությունը, պարբերականների գաղափարական և մշակութային ուղղությունները, ինչպես նաև դրանց կապերը տվյալ համայնքի հասարակական կյանքի հետ։ Այս մոտեցմամբ մամուլը դիտարկվում է որպես փոխկապակցված աղբյուրների ամբողջություն, որի միջոցով հնարավոր է վերականգնել սփյուռքահայ համայնքների զարգացման տարբեր փուլերը։ Կարևորվում է մատենագիտական աշխատանքի նշանակությունը։ Տարբեր երկրներում լույս տեսած հայկական պարբերականների հայտնաբերումը, անվանումների և հրատարակության տվյալների ճշգրտումը, ժամանակագրական սահմանների որոշումը և համապատասխան տեղեկությունների համակարգումը հնարավորություն են տալիս ստեղծել հետազոտողների համար անհրաժեշտ տեղեկատվական հիմք։ Հատկապես կարևոր են հազվագյուտ, կարճատև կամ փոքր տպաքանակով հրատարակված պարբերականները, որոնց վերաբերյալ տեղեկությունները կարող են լինել մասնատված և դժվար հասանելի։ Դրանց արձանագրումն ու գիտական շրջանառության մեջ ներառումը նպաստում են հայ մամուլի պատմության ամբողջական պատկերի ձևավորմանը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում սփյուռքահայ մամուլի աշխարհագրությանը։ Հայկական պարբերականներ հրատարակվել են տարբեր երկրներում և մշակութային միջավայրերում, և յուրաքանչյուր կենտրոն ունեցել է իր պատմական ու հասարակական առանձնահատկությունները։ Մամուլի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հետևել հայկական համայնքների ձևավորման ու վերափոխման ընթացքին, ներգաղթի և արտագաղթի հետևանքներին, համայնքային հաստատությունների գործունեությանը և տարբեր սերունդների միջև մշակութային կապերի պահպանմանը։ Պարբերականների բովանդակության միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել նաև այն հարցերը, որոնք տարբեր ժամանակաշրջաններում առաջնային են եղել տվյալ համայնքի համար։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է մամուլի և ազգային ինքնության փոխհարաբերությունը։ Սփյուռքի պայմաններում պարբերականները հաճախ հանդես են եկել որպես հայոց լեզվի, մշակույթի, պատմական հիշողության և համայնքային կապերի պահպանման կարևոր հարթակներ։ Դրանք հնարավորություն են տվել տարածել գրական և պատմագիտական նյութեր, ներկայացնել կրթական ու մշակութային նախաձեռնություններ և կապ պահպանել աշխարհագրորեն հեռու գտնվող հայկական համայնքների միջև։ Այս տեսանկյունից մամուլի պատմության ուսումնասիրությունը միաժամանակ դառնում է սփյուռքի մշակութային ինքնակազմակերպման պատմության ուսումնասիրություն։ Կարևոր տեղ է հատկացվում հանրայնացման գործունեությանը։ Գիտական կամ մատենագիտական աշխատանքի արդյունքը արժեքավոր է ոչ միայն մասնագետների սահմանափակ շրջանակում, այլև այն դեպքում, երբ կարողանում է հասանելի դառնալ ավելի լայն հասարակությանը։ Մամուլի վերաբերյալ հրապարակումները, ներկայացումները, տեղեկատու նյութերը և ուսումնասիրությունները կարող են ընթերցողին ծանոթացնել քիչ հայտնի պարբերականների, խմբագիրների, լրագրողների ու մշակութային գործիչների գործունեությանը։ Այս կերպ մամուլի պատմությունը դուրս է գալիս միայն մասնագիտական հետազոտության շրջանակներից և վերածվում մշակութային հիշողության պահպանման ու փոխանցման միջոցի։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում պարբերական մամուլի և գրական կյանքի փոխհարաբերությանը։ Սփյուռքահայ բազմաթիվ գրողներ, բանաստեղծներ, քննադատներ և հասարակական գործիչներ իրենց ստեղծագործություններն ու հոդվածներն առաջին անգամ հրապարակել են պարբերականներում։ Հետևաբար մամուլի հավաքածուները կարող են պարունակել կարևոր նյութեր գրողների ստեղծագործական ժառանգության, գրական շարժումների, բանավեճերի և քննադատական մտքի զարգացման վերաբերյալ։ Պարբերականների ուսումնասիրությունը կարող է լրացնել առանձին հեղինակների կենսագրական ու մատենագիտական տվյալները և բացահայտել նրանց գործունեության քիչ հայտնի էջերը։ Քննության է առնվում նաև մամուլը որպես պատմական սկզբնաղբյուր օգտագործելու խնդիրը։ Պարբերականներում ներկայացված տեղեկությունները կարող են արտացոլել տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական տրամադրությունները և խմբագրական դիրքորոշումները, ուստի դրանց հետ աշխատելիս անհրաժեշտ է աղբյուրագիտական քննադատություն։ Տարբեր պարբերականների նյութերի համադրումը, հեղինակային դիրքորոշումների տարբերակումը և այլ աղբյուրների հետ համեմատությունը հնարավորություն են տալիս ավելի ճշգրիտ գնահատել հրապարակված տեղեկությունների պատմագիտական արժեքը։ Այս հանգամանքը մամուլի գիտակին ներկայացնում է նաև որպես աղբյուրագետի, որը ոչ միայն հավաքագրում է նյութերը, այլև գնահատում դրանց ծագումը, բովանդակությունը և հետազոտական նշանակությունը։ Հատուկ կարևորություն ունի մամուլի պահպանության խնդիրը։ Հին պարբերականների ֆիզիկական օրինակները ժամանակի ընթացքում կարող են վնասվել, իսկ ամբողջական հավաքածուները հաճախ պահպանվում են տարբեր գրադարաններում, արխիվներում և մասնավոր հավաքածուներում։ Դրանց հայտնաբերումը, նկարագրումը, պահպանության պայմանների բարելավումը և հնարավոր թվայնացումը նպաստում են նյութերի երկարաժամկետ հասանելիությանը։ Այս գործընթացում մատենագետի և մամուլի պատմության ուսումնասիրողի աշխատանքը կարևոր կապ է ստեղծում սկզբնաղբյուրների պահպանության և հետագա գիտական օգտագործման միջև։ Թվային տեխնոլոգիաների զարգացումը նոր հնարավորություններ է ստեղծում պարբերականների որոնման, թվայնացման, նկարագրման և առցանց տեղեկատվական շտեմարանների ձևավորման համար՝ միաժամանակ նոր պահանջներ առաջադրելով տվյալների համակարգման և մատենագիտական ճշգրտության նկատմամբ։ Առանձին ուղղություն է հայրենիքի և սփյուռքի մշակութային կապերի ուսումնասիրությունը։ Սփյուռքահայ մամուլը հաճախ տեղեկություններ է հաղորդել Հայաստանի հասարակական ու մշակութային կյանքի մասին, իսկ հայրենիքում գործող գիտական և մշակութային հաստատությունները հետաքրքրվել են սփյուռքի հրատարակություններով։ Մամուլի հավաքագրման ու հանրայնացման աշխատանքը նպաստել է այդ տեղեկատվական կապերի ամրապնդմանը և աշխարհագրորեն տարբեր կենտրոններում ստեղծված մշակութային արժեքների միասնական հայկական ժառանգության շրջանակում դիտարկմանը։ Այս առումով մամուլի ուսումնասիրությունը ձեռք է բերում համահայկական մշակութային նշանակություն։ Հետազոտության մեջ կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել անձնական գիտական ու մասնագիտական ճանապարհի ներկայացումը։ Մամուլի նկատմամբ հետաքրքրության ձևավորումը, գրադարանային և մատենագիտական աշխատանքի փորձը, տարբեր հավաքածուների հետ աշխատանքը և տարիների ընթացքում կուտակված մասնագիտական գիտելիքը հնարավորություն են տալիս բացահայտել, թե ինչպես է ձևավորվում տվյալ ոլորտի մասնագետը։ Միաժամանակ անհատական գործունեության ուսումնասիրությունը ներկայացվում է ավելի լայն մշակութային միջավայրի համատեքստում՝ ցույց տալով գիտական հաստատությունների, գրադարանների, մամուլի խմբագրությունների և սփյուռքահայ կազմակերպությունների հետ կապերի նշանակությունը։ Կարևորվում է նաև կենսամատենագիտական մոտեցումը, որի միջոցով հնարավոր է համադրել անձի կենսագրությունը նրա հրապարակումների, ուսումնասիրությունների, կազմած մատենագիտական նյութերի և հանրային գործունեության հետ։ Այդպիսի մոտեցումը թույլ է տալիս ոչ միայն ներկայացնել կատարված աշխատանքների ցանկը, այլև բացահայտել դրանց փոխկապակցվածությունը և ընդհանուր ուղղվածությունը։ Հրապարակումների ժամանակագրական ուսումնասիրությունը կարող է ցույց տալ գիտական հետաքրքրությունների զարգացումը, հետազոտական թեմաների ընդլայնումը և սփյուռքահայ մամուլի վերաբերյալ գիտելիքի համակարգման փուլերը։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ անհատական գործունեության ուսումնասիրության միջոցով լուսաբանվում է հայ մամուլի պատմության պահպանման և ուսումնասիրման մի ամբողջ ուղղություն։ Մասնագիտական հետևողական աշխատանքի շնորհիվ տարբեր ժամանակաշրջանների և աշխարհագրական կենտրոնների պարբերականների վերաբերյալ տեղեկությունները կարող են միավորվել ընդհանուր համակարգում և դառնալ հետագա ուսումնասիրությունների հիմք։ Նման գործունեությունը կարևոր է հատկապես այն դեպքում, երբ որոշ հրատարակությունների մասին պահպանված տվյալները սահմանափակ են կամ տարածված են տարբեր աղբյուրներում։ Հանրայնացման տեսանկյունից աշխատանքը ցույց է տալիս նաև գիտական գիտելիքը հասարակությանը փոխանցելու կարևորությունը։ Մամուլի պատմության վերաբերյալ տեղեկությունների մատչելի ներկայացումը կարող է հետաքրքրություն առաջացնել սփյուռքի մշակութային ժառանգության նկատմամբ, նպաստել ընտանեկան և համայնքային արխիվների պահպանմանը և նոր հետազոտությունների իրականացմանը։ Այս կերպ մասնագետի գործունեությունը միավորում է գիտական ուսումնասիրությունը, մատենագիտական աշխատանքը, մշակութային ժառանգության պահպանումը և հանրային կրթությունը։ Ընդհանուր առմամբ նյութը ներկայացնում է հայ սփյուռքի պարբերական մամուլի գիտակ և հանրայնացնող մտավորականի գործունեությունը՝ այն դիտարկելով հայ մամուլի պատմության, մատենագիտության, սփյուռքագիտության և մշակութային հիշողության պահպանման համատեքստում։ Այն կարող է օգտակար լինել հայ մամուլի պատմությամբ, սփյուռքագիտությամբ, հայագիտությամբ, մատենագիտությամբ, գրադարանագիտությամբ և մշակութային ժառանգության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, գրադարանավարների, մատենագետների, լրագրողների, դասախոսների և ուսանողների համար։

History

Այս գիրքը ներկայացնում է 1920–1921 թվականներին Զանգեզուրում տեղի ունեցած ազգային-ազատագրական պայքարի պատմությունը՝ բացահայտելով տարածաշրջանի քաղաքական, ռազմական և հասարակական իրավիճակը այդ բարդ ու ճակատագրական ժամանակաշրջանում։ Հեղինակը մանրամասն անդրադառնում է հայկական զինված դիմադրության կազմակերպմանը, ժողովրդի ինքնապաշտպանական պայքարին և այն առաջնորդներին, ովքեր կարևոր դեր են ունեցել Զանգեզուրի պահպանման գործում։ Գրքում ներկայացվում են ռազմական գործողությունների ընթացքը, արտաքին և ներքին քաղաքական զարգացումները, ինչպես նաև բնակչության առօրյա դժվարություններն ու կամքի ուժը պատերազմի պայմաններում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Գարեգին Նժդեհի գործունեությանը, նրա գաղափարներին և ազգային պայքարի ռազմավարությանը, որոնք մեծ ազդեցություն են ունեցել տարածաշրջանի հետագա ճակատագրի վրա։ Ստեղծագործությունը հիմնված է պատմական փաստերի, վավերագրերի և ուսումնասիրությունների վրա՝ ընթերցողին փոխանցելով ոչ միայն իրադարձությունների ընթացքը, այլ նաև ժամանակի հոգեբանական ու հայրենասիրական մթնոլորտը։ Գիրքը կարևոր աղբյուր է Հայաստանի նորագույն պատմությամբ, ազգային պայքարներով և ռազմական անցյալով հետաքրքրվողների համար։

Technology

Աշխատությունը նվիրված է Երևանի քաղաքի մայրուղային փողոցներում երթևեկության կարգավորման արդիականացման խնդիրների ուսումնասիրությանը՝ ժամանակակից տեխնոլոգիաների կիրառման հնարավորությունների համատեքստում։ Վերլուծվում են քաղաքային տրանսպորտային հոսքերի կառավարման առանձնահատկությունները, երթևեկության խցանումների առաջացման պատճառները, ճանապարհային ենթակառուցվածքների արդյունավետության բարձրացման ուղիները և երթևեկության անվտանգության ապահովման մեթոդները։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են խելացի տրանսպորտային համակարգերի, ավտոմատացված կառավարման միջոցների, երթևեկության մոնիթորինգի, տվյալների հավաքագրման և վերլուծության ժամանակակից տեխնոլոգիաների կիրառման հնարավորությունները։ Քննարկվում են լուսացույցային համակարգերի օպտիմալացման, տրանսպորտային հոսքերի կարգավորման, ճանապարհային ծանրաբեռնվածության նվազեցման և քաղաքային շարժունակության բարելավման խնդիրները։ Հետազոտությունը կարևոր նշանակություն ունի Երևանի տրանսպորտային համակարգի զարգացման, քաղաքային ենթակառուցվածքների արդիականացման և բնակչության տեղաշարժի արդյունավետության բարձրացման համար՝ հետաքրքրություն ներկայացնելով տրանսպորտային ինժեներների, քաղաքաշինարարների, ՏՏ մասնագետների և քաղաքային կառավարման ոլորտի հետազոտողների համար։

History

Այս աշխատությունը ներկայացնում է Հայաստանի պատմության համապարփակ ակնարկ՝ սկսած հնագույն ժամանակներից մինչև ժամանակակից շրջան։ Գրքում լուսաբանվում են հայկական քաղաքակրթության ձևավորման հիմնական փուլերը, պետականության զարգացման ընթացքը, ինչպես նաև տարածաշրջանային և միջազգային քաղաքական գործընթացներում Հայաստանի դերը։ Հեղինակը անդրադառնում է Ուրարտական ժառանգությանը, հելլենիստական և միջնադարյան Հայաստանի պատմությանը, քրիստոնեության ընդունմանը որպես պետական կրոն, ինչպես նաև տարբեր դարաշրջաններում հայկական պետական կազմավորումների վերելքներին ու անկումներին։ Աշխատությունում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նաև XIX–XX դարերի ազգային-ազատագրական շարժումներին, Հայաստանի առաջին հանրապետության փորձին, խորհրդային շրջանին և անկախության վերականգնմանը։ Ներկայացվում են նաև մշակութային, սոցիալական և տնտեսական զարգացման հիմնական միտումները՝ ընդգծելով հայկական ինքնության ձևավորման շարունակականությունը։

Medicine

Բժշկագիտական և սրտաբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է սրտամկանի ինֆարկտի սուր շրջանում կլինիկական, էլեկտրասրտագրական և կենսաքիմիական որոշ ցուցանիշների դինամիկ փոփոխությունների բազմագործոն համադրական վերլուծությանը և դրանց ախտորոշիչ ու կանխատեսական նշանակության ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում սրտամկանի ինֆարկտի առաջացման ախտաֆիզիոլոգիական մեխանիզմները, սրտամկանի իշեմիկ վնասման առանձնահատկությունները և հիվանդության սուր փուլի կլինիկական ընթացքը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հիվանդների կլինիկական վիճակի, էլեկտրասրտագրական փոփոխությունների և արյան կենսաքիմիական ցուցանիշների փոխկապակցվածությանը՝ հիվանդության զարգացման տարբեր փուլերում։ Վերլուծվում են սրտի էլեկտրական ակտիվության խանգարումները, սրտամկանի վնասման հետ կապված կենսաքիմիական փոփոխությունները և դրանց դինամիկայի գնահատման հնարավորությունները։ Քննարկվում են կլինիկական ախտանշանների, էլեկտրասրտագրական տվյալների և լաբորատոր հետազոտությունների արդյունքների համադրման մեթոդները՝ սրտամկանի ինֆարկտի ծանրության աստիճանի, հնարավոր բարդությունների և հիվանդության ընթացքի գնահատման նպատակով։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են բազմագործոն վիճակագրական վերլուծության կիրառման, տարբեր ցուցանիշների միջև կապերի բացահայտման և ախտորոշիչ ու կանխատեսական չափանիշների որոշման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում հիվանդների վիճակի շարունակական հսկողության, սուր շրջանում առաջացող փոփոխությունների ժամանակին հայտնաբերման և կլինիկական որոշումների հիմնավորման գործում համադրական հետազոտությունների նշանակությանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել սրտաբանության, կլինիկական կենսաքիմիայի, ֆունկցիոնալ ախտորոշման, անհետաձգելի բժշկության և սրտանոթային հիվանդությունների կլինիկական հետազոտությունների ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։