Գիտական զվարճալի զբոսանք, հատոր Բ

Biology

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում կայուն օրգանական աղտոտիչների էկոլոգիապես անվտանգ կառավարման գիտական հիմքերի, մեթոդաբանական մոտեցումների և գործնական մեխանիզմների ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է շրջակա միջավայրում երկար ժամանակ պահպանվելու, կենսաբանական համակարգերում կուտակվելու և սննդային շղթաներով տարածվելու հատկություն ունեցող օրգանական միացությունների հայտնաբերման, գնահատման, վերահսկման և դրանցով պայմանավորված բնապահպանական ռիսկերի նվազեցման խնդիրների վրա։ Քննության են առնվում նման աղտոտիչների հիմնական աղբյուրները, շրջակա միջավայր ներթափանցելու ուղիները և օդում, ջրում, հողում, նստվածքներում ու կենդանի օրգանիզմներում դրանց տարածման առանձնահատկությունները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում նախկինում գյուղատնտեսության, արդյունաբերության և այլ տնտեսական ոլորտներում կիրառված որոշ քիմիական նյութերի մնացորդային ազդեցությանը, ինչպես նաև դրանց պահեստավորման, օգտագործման կամ ոչ պատշաճ հեռացման հետևանքով առաջացած աղտոտված տարածքների բնապահպանական գնահատմանը։ Ուսումնասիրվում են կայուն օրգանական աղտոտիչների ֆիզիկաքիմիական հատկությունները, որոնք պայմանավորում են դրանց դիմացկունությունը բնական քայքայման գործընթացների նկատմամբ և երկարաժամկետ շրջանառությունը շրջակա միջավայրում։ Կարևորվում է դրանց կենսակուտակման և կենսամեծացման երևույթների ուսումնասիրությունը, քանի որ որոշ միացություններ կարող են կուտակվել կենդանի օրգանիզմներում և սննդային շղթայի տարբեր մակարդակներում բարձրացնել էկոլոգիական ազդեցության հավանականությունը։ Քննության են առնվում աղտոտվածության մոնիթորինգի գիտական սկզբունքները՝ նմուշառման, լաբորատոր վերլուծության, տարածական տվյալների համադրման և աղտոտվածության մակարդակների գնահատման տեսանկյունից։ Մոնիթորինգը դիտարկվում է որպես կառավարման համակարգի կարևոր բաղադրիչ, քանի որ հավաստի տվյալների առկայությունը հնարավորություն է տալիս որոշել աղտոտման հիմնական աղբյուրները, առանձնացնել առավել խնդրահարույց տարածքները և գնահատել իրականացվող բնապահպանական միջոցառումների արդյունավետությունը։ Առանձին նշանակություն է տրվում աղտոտված տարածքների գույքագրմանը և համապատասխան տեղեկատվական բազաների ձևավորմանը։ Տարբեր աղբյուրներից ստացվող տվյալների համակարգումը կարող է նպաստել բնապահպանական առաջնահերթությունների որոշմանը և սահմանափակ ֆինանսական ու տեխնիկական ռեսուրսների առավել արդյունավետ բաշխմանը։ Քննության են առնվում նաև ռիսկերի գնահատման մեթոդաբանական սկզբունքները՝ հաշվի առնելով աղտոտիչների կոնցենտրացիան, տարածման հնարավորությունը, շրջակա միջավայրում պահպանման տևողությունը և կենդանի համակարգերի վրա հնարավոր ազդեցությունը։ Կարևորվում է առավել խոցելի էկոհամակարգերի և տարածքների առանձնացումը, որտեղ աղտոտման հետևանքները կարող են ունենալ երկարաժամկետ բնույթ։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում հնացած կամ օգտագործման համար ոչ պիտանի քիմիական նյութերի և դրանցով աղտոտված թափոնների անվտանգ կառավարմանը։ Դիտարկվում են դրանց հաշվառման, մեկուսացման, ժամանակավոր պահպանման, տեղափոխման և վերջնական վնասազերծման կազմակերպման սկզբունքները՝ շրջակա միջավայր երկրորդային արտանետումների կանխարգելման տեսանկյունից։ Կարևորվում է պահեստավորման վայրերի տեխնիկական և բնապահպանական վիճակի գնահատումը, քանի որ ոչ պատշաճ պահպանվող նյութերը կարող են դառնալ հողի, ստորերկրյա ջրերի և հարակից էկոհամակարգերի աղտոտման աղբյուր։ Ուսումնասիրվում են աղտոտված տարածքների վերականգնման և բնապահպանական ռիսկերի նվազեցման տարբեր մոտեցումներ։ Տեխնոլոգիական լուծումների ընտրությունը կապվում է աղտոտիչների հատկությունների, դրանց քանակի, տարածքի երկրաբանական ու հիդրոլոգիական պայմանների, տնտեսական ծախսերի և ընտրված մեթոդի բնապահպանական անվտանգության հետ։ Կարևորվում է այնպիսի կառավարման սկզբունքը, որի դեպքում խնդրի լուծման ընթացքում չեն ստեղծվում նոր, համարժեք կամ ավելի մեծ բնապահպանական վտանգներ։ Առանձին քննության առարկա է կայուն օրգանական աղտոտիչների կառավարման իրավական և ինստիտուցիոնալ համակարգը։ Դիտարկվում են պետական կառավարման մարմինների գործառույթները, բնապահպանական վերահսկողության կազմակերպումը, տարբեր գերատեսչությունների միջև տեղեկատվության փոխանակումը և պատասխանատվության հստակ բաշխման անհրաժեշտությունը։ Ազգային կառավարման համակարգը դիտարկվում է նաև միջազգային բնապահպանական պարտավորությունների համատեքստում, քանի որ նման աղտոտիչների տարածումը կարող է դուրս գալ առանձին պետության սահմաններից և պահանջել միջազգային համագործակցություն։ Կարևորվում են աղտոտիչների օգտագործման սահմանափակման, դրանց պաշարների վերահսկման, անվտանգ հեռացման և նոր արտանետումների կանխարգելմանն ուղղված քաղաքական միջոցառումները։ Ուսումնասիրվում են նաև տնտեսական և կազմակերպական գործիքները, որոնց միջոցով հնարավոր է խրախուսել ավելի անվտանգ տեխնոլոգիաների կիրառումը և նվազեցնել վտանգավոր նյութերի առաջացման կամ շրջակա միջավայր արտանետման հավանականությունը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում կանխարգելման սկզբունքին, քանի որ արդեն առաջացած աղտոտման վերացումը սովորաբար պահանջում է ավելի մեծ ֆինանսական և տեխնիկական միջոցներ, քան դրա առաջացման կանխումը։ Այդ պատճառով կարևորվում են արտադրական գործընթացների վերահսկումը, վտանգավոր նյութերի անվտանգ փոխարինումը, թափոնների կառավարման համակարգերի կատարելագործումը և բնապահպանական պահանջների պահպանումը։ Դիտարկվում է նաև հանրային իրազեկման և մասնագիտական կրթության նշանակությունը։ Շրջակա միջավայրի պաշտպանության ոլորտի մասնագետների, գյուղատնտեսական և արդյունաբերական կազմակերպությունների աշխատակիցների, տեղական կառավարման մարմինների և բնակչության տեղեկացվածությունը կարող է նպաստել վտանգավոր նյութերի հետ կապված ռիսկերի ավելի ճիշտ ընկալմանը և կանխարգելիչ միջոցառումների արդյունավետ իրականացմանը։ Հայաստանի պայմաններում կառավարման համակարգի կատարելագործումը կապվում է պատմական աղտոտման աղբյուրների ուսումնասիրության, մոնիթորինգային կարողությունների ընդլայնման, լաբորատոր հետազոտությունների որակի բարձրացման, աղտոտված տարածքների առաջնահերթ վերականգնման և պետական կառույցների միջև համագործակցության ամրապնդման հետ։ Գիտականորեն հիմնավորված մոտեցումը հնարավորություն է տալիս բնապահպանական որոշումները կառուցել փաստացի տվյալների և ռիսկերի համեմատական գնահատման վրա՝ առաջնահերթություն տալով առավել վտանգավոր աղբյուրներին ու տարածքներին։ Աշխատության կիրառական նշանակությունը պայմանավորված է շրջակա միջավայրի աղտոտման կանխարգելման, վտանգավոր նյութերի անվտանգ կառավարման, աղտոտված տարածքների վերականգնման և երկարաժամկետ բնապահպանական անվտանգության ապահովման համար գիտականորեն հիմնավորված առաջարկությունների մշակման հնարավորությամբ։ Նյութը կարող է օգտակար լինել բնապահպանության, էկոտոքսիկոլոգիայի, շրջակա միջավայրի մոնիթորինգի, քիմիական անվտանգության, թափոնների կառավարման և բնապահպանական քաղաքականության ոլորտների մասնագետների, հետազոտողների, պետական կառավարման մարմինների աշխատակիցների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Economics

Աշխատությունը նվիրված է տնտեսության իրական հատվածում ներդրումային գործունեության ձևավորման պայմանների, ներդրումային միջավայրի առանձնահատկությունների և ներդրված կապիտալի տնտեսական արդյունավետության գնահատման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության նյութերի հիման վրա։ Հետազոտության կենտրոնում այն տնտեսական, ֆինանսական, ինստիտուցիոնալ և կազմակերպական գործոններն են, որոնք ազդում են ներդրումային որոշումների ընդունման, կապիտալի ներգրավման և արտադրական գործունեության ընդլայնման վրա։ Քննվում է ներդրումային միջավայրը որպես փոխկապակցված պայմանների ամբողջություն՝ ներառելով մակրոտնտեսական կայունությունը, ֆինանսական ռեսուրսների հասանելիությունը, հարկային և կարգավորող միջավայրը, շուկաների զարգացվածությունը, ենթակառուցվածքները, մրցակցային պայմանները և ներդրումային ռիսկերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում իրական հատվածի ձեռնարկություններում ներդրումների դերին՝ հիմնական կապիտալի վերականգնման, արտադրական կարողությունների ընդլայնման, տեխնոլոգիական արդիականացման, աշխատանքի արտադրողականության բարձրացման և նոր արտադրատեսակների ստեղծման տեսանկյունից։ Ուսումնասիրվում են ներքին և արտաքին ներդրումային ռեսուրսների ներգրավման առանձնահատկությունները, դրանց հնարավոր ազդեցությունը արտադրության կառուցվածքի և տնտեսական ակտիվության վրա։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ներդրումների արդյունավետության գնահատման մեթոդաբանական խնդիրը՝ դիտարկելով ներդրումային ծախսերի և ստացվող տնտեսական արդյունքների հարաբերակցությունը, կապիտալի օգտագործման արդյունավետությունը, շահութաբերությունը, վերադարձելիությունը և ներդրումային ծրագրերի ռիսկայնությունը։ Վերլուծության շրջանակում կարող են համադրվել տնտեսության առանձին ճյուղերի ցուցանիշները՝ բացահայտելու ներդրումային ակտիվության և արդյունավետության տարբերությունները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև ներդրումային ռիսկերի կառավարմանը և այն ինստիտուցիոնալ պայմաններին, որոնք կարող են նպաստել երկարաժամկետ ներդրումային նախաձեռնությունների իրականացմանը։ Ներդրումային միջավայրի բարելավման ուղղությունները դիտարկվում են տնտեսական քաղաքականության կանխատեսելիության, ֆինանսավորման աղբյուրների բազմազանեցման, ձեռնարկատիրական պայմանների զարգացման, ենթակառուցվածքների կատարելագործման և արտադրական ներդրումների խթանման համատեքստում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ներդրումային տնտեսագիտության, ֆինանսների, մակրոտնտեսագիտության և արտադրության տնտեսագիտության մոտեցումները՝ բացահայտելու իրական հատվածում կապիտալի ներգրավման պայմանները և ներդրումային ռեսուրսների առավել արդյունավետ օգտագործման հնարավորությունները։

Law

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության վճռաբեկ դատարանի իրավական կարգավիճակի համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ պատմաիրավական, տեսական և գործնական տեսանկյուններից։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են բարձրագույն դատական ատյանի ձևավորման և զարգացման առանձնահատկությունները, դրա տեղն ու դերը Հայաստանի դատական իշխանության համակարգում, ինչպես նաև դատական պաշտպանության և արդարադատության արդյունավետ իրականացման գործում ունեցած նշանակությունը։ Պատմաիրավական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու վճռաբեկ ատյանի ինստիտուտի ձևավորման գործընթացին, դրա իրավական կարգավորման փոփոխություններին և տարբեր ժամանակաշրջաններում ունեցած գործառույթների զարգացմանը։ Տեսական հատվածում ուշադրություն է դարձվում վճռաբեկ դատարանի իրավական բնույթին, լիազորություններին, դատական ակտերի վերանայման սահմաններին, դատական պրակտիկայի միասնականության ապահովման և օրենքի միատեսակ կիրառության խնդիրներին։ Գործնական վերլուծության շրջանակում կարևորվում է վճռաբեկ վարույթի առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը, այդ թվում՝ դատական ակտերի բողոքարկման հիմքերը, ընդունելիության չափանիշները, դատարանի կողմից իրավական հարցերի գնահատումը և կայացվող որոշումների ազդեցությունը ստորադաս դատարանների հետագա գործունեության վրա։ Աշխատությունը անդրադառնում է նաև դատական իշխանության անկախության, իրավական որոշակիության, արդար դատաքննության և անձի դատական պաշտպանության իրավունքի ապահովման հետ կապված խնդիրներին։ Վճռաբեկ դատարանի գործունեությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես կոնկրետ գործերի վերանայման մեխանիզմ, այլև որպես իրավական համակարգում միասնական և կանխատեսելի դատական պրակտիկայի ձևավորման կարևոր գործիք։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել իրավաբանների, դատավորների, փաստաբանների, իրավագիտության ուսանողների, գիտաշխատողների և դատական համակարգի գործունեությամբ հետաքրքրվող մասնագետների համար՝ նպաստելով վճռաբեկ արդարադատության դերի և իրավական կարգավիճակի ավելի խորքային ընկալմանը։

Economics

Աշխատությունը նվիրված է համատեղ ձեռնարկությունների (joint ventures) կառավարման խնդիրների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության տնտեսության օրինակով։ Գրքում ներկայացվում են համատեղ ձեռնարկությունների ձևավորման տնտեսական և իրավական հիմքերը, գործընկերների ընտրության սկզբունքները, կառավարման կազմակերպական կառուցվածքները և շահերի հավասարակշռման մեխանիզմները։ Հեղինակը վերլուծում է ՀՀ-ում գործող համատեղ ձեռնարկությունների գործունեության առանձնահատկությունները, դրանց արդյունավետության վրա ազդող ներքին և արտաքին գործոնները, ինչպես նաև ներդրումային միջավայրի ազդեցությունը կառավարման որակի վրա։ Աշխատության մեջ քննարկվում են ռազմավարական պլանավորման, ֆինանսական վերահսկողության, կորպորատիվ կառավարման և ռիսկերի կառավարման մեխանիզմները, որոնք կիրառվում են համատեղ ձեռնարկություններում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում շահերի բախման կարգավորման, գործընկերների միջև պայմանագրային հարաբերությունների և կառավարման օպտիմալ մոդելների ընտրության հարցերին։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է տնտեսագետների, կառավարման մասնագետների, ձեռնարկատերերի և ներդրումային քաղաքականության մշակողների համար՝ նպաստելով համատեղ ձեռնարկությունների արդյունավետ կառավարման և զարգացման ռազմավարությունների կատարելագործմանը։

History

Աշխատությունը նվիրված է Սիմեոն Երևանցու «Ջամբռ» երկի՝ որպես XVII-XVIII դարերի հայոց պատմության կարևոր սկզբնաղբյուրի ուսումնասիրությանը և գիտական գնահատմանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում քննության են առնվում երկի ստեղծման պատմական միջավայրը, հեղինակի գործունեությունը, աշխատության կառուցվածքը, բովանդակային առանձնահատկությունները և պատմական տեղեկությունների բնույթը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն նյութերին, որոնք հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու տվյալ ժամանակաշրջանի Հայաստանի և հայության հասարակական, քաղաքական, վարչական, եկեղեցական և տնտեսական կյանքի մասին։ Վերլուծվում են հայ եկեղեցու կառույցների, թեմերի, վանքերի, հոգևոր առաջնորդության, համայնքային հարաբերությունների և եկեղեցական վարչակարգի վերաբերյալ տեղեկությունները, ինչպես նաև տարբեր բնակավայրերի և տարածքների մասին պահպանված տվյալները։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է սկզբնաղբյուրի տեղեկությունների համադրումը ժամանակաշրջանի այլ պատմական վկայությունների հետ՝ դրանց հավաստիությունը, առանձնահատկությունները և պատմագիտական արժեքը բացահայտելու նպատակով։ Ուսումնասիրվում են նաև հեղինակի դիրքորոշումների, աշխարհայացքի և իրադարձությունների գնահատման ազդեցությունը ներկայացված պատմական նյութի վրա։ Երկում պահպանված տեղեկությունները արժեքավոր են ոչ միայն քաղաքական պատմության, այլև հայ ժողովրդի սոցիալական կառուցվածքի, մշակութային կյանքի, կրթության, եկեղեցական ավանդույթների և տեղական ինքնակազմակերպման առանձնահատկությունների ուսումնասիրության համար։ Աշխատությունը ցույց է տալիս, որ աղբյուրի բովանդակության բազմաշերտ քննությունը հնարավորություն է տալիս առավել ամբողջական պատկերացում կազմելու XVII-XVIII դարերի հայոց պատմական իրականության մասին և բացահայտելու այն գործընթացները, որոնք հետագայում ազդեցություն են ունեցել հայ հասարակության ու ազգային-եկեղեցական կյանքի զարգացման վրա։ Ուսումնասիրությունը կարող է կարևոր նշանակություն ունենալ հայագիտության, աղբյուրագիտության և ուշ միջնադարի հայոց պատմության հետազոտության համար՝ միաժամանակ ընդգծելով երկի՝ որպես պատմական փաստերի, տեղեկությունների և ժամանակաշրջանի հասարակական կյանքի վերաբերյալ ինքնատիպ վկայության գիտական արժեքը։

Mathematics

Уравнения математической физики: методические указания и варианты курсовых заданий աշխատությունը մեթոդական ձեռնարկ է, որը նախատեսված է բարձրագույն մաթեմատիկայի և տեսական ֆիզիկայի դասընթացների շրջանակում ուսանողների ինքնուրույն աշխատանքի կազմակերպման համար, այն ներառում է մաթեմատիկական ֆիզիկայի հիմնական հավասարումների՝ էլիպտիկ, պարաբոլիկ և հիպերբոլիկ տիպերի վերաբերյալ տեսական համառոտ ներկայացումներ, ինչպես նաև դրանց լուծման համար անհրաժեշտ հիմնական մեթոդների կիրառական ցուցումներ, գիրքը պարունակում է բազմազան տարբերակներով կուրսային աշխատանքների առաջադրանքներ, որոնք ընդգրկում են սահմանային և սկզբնական խնդիրներ, Ֆուրիեի շարքերի կիրառություն, ինտեգրալ ձևափոխություններ և թվային մոտեցումներ, միաժամանակ տրամադրելով հաշվարկների կատարման ուղեցույցներ և լուծման քայլային մեթոդաբանություն, ինչը այն դարձնում է կարևոր գործիք ուսանողների համար մաթեմատիկական ֆիզիկայի խորացված ուսումնասիրության և գործնական հմտությունների զարգացման համար։