Գրադարանների աշխատանքը ՍՄԿԿ կենտկոմի դեկտեմբերյան պլենումի որոշումների լույսի ներքո: (Մեթոդական հանձնարականներ)

Informatics

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է տեղեկատվական համակարգերում սեփականության իրավունքի պահպանման ապահովմամբ հաշվարկների կազմակերպման տեսական և կիրառական խնդիրներին՝ ընդգծելով թվային տվյալների պաշտպանության, հասանելիության վերահսկման և օգտագործման իրավական սահմանափակումների տեխնոլոգիական իրագործման մեխանիզմները։ Աշխատությունում դիտարկվում են տվյալների գաղտնիության, ամբողջականության և հեղինակային իրավունքի պահպանման ապահովման մոտեցումները՝ ներառյալ գաղտնագրման մեթոդները, թվային ստորագրությունները, իրավունքների կառավարման համակարգերը և բաշխված հաշվարկային միջավայրերում կիրառվող պաշտպանական արձանագրությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում «հաշվարկ՝ առանց տվյալների բացահայտման» գաղափարին, մասնավորապես homomorphic encryption-ի, secure multi-party computation-ի և access control մոդելների կիրառմանը։ Քննարկվում են նաև ամպային միջավայրերում տվյալների սեփականության պաշտպանության, օգտագործման վերահսկման և իրավական համապատասխանության խնդիրները։ Աշխատությունը ընդգծում է ժամանակակից թվային տնտեսության պայմաններում տեղեկատվական սեփականության պաշտպանության և անվտանգ հաշվարկների համադրման կարևորությունը։

Journalism

Նյութը վերաբերում է 2020 թվականի աշնանը Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ վերսկսված ռազմական գործողությունների առաջին օրերին և հակամարտության՝ տարածաշրջանի սահմաններից դուրս ընդլայնվելու վերաբերյալ առաջացած մտահոգություններին։ Հրապարակման կենտրոնում Հայաստանի և Ադրբեջանի փոխադարձ մեղադրանքներն են սահմանային ու հարակից տարածքներում տեղի ունեցած հարձակումների վերաբերյալ, ինչպես նաև Թուրքիայի հնարավոր ներգրավվածության շուրջ հակասական հայտարարությունները։ Ներկայացվում է հայկական կողմի հայտարարությունը, ըստ որի հայկական ռազմական ինքնաթիռի կործանման հետ կապված պատասխանատվությունը վերագրվում էր թուրքական ռազմական օդուժին, մինչդեռ թուրքական կողմը հերքում էր այդ պնդումը։ Նյութը այդ հակասական հայտարարությունները ներկայացնում է որպես կողմերի դիրքորոշումներ և ոչ թե որպես անվիճելիորեն հաստատված հանգամանքներ։ Միաժամանակ անդրադարձ է կատարվում Հայաստանի և Ադրբեջանի՝ միմյանց տարածքների ուղղությամբ հարվածների վերաբերյալ փոխադարձ մեղադրանքներին, որոնք մեծացնում էին ավելի լայն տարածաշրջանային բախման վտանգի վերաբերյալ միջազգային մտահոգությունները։ Հոդվածի կարևոր ուղղություններից է հակամարտության միջազգային արձագանքը․ ներկայացվում են ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդում արտակարգ քննարկումներ անցկացնելու նախաձեռնությունը և եվրոպական պետությունների դիվանագիտական ակտիվությունը՝ ռազմական գործողությունների ընդլայնումը կանխելու նպատակով։ Հակամարտությունը դիտարկվում է նաև Հարավային Կովկասի աշխարհաքաղաքական միջավայրի համատեքստում՝ հաշվի առնելով Թուրքիայի, Ռուսաստանի և այլ տարածաշրջանային դերակատարների շահերն ու հարաբերությունները հակամարտող կողմերի հետ։ Նյութը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ոչ միայն ռազմական բախումների ընթացքի վերաբերյալ տվյալ ժամանակաշրջանի հաղորդագրությունները, այլև տեղեկատվական հակամարտությունը, պաշտոնական հայտարարությունների հակասությունները և միջազգային լրատվամիջոցների կողմից դրանց ներկայացման առանձնահատկությունները։ Այն նաև արտացոլում է պատերազմի սկզբնական փուլի անորոշ տեղեկատվական միջավայրը, երբ բազմաթիվ տեղեկություններ տարածվում էին հակամարտող կողմերի պաշտոնական աղբյուրներից և պահանջում էին անկախ հաստատում։ Ընդհանուր առմամբ հրապարակումը կարող է դիտարկվել որպես 2020 թվականի պատերազմի սկզբնական շրջանի քաղաքական, ռազմական և դիվանագիտական զարգացումները ներկայացնող լրագրողական նյութ, որն օգտակար է հակամարտության ժամանակագրության, միջազգային արձագանքի և տեղեկատվական դաշտի ուսումնասիրության համար։

Political Science

Մինասյան Մ., հանդիսանում է մասնագիտական և ուսումնական ձեռնարկ, որը նվիրված է ռազմական և պաշտպանական նշանակության թունավոր քիմիական նյութերի ուսումնասիրությանը, դրանց ազդեցության առանձնահատկություններին մարդու օրգանիզմի վրա և ընդհանուր մոտեցումներին՝ թունավորման դեպքում օգնության կազմակերպման հարցերում։ Այն ներկայացնում է մարտական թունավոր նյութերի հիմնական խմբերը, դրանց ֆիզիկաքիմիական հատկությունները, կիրառման հնարավոր եղանակները և վտանգավոր ազդեցության մեխանիզմները՝ ընդգծելով շնչառական, նյարդային, մաշկային և ընդհանուր թունավոր ազդեցությունները։ Գրքում նաև անդրադարձ է կատարվում թունավորման ախտանշանների ճանաչման ընդհանուր սկզբունքներին, անվտանգության և պաշտպանական միջոցների կարևորությանը, ինչպես նաև առաջին օգնության կազմակերպման հիմնական ուղղություններին՝ առանց մանրամասն բուժական սխեմաների։ Հատուկ ուշադրություն է դարձված անհատական և կոլեկտիվ պաշտպանական միջոցներին, քիմիական վտանգների կանխարգելման համակարգերին և արտակարգ իրավիճակներում վարքագծի ընդհանուր կանոններին։ Այս աշխատությունը նախատեսված է ռազմական գործի, քաղաքացիական պաշտպանության, արտակարգ իրավիճակների կառավարման ոլորտների մասնագետների և ուսանողների համար՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել գիտելիքները քիմիական վտանգների վերաբերյալ և ձևավորել անվտանգության ընդհանուր մշակույթ։

History

Նկարագրվող աշխատությունը ուսումնասիրում է Հայաստանի հասարակական և քաղաքական զարգացման գործընթացները Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո ընկած առաջին տասնամյակում՝ ընդգրկելով 1945-1957 թվականները, երբ երկիրը գտնվում էր Խորհրդային Միության կազմում և ենթարկվում էր կենտրոնացված պետական կառավարման համակարգի ազդեցությանը։ Այս շրջանում Հայաստանում տեղի են ունեցել կարևոր սոցիալ-տնտեսական վերափոխումներ՝ վերականգնվել է պատերազմից վնասված տնտեսությունը, զարգացել են արդյունաբերական և գյուղատնտեսական ոլորտները, իրականացվել են բնակչության սոցիալական կառուցվածքի փոփոխություններ, ինչպես նաև քաղաքաշինական և մշակութային կյանքի ակտիվացման գործընթացներ։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում են քաղաքական կյանքի առանձնահատկությունները, կուսակցական վերահսկողության մեխանիզմները, գաղափարախոսական քաղաքականության ազդեցությունը հասարակության վրա և պետական կառավարման համակարգի գործելակերպը ստալինյան և հետստալինյան փուլերում։ Աշխատությունը նաև անդրադառնում է ազգային քաղաքականության դրսևորումներին, կրթության և գիտության զարգացման միտումներին, հասարակական կազմակերպությունների գործունեությանը և ժողովրդի առօրյա կյանքում տեղի ունեցող փոփոխություններին՝ ցույց տալով, թե ինչպես էին համադրվում կենտրոնական խորհրդային քաղաքականությունները և տեղական առանձնահատկությունները։

Mathematics

Աշխատությունը նվիրված է Հոպֆի արտապատկերումների և ինտեգրվող դինամիկական համակարգերի միջև գոյություն ունեցող մաթեմատիկական կապերի ուսումնասիրությանը՝ երկրաչափական, տոպոլոգիական և վերլուծական մեթոդների համադրմամբ։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն կառուցվածքների վրա, որոնց միջոցով բարձրաչափ տարածություններում սահմանված դինամիկական խնդիրները հնարավոր է ներկայացնել ավելի ցածր չափողականություն ունեցող տարածություններում՝ պահպանելով համակարգի կարևոր երկրաչափական և դինամիկական հատկությունները։ Հոպֆի արտապատկերումները դիտարկվում են որպես մաթեմատիկական կարևոր կառուցվածքներ, որոնք կապ են հաստատում տարբեր չափողականություն ունեցող ոլորտների միջև և հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրել ֆիբրացիաների, համաչափությունների ու տոպոլոգիական հատկությունների փոխհարաբերությունները։ Քննության են առնվում դասական Հոպֆի ֆիբրացիայի կառուցվածքը, դրա երկրաչափական մեկնաբանությունը և այն մեխանիզմները, որոնց միջոցով համապատասխան արտապատկերումը կարող է կիրառվել դինամիկական համակարգերի ձևափոխման կամ ռեդուկցիայի համար։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում համակարգերի համաչափություններին, քանի որ որոշակի համաչափության առկայությունը հնարավորություն է տալիս նվազեցնել շարժման հավասարումների չափողականությունը և առանձնացնել դինամիկայի էական փոփոխականները։ Ինտեգրվող համակարգերի ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են շարժման ինտեգրալները, պահպանման օրենքները և դրանց փոխադարձ կապերը։ Կարևորվում է բավարար թվով անկախ առաջին ինտեգրալների գոյությունը, որը հնարավորություն է տալիս բարդ դինամիկական խնդիրը ներկայացնել ավելի պարզ կառուցվածքով և որոշ դեպքերում ստանալ շարժման հավասարումների ճշգրիտ կամ արդյունավետորեն հաշվարկելի լուծումներ։ Քննության են առնվում փուլային տարածության երկրաչափությունը, շարժման հետագծերը և պահպանվող մեծությունների մակարդակային բազմությունները։ Առանձին նշանակություն է տրվում համիլտոնյան համակարգերին և սիմպլեկտիկ երկրաչափության մեթոդներին, որոնք բնական մաթեմատիկական հիմք են ստեղծում ինտեգրվող դինամիկայի ուսումնասիրման համար։ Համիլտոնյան ֆունկցիայի և համապատասխան շարժման հավասարումների միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել համակարգի ժամանակային զարգացումը, իսկ Պուասոնի փակագծերի կիրառմամբ՝ շարժման ինտեգրալների փոխհարաբերությունները։ Դիտարկվում են այն պայմանները, որոնց դեպքում պահպանվող մեծությունները գտնվում են համապատասխան փոխհարաբերության մեջ և ապահովում համակարգի ինտեգրվելիությունը։ Հոպֆի արտապատկերման կիրառումը կարող է հնարավորություն տալ որոշ բարձրաչափ համիլտոնյան համակարգեր կապել ավելի ցածր չափողականություն ունեցող մեխանիկական խնդիրների հետ։ Այս մոտեցման միջոցով ուսումնասիրվում է, թե ինչպես են սկզբնական համակարգի հետագծերը, համաչափությունները և պահպանման օրենքները փոխակերպվում նոր փոփոխականների անցնելու դեպքում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ռեդուկցիայի գործընթացին, որի նպատակն է համակարգի ավելորդ ազատության աստիճանների հեռացումը՝ պահպանելով դինամիկայի հիմնական տեղեկատվությունը։ Նման մեթոդները կարևոր են հատկապես այն համակարգերի համար, որոնց փուլային տարածքը ունի արտահայտված խմբային կամ երկրաչափական համաչափություն։ Քննության են առնվում նաև դասական մեխանիկայի խնդիրների հետ հնարավոր կապերը, որտեղ կենտրոնական ուժային դաշտերը, պտտական շարժումները և այլ ինտեգրվող մոդելներ կարող են ծառայել ընդհանուր տեսական կառուցվածքների ուսումնասիրման օրինակներ։ Կարևորվում է Կեպլերյան տիպի համակարգերի և հարմոնիկ օսցիլյատորների միջև հայտնի մաթեմատիկական համապատասխանությունների ուսումնասիրությունը, քանի որ համապատասխան ձևափոխությունները ցույց են տալիս, թե ինչպես կարող են արտաքինից տարբեր դինամիկական խնդիրներ ունենալ ընդհանուր երկրաչափական հիմք։ Այսպիսի կապերի բացահայտումը հնարավորություն է տալիս մի համակարգի համար հայտնի ինտեգրալներն ու լուծման մեթոդները համապատասխան ձևով օգտագործել մյուս համակարգի վերլուծության ժամանակ։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում շարժման թաքնված համաչափություններին։ Դրանք կարող են չարտահայտվել համակարգի սովորական տարածական համաչափությունների տեսքով, սակայն դրսևորվել լրացուցիչ պահպանվող մեծությունների գոյությամբ։ Նման կառուցվածքների ուսումնասիրությունը կարևոր է ինտեգրվելիության պատճառների բացահայտման և շարժման ամբողջական երկրաչափական նկարագրության համար։ Քննության են առնվում նաև փոփոխականների փոխակերպման և կանոնական ձևափոխությունների հնարավորությունները, որոնց միջոցով շարժման հավասարումները կարող են բերվել ավելի հարմար տեսքի։ Ինտեգրվող համակարգերի տեսության շրջանակում կարևորվում են գործողություն-անկյուն փոփոխականները, ինվարիանտ տորերը և փուլային տարածության համապատասխան կառուցվածքները։ Դրանց օգնությամբ հնարավոր է համակարգի շարժումը ներկայացնել կանոնավոր երկրաչափական ձևով և բացահայտել ժամանակային էվոլյուցիայի հիմնական օրինաչափությունները։ Առանձին նշանակություն է տրվում եզակի կետերին և այն դեպքերին, երբ ռեդուկցիայի կամ արտապատկերման կառուցվածքը սովորական ձևով չի գործում։ Նման կետերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալ համակարգի գլոբալ տոպոլոգիական կառուցվածքը և տարբեր դինամիկական ռեժիմների միջև անցումները։ Հոպֆի ֆիբրացիայի տոպոլոգիական հատկությունների ուսումնասիրությունը կարող է բացահայտել այնպիսի երևույթներ, որոնք հնարավոր չէ ամբողջությամբ նկարագրել միայն տեղային կոորդինատներով։ Այդ պատճառով երկրաչափական և տոպոլոգիական մոտեցումների համադրումը կարևոր նշանակություն ունի համակարգերի ամբողջական նկարագրության համար։ Դիտարկվում են նաև խմբային գործողությունների, ֆիբրացիաների և համապատասխան քվոտիենտ տարածությունների կառուցման մեթոդները։ Այսպիսի մաթեմատիկական ապարատը հնարավորություն է տալիս համակարգված ձևով ուսումնասիրել համաչափությունների ազդեցությունը դինամիկայի վրա և ձևակերպել ռեդուկցիայի ընդհանուր սկզբունքները։ Հետազոտության տեսական նշանակությունը պայմանավորված է տարբեր մաթեմատիկական ոլորտների՝ դիֆերենցիալ երկրաչափության, տոպոլոգիայի, համիլտոնյան մեխանիկայի և դինամիկական համակարգերի տեսության միջև կապերի բացահայտմամբ։ Միևնույն կառուցվածքի տարբեր տեսանկյուններից ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալ ինտեգրվելիության երկրաչափական հիմքերը և պահպանման օրենքների ծագումը։ Ստացված արդյունքները կարող են կիրառելի լինել դասական և մաթեմատիկական ֆիզիկայի տարբեր խնդիրներում, որտեղ անհրաժեշտ է բարդ բազմաչափ համակարգերի ռեդուկցիա, շարժման ինտեգրալների որոնում կամ դինամիկայի երկրաչափական կառուցվածքի վերլուծություն։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել մաթեմատիկական ֆիզիկայի, դինամիկական համակարգերի, դիֆերենցիալ երկրաչափության, տոպոլոգիայի և տեսական մեխանիկայի ոլորտների հետազոտողների, մաթեմատիկոսների, ֆիզիկոսների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Linguistics

Աշխատությունը նվիրված է ժամանակակից անգլերենում պայմանական կառուցվածքների միջոցով արտահայտվող բացահայտ և ներակա իմաստների լեզվաբանական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում պայմանական հարաբերությունների իմաստային և գործաբանական բնույթն է՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով այն տեղեկատվությանը, որը խոսքում ուղղակիորեն չի արտահայտվում, սակայն ընկալվում է համատեքստի, հաղորդակցական իրավիճակի, խոսողի մտադրության և զրուցակիցների ընդհանուր գիտելիքների հիման վրա։ Քննվում են իրական, հավանական, ենթադրական և հակափաստական պայմաններ արտահայտող կառուցվածքները՝ պարզելու, թե դրանց քերականական ձևն ինչպես է փոխկապակցվում խոսքային իմաստի հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն դեպքերին, երբ պայմանական ասույթը բառացի նշանակությունից բացի փոխանցում է ենթադրություն, ակնարկ, նախազգուշացում, խորհուրդ, խնդրանք, խոստում, գնահատական, պատճառահետևանքային կապ կամ խոսողի վերաբերմունք։ Ուսումնասիրվում է համատեքստի դերը ներակա բովանդակության մեկնաբանման մեջ, քանի որ նույն քերականական կառուցվածքը տարբեր հաղորդակցական իրավիճակներում կարող է ձեռք բերել տարբեր գործաբանական արժեքներ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նախադրյալների, իմպլիկատուրաների և ենթատեքստային իմաստների հարաբերակցության վերլուծությունը՝ պայմանական ասույթի ամբողջական հաղորդակցական բովանդակությունը բացահայտելու նպատակով։ Դիտարկվում է նաև բայական ժամանակաձևերի, եղանակավորության, մոդալ բայերի և բառային ցուցիչների մասնակցությունը պայմանականության տարբեր աստիճանների արտահայտմանը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համեմատվել գրավոր և բանավոր խոսքից վերցված օրինակներ՝ բացահայտելու պայմանական կառույցների գործածության առանձնահատկությունները տարբեր խոսքային իրավիճակներում և ոճական միջավայրերում։ Անդրադարձ է կատարվում խոսողի և ունկնդրի միջև ընդհանուր գիտելիքի նշանակությանը, քանի որ ներակա իմաստի ճիշտ մեկնաբանությունը հաճախ պահանջում է ոչ միայն լեզվական կառուցվածքի ճանաչում, այլև տվյալ հաղորդակցական իրավիճակի վերաբերյալ համապատասխան պատկերացում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է իմաստաբանության, լեզվագործաբանության, շարահյուսության և խոսույթի վերլուծության մոտեցումները՝ ժամանակակից անգլերենի պայմանական ասույթների իմաստային բազմաշերտությունը և դրանց հաղորդակցական գործառույթները համակարգված ներկայացնելու նպատակով։