Գրական արաբերենը գլոբալացման դարաշրջանում. լեզվական քաղաքականության հիմնախնդիրները տիպաբանական տեսանկյունից

Linguistics

Ռուսաց լեզվի քերականական կառուցվածքի և լեզվական հիմնական օրինաչափությունների ուսումնասիրման համար նախատեսված ուսումնական աշխատություն է, որի նպատակն է հայ ընթերցողին մայրենի լեզվով ծանոթացնել ռուսերենի քերականական համակարգին, բառերի ձևափոխության կանոններին և խոսքի կառուցման առանձնահատկություններին։ Աշխատությունը կարևոր տեղ ունի հայերենով օտար լեզվի ուսուցման պատմության մեջ, քանի որ արտացոլում է ռուսերենի ուսումնասիրման անհրաժեշտությունը և հայ ընթերցողների համար լեզվական գիտելիքները հասանելի դարձնելու կրթական ձգտումը։ Դրա հիմնական բովանդակային ուղղությունը ռուսերենի հնչյունական, ձևաբանական և շարահյուսական կառուցվածքի ներկայացումն է՝ հայերեն բացատրությունների միջոցով։ Ռուսերենի այբուբենի, տառերի, հնչյունների, արտասանության և շեշտադրության առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը լեզվի յուրացման սկզբնական կարևոր հիմքն է։ Դրան հաջորդում է բառերի կառուցվածքի, խոսքի մասերի և դրանց քերականական հատկանիշների ներկայացումը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի ռուսերենի գոյականների հոլովման համակարգը, որը ներառում է հոլովների, սեռերի և թվի քերականական կարգերը։ Գոյականների ձևափոխության կանոնների իմացությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու բառերի միջև գոյություն ունեցող իմաստային ու քերականական հարաբերությունները և ճիշտ կիրառելու դրանք խոսքում։ Կարևոր տեղ են զբաղեցնում նաև ածականների, դերանունների, թվականների և մակբայների քերականական առանձնահատկությունները, դրանց համաձայնեցման ու կիրառության սկզբունքները։ Աշխատության լեզվաբանական բովանդակության կարևոր բաղադրիչներից է բայի քերականական համակարգը։ Ռուսերենի բայերի խոնարհումը, դեմքի, թվի և ժամանակի կարգերը, եղանակները, ինչպես նաև գործողության բնույթն արտահայտող ձևերը կարևոր նշանակություն ունեն լեզվի ճիշտ յուրացման համար։ Բայական համակարգի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու գործողությունների արտահայտման տարբեր եղանակները և կառուցելու քերականորեն ճիշտ նախադասություններ։ Քերականական գիտելիքների մյուս կարևոր ուղղությունը շարահյուսությունն է, որն ընդգրկում է բառերի կապակցման, բառակապակցությունների և նախադասությունների կառուցման կանոնները։ Ռուսերենի նախադասության կառուցվածքի, նախադասության անդամների և բառերի միջև քերականական կապերի ուսումնասիրությունը նպաստում է ինչպես գրավոր, այնպես էլ բանավոր խոսքի զարգացմանը։ Հայերեն բացատրությունների կիրառությունը կարևոր մեթոդական առավելություն է, քանի որ հնարավորություն է տալիս ռուսերենի քերականական երևույթները հասկանալու հայերեն լեզվական մտածողության միջոցով։ Երկու լեզուների քերականական համակարգերի համադրումը նպաստում է նմանությունների և տարբերությունների ճանաչմանը, լեզվական մտածողության զարգացմանը և օտար լեզվի կառուցվածքային առանձնահատկությունների ավելի գիտակցված յուրացմանը։ Աշխատության կրթական նշանակությունը չի սահմանափակվում միայն քերականական կանոնների փոխանցմամբ։ Այն նաև հնարավորություն է ստեղծում զարգացնելու ռուսերեն կարդալու, գրելու, խոսելու և թարգմանելու նախնական կարողությունները։ Ռուսերենի իմացությունը հատկապես կարևոր էր այն ժամանակաշրջանում, երբ հայ բնակչության մի զգալի հատվածի հասարակական, կրթական, վարչական և մշակութային հարաբերությունները սերտորեն կապված էին Ռուսական կայսրության հետ։ Այդ պատճառով ռուսերենի ուսումնասիրությունը ձեռք էր բերում ոչ միայն լեզվական, այլև գործնական ու հասարակական նշանակություն։ Գրական և մեթոդական առումով աշխատությունը պատկանում է օտար լեզուների համառոտ քերականական ձեռնարկների ավանդույթին։ Նման ձեռնարկներին բնորոշ է լեզվական նյութի համակարգված ներկայացումը, քերականական կանոնների բացատրությունը և ուսուցման համար անհրաժեշտ գիտելիքների դասակարգումը։ Հայերենով բացատրությունների առկայությունը նպաստում էր ուսումնական նյութի մատչելիությանը և նվազեցնում օտար լեզվի ինքնուրույն ուսումնասիրման դժվարությունները։ Այսպիսի աշխատությունները կարևոր դեր են կատարել հայ իրականության մեջ ռուսաց լեզվի ուսուցման մեթոդների ձևավորման, լեզվական գիտելիքների տարածման և հայ-ռուսական կրթական ու մշակութային կապերի զարգացման գործում։ Պատմամշակութային առումով հրատարակությունը նշանակալի է XIX դարի առաջին կեսի հայ կրթական և տպագրական կյանքի ուսումնասիրության համար։ Մոսկվան այդ ժամանակաշրջանում հայ մտավորականության և կրթական գործունեության կարևոր կենտրոններից էր։ Հայերեն ուսումնական գրականության հրատարակումը ռուսալեզու միջավայրում հնարավորություն էր տալիս հայ ընթերցողներին մայրենի լեզվով յուրացնելու ռուսաց լեզուն և ընդլայնելու իրենց կրթական ու հաղորդակցական հնարավորությունները։ «Օգոստեան Սեմէնի» տպարանի միջոցով լույս տեսած այս աշխատությունը վկայում է նաև տպագրական գործունեության կարևորության մասին՝ որպես լեզվական և կրթական գիտելիքների տարածման միջոց։ Այն արտացոլում է հայ հասարակության մեջ օտար լեզուների ուսուցման նկատմամբ աճող հետաքրքրությունը և մայրենի լեզվով դասագրքեր ստեղծելու անհրաժեշտության գիտակցումը։ Գիրքը կարևոր մատենագիտական և պատմալեզվաբանական արժեք ունի հայերեն ռուսագիտական գրականության, ռուսերենի դասավանդման պատմության, համեմատական քերականագիտության և XIX դարի հայ-ռուսական մշակութային հարաբերությունների ուսումնասիրության համար։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում լեզվաբանների, ռուսագետների, հայագետների, մանկավարժների, թարգմանիչների և հայ հին ուսումնական գրականությամբ զբաղվող հետազոտողների համար՝ որպես հայերենով ռուսաց լեզվի համակարգված ուսուցման վաղ շրջանի նշանակալի նմուշ։

Technology

Աշխատությունը նվիրված է թվային ինտեգրալ սխեմաների վիճակագրական վարքագիծը վերարտադրող միջոցների մշակմանը և հետազոտմանը՝ էլեկտրոնային համակարգերի նախագծման, մոդելավորման և հուսալիության գնահատման արդյունավետության բարձրացման նպատակով։ Դիտարկվում են թվային ինտեգրալ սխեմաների աշխատանքի հիմնական օրինաչափությունները, դրանց պարամետրերի պատահական փոփոխությունները, տեխնոլոգիական շեղումները և արտաքին գործոնների ազդեցությունը սխեմաների ֆունկցիոնալ բնութագրերի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում թվային սխեմաների վիճակագրական հատկությունների նկարագրմանը, պատահական գործընթացների մաթեմատիկական մոդելավորմանը և իրական սարքերի վարքագծին համապատասխան փորձարարական ու հաշվարկային մոդելների ստեղծմանը։ Քննարկվում են տրամաբանական տարրերի փոխանջատման ժամանակային բնութագրերը, ազդանշանների տարածման ուշացումները, սխալների առաջացման հավանականությունը և էլեկտրոնային բաղադրիչների պարամետրերի փոփոխականության ազդեցությունը համակարգերի աշխատանքի վրա։ Անդրադարձ է կատարվում վիճակագրական մոդելավորման մեթոդներին, հավանականային բաշխումների կիրառմանը, փորձարարական տվյալների մշակմանը և թվային ինտեգրալ սխեմաների վարքագիծը նմանակող ապարատային ու ծրագրային միջոցների մշակման հնարավորություններին։ Կարևորվում են մոդելների ճշգրտության գնահատումը, ստացված արդյունքների համապատասխանությունը իրական սխեմաների բնութագրերին, ինչպես նաև մշակված միջոցների կիրառելիությունը էլեկտրոնային սարքավորումների փորձարկման և նախագծման գործընթացներում։ Ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել թվային ինտեգրալ սխեմաների վիճակագրական վերլուծության մեթոդների կատարելագործմանը, դրանց աշխատանքի կանխատեսելիության բարձրացմանը և էլեկտրոնային համակարգերի հուսալիության ապահովմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել միկրոէլեկտրոնիկայի, թվային սխեմատեխնիկայի, համակարգչային մոդելավորման, էլեկտրոնային սարքավորումների նախագծման և հուսալիության տեսության մասնագետների ու տեխնիկական մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Other Subjects

Աշխատությունը ճանապարհորդական, աշխարհագրական և պատմահնագիտական բնույթի ուսումնասիրություն է, որը ներկայացնում է Փոքր Ասիայի, Միջագետքի, Քաղդեայի և Հայաստանի տարբեր տարածքներում կատարված ուղևորությունների ընթացքում հավաքված դիտարկումները և հետազոտական նյութերը։ Հեղինակի ուշադրության կենտրոնում են տարածաշրջանների բնական աշխարհագրությունը, բնակավայրերը, ճանապարհային հաղորդակցությունները, հնավայրերը, ճարտարապետական հուշարձանները, տեղական բնակչության կենցաղը և պատմական անցյալի նյութական վկայությունները։ Ճանապարհորդական նկարագրությունները համադրվում են պատմական ու հնագիտական դիտարկումների հետ՝ ստեղծելով ուսումնասիրված տարածքների բազմակողմ պատկերը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում հին քաղաքների, ամրությունների, եկեղեցիների, վանքերի, գերեզմանային կառույցների, արձանագրությունների և այլ հուշարձանների նկարագրությունը, որոնց միջոցով փորձ է արվում վերականգնել տարածաշրջանի պատմական զարգացման առանձին փուլերը։ Հայաստանի վերաբերյալ նյութերը արժեքավոր են հատկապես պատմական աշխարհագրության, բնակավայրերի տեղադրության, ճարտարապետական ժառանգության և XIX դարի ճանապարհորդական գրականության ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Հեղինակը դիտարկում է նաև տարբեր ժողովուրդների բնակեցման տարածքները, լեզվական ու մշակութային առանձնահատկությունները, տնտեսական զբաղմունքները և տեղական սովորույթները՝ ներկայացնելով ճանապարհորդության ժամանակ հանդիպած հասարակական միջավայրը։ Միաժամանակ նման տեղեկությունները պահանջում են աղբյուրագիտական քննադատություն, քանի որ ճանապարհորդի նկարագրությունները ձևավորվել են տվյալ ժամանակաշրջանի գիտական պատկերացումների, անձնական դիտարկումների և եվրոպական արևելագիտական մոտեցումների ազդեցությամբ։ Աշխարհագրական տեղեկությունները հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու լեռնային համակարգերի, գետերի, հարթավայրերի, բնակավայրերի փոխադարձ դիրքի և ճանապարհորդական երթուղիների մասին, իսկ հնագիտական նյութերը ցույց են տալիս, թե ինչպես էին տարածաշրջանի հուշարձանները փաստագրվում հնագիտության՝ որպես գիտական բնագավառի ձևավորման շրջանում։ Աշխատությունը կարևոր է նաև ճանապարհորդական գրականության պատմության համար, քանի որ գիտական դիտարկումը միահյուսվում է ճանապարհային տպավորությունների և տեղական միջավայրի նկարագրության հետ։ Ընդհանուր առմամբ այն բազմաբնույթ սկզբնաղբյուրային նյութ է տրամադրում պատմաբաններին, հնագետներին, աշխարհագրագետներին, ազգագրագետներին և մշակութային ժառանգության ուսումնասիրողներին՝ հնարավորություն տալով համադրել XIX դարում արձանագրված տեղեկությունները հետագա գիտական հետազոտությունների տվյալների հետ։

Literature

Այս աշխատանքը նվիրված է հայ գրականության պատմության համակարգված ուսումնասիրությանը՝ հիմնված մեխիթարյան միաբանության (Mechitaristen) գիտական և գրական ժառանգության վրա, որոնք XVIII–XIX դարերում մեծ դեր են ունեցել հայկական բանասիրության, պատմագրության և լեզվաբանական ուսումնասիրությունների զարգացման մեջ։ Հեղինակը փորձում է ներկայացնել հայ գրականության էվոլյուցիան որպես շարունակական գործընթաց՝ սկսած վաղ միջնադարյան հոգևոր և պատմագրական ստեղծագործություններից մինչև նոր ժամանակների գրական ձևավորումներ՝ ընդգծելով գրավոր ավանդույթի կայունությունն ու բազմազանությունը։ Աշխատության մեջ հատուկ ուշադրություն է դարձվում մեխիթարյանների գիտական մեթոդաբանությանը, որոնք հիմնվել են ձեռագրերի հավաքագրման, համեմատական վերլուծության, թարգմանությունների և քննադատական հրատարակությունների վրա՝ ձևավորելով հայագիտության եվրոպական դպրոցներից մեկը։ Նշվում է նաև նրանց դերը հայ դասական հեղինակների՝ Մովսես Խորենացու, Եղիշեի, Գրիգոր Նարեկացու և այլոց ստեղծագործությունների պահպանման և տարածման գործում, ինչը նպաստել է հայ մշակույթի միջազգային ճանաչմանը։ Աշխատությունը վերլուծում է նաև հայ գրականության թեմատիկ և ժանրային զարգացումը՝ ընդգծելով պատմագրության, կրոնական գրականության, պոեզիայի և թարգմանական գրականության փոխկապակցվածությունը։ Միաժամանակ դիտարկվում է հայ գրականության տեղը եվրոպական գիտական մտքի մեջ, որտեղ մեխիթարյանների աշխատությունները դարձել են կարևոր աղբյուր արևելագիտության և բանասիրության համար։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ներկայացնում է հայ գրականության պատմությունը մեխիթարյանների տեսլականով՝ որպես ազգային մշակույթի շարունակական և գիտականորեն հիմնավորված զարգացման գործընթաց։

History

Աշխատությունը նվիրված է Իրանի արտաքին քաղաքականության հիմնական ուղղությունների, առանձնահատկությունների և զարգացման գործընթացների ուսումնասիրությանը Ղաջարական դինաստիայի առաջին երեք տիրակալների՝ Աղա Մոհամմադ խան Ղաջարի, Ֆաթհ Ալի շահի և Մոհամմադ շահի կառավարման ժամանակաշրջանում։ Քննարկվում են XVIII դարի վերջի և XIX դարի առաջին կեսի Իրանի միջազգային հարաբերությունները, տարածաշրջանային քաղաքականության ձևավորումը և հարևան պետությունների հետ դիվանագիտական ու ռազմական փոխհարաբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Ռուսաստանի և Մեծ Բրիտանիայի հետ Իրանի հարաբերություններին, Հարավային Կովկասում ազդեցության համար մղվող պայքարին, ռուս-պարսկական պատերազմներին և դրանց հետևանքով կնքված Գյուլիստանի ու Թուրքմենչայի պայմանագրերի քաղաքական և տարածքային հետևանքներին։ Ուսումնասիրվում են նաև Օսմանյան կայսրության հետ հարաբերությունները, եվրոպական տերությունների ազդեցության ընդլայնումը և Իրանի արտաքին քաղաքականության վրա ներքին քաղաքական ու տնտեսական գործոնների ներգործությունը։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու Ղաջարական Իրանի դիվանագիտական ռազմավարության, միջազգային դիրքի փոփոխությունների և տարածաշրջանի աշխարհաքաղաքական զարգացումների մասին։ Այն կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, իրանագետների, արևելագետների, միջազգային հարաբերությունների մասնագետների և Մերձավոր Արևելքի ու Հարավային Կովկասի պատմությամբ հետաքրքրվողների համար։

Medicine

Բժշկագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է իշեմիկ ինսուլտի զարգացման տարբեր փուլերում գլխուղեղի կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ փոփոխությունների ուսումնասիրությանը՝ ժամանակակից նյարդավիզուալիզացիոն մեթոդների կիրառման տեսանկյունից։ Քննության են առնվում գլխուղեղի արյան շրջանառության խանգարումների ախտաֆիզիոլոգիական մեխանիզմները, նյարդային հյուսվածքի իշեմիկ ախտահարման առանձնահատկությունները և հիվանդության ընթացքի հետ կապված փոփոխությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում համակարգչային և մագնիսառեզոնանսային տոմոգրաֆիայի, դիֆուզիոն ու պերֆուզիոն պատկերավորման մեթոդների հնարավորություններին՝ ուղեղային հյուսվածքի վնասման աստիճանի, տեղակայման և տարածման գնահատման գործում։ Վերլուծվում են ինսուլտի սուր, ենթասուր և վերականգնողական փուլերում դիտվող կառուցվածքային փոփոխությունները, գլխուղեղի տարբեր հատվածների ֆունկցիոնալ ակտիվության խանգարումները և դրանց կապը հիվանդության կլինիկական դրսևորումների հետ։ Քննարկվում են նաև նյարդավիզուալիզացիոն ցուցանիշների նշանակությունը վաղ ախտորոշման, հիվանդության ընթացքի գնահատման, բուժման արդյունավետության վերահսկման և հնարավոր ելքերի կանխատեսման գործընթացներում։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս առավել ամբողջական պատկերացում կազմելու իշեմիկ ինսուլտի զարգացման դինամիկայի և գլխուղեղում տեղի ունեցող փոփոխությունների փոխկապակցվածության վերաբերյալ։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել նյարդաբանության, նյարդառադիոլոգիայի, ճառագայթային ախտորոշման և վերականգնողական բժշկության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։