Discover other interesting and useful materials

    Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials section
    Online

    Religion

    1825 թվականի օրացույց՝ ըստ հին տոմարի և հայոց ՌՄՀԴ թվականի

    Հրատարակությունը ներկայացնում է 1825 թվականի օրացուցային տվյալները՝ հիմնված հին տոմարի վրա և զուգահեռ նշելով Քրիստոսի ծննդյան ու հայոց թվականությունները։ Հին տոմարի կիրառությունը կարևոր առանձնահատկություն է, քանի որ այն արտացոլում է ժամանակի հաշվարկման այն ավանդույթը, որը պահպանվել էր հայկական եկեղեցական և հասարակական միջավայրում։ Երկու թվականությունների համադրումը հնարավորություն էր տալիս ընթերցողին կողմնորոշվելու տարբեր ժամանակագրական համակարգերում և համեմատելու ամսաթվերը։ Օրացույցի գործնական նշանակությունը կապված էր տարվա ամիսների, օրերի և ամսաթվերի հերթականությանը հետևելու, առօրյա գործերը կազմակերպելու և կարևոր իրադարձությունները հիշելու հետ։ Հայ եկեղեցական կյանքում օրացուցային համակարգը կարևոր դեր ուներ նաև տոների, սրբերի հիշատակության օրերի և ծիսական արարողությունների ժամանակը որոշելու գործում։ Հին տոմարի նշումը հատկապես արժեքավոր է ժամանակագրական ավանդույթների փոփոխությունն ու շարունակականությունն ուսումնասիրելու համար։ Այսպիսի հրատարակությունները ոչ միայն ժամանակի հաշվարկման գործիքներ էին, այլև ազգային ու հոգևոր մշակույթի պահպանման միջոցներ։ Դրանք հետաքրքրություն են ներկայացնում հայ տոմարագիտության, եկեղեցական պատմության, ժամանակագրության և 19-րդ դարի հայկական գրատպության ուսումնասիրության տեսանկյունից։

    Updated: 2026-11-06
    1825 թվականի օրացույց՝ ըստ հին տոմարի և հայոց ՌՄՀԴ թվականի
    Online

    Other Subjects

    Отчет о геологических изследованиях месторождений медных руд в Зангезурском уезде Елисаветпольской губернии

    Աշխատությունը նվիրված է Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառի պղնձահանքերի երկրաբանական ուսումնասիրությունների արդյունքների ներկայացմանը և տարածաշրջանի հանքային պաշարների գնահատմանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է պղնձի հանքայնացման տարածական բաշխման, հանքաբեր ապարների երկրաբանական կառուցվածքի, հանքային մարմինների տեղադրման պայմանների և դրանց արդյունաբերական նշանակության բացահայտման վրա։ Ներկայացվում են ուսումնասիրված տարածքների երկրաբանական առանձնահատկությունները, ապարների կազմն ու փոխհարաբերությունները, շերտագրական և կառուցվածքային պայմանները, ինչպես նաև հանքայնացման ձևավորման հետ կապված բնական գործընթացները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում պղնձային հանքանյութերի հանդիպման վայրերին, հանքային երակների և այլ հանքաբեր մարմինների տարածմանը, դրանց ձևաբանական բնութագրերին և շրջակա ապարների հետ ունեցած կապերին։ Դաշտային ուսումնասիրությունների շրջանակում կարող են ներկայացվել երկրաբանական դիտարկումների, նմուշառման, հանքային ապարների նկարագրության և տեղանքի հետազոտման արդյունքները, որոնց հիման վրա գնահատվում են առանձին հանքավայրերի և հանքաերևակումների հնարավորությունները։ Կարևորվում են նաև հանքանյութերի որակի, տարածման շարունակականության և արդյունահանման համար նպաստավոր կամ սահմանափակող երկրաբանական պայմանների վերաբերյալ տվյալները։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել տվյալ ժամանակաշրջանում Զանգեզուրի հանքային հարստությունների ուսումնասիրման մակարդակի, կիրառված երկրաբանական մեթոդների և պղնձի արդյունահանման զարգացման նկատմամբ տնտեսական հետաքրքրության մասին։ Հանքավայրերի նկարագրությունները կարող են ներառել նաև արդեն շահագործվող հանքերի վիճակի, նախկին լեռնային աշխատանքների հետքերի, հանքային տարածքների հասանելիության և հետագա հետախուզական աշխատանքների նպատակահարմարության վերաբերյալ դիտարկումներ։ Հատուկ արժեք ունեն տարածքի երկրաբանական կառուցվածքի վերաբերյալ վաղ շրջանի փաստագրական տվյալները, քանի որ դրանք կարող են համադրվել հետագա երկրաբանական հետազոտությունների արդյունքների հետ և օգտագործվել տարածաշրջանի հանքարդյունաբերության պատմական զարգացման ուսումնասիրության համար։ Միաժամանակ նյութն արտացոլում է Ռուսական կայսրության վարչական համակարգում ընդգրկված Զանգեզուրի բնական պաշարների ուսումնասիրման պատմական փուլերից մեկը և կարևոր սկզբնաղբյուր է տարածաշրջանի տնտեսական ու արդյունաբերական պատմության տեսանկյունից։ Երկրաբանական և պատմական տեղեկությունների համադրումը հնարավորություն է տալիս գնահատել պղնձի հանքավայրերի նշանակությունը ոչ միայն բնական ռեսուրսների, այլև տեղական տնտեսության և հետագա հանքարդյունաբերական զարգացման համատեքստում։ Նյութը կարող է օգտակար լինել երկրաբանության, հանքաբանության, օգտակար հանածոների հանքավայրերի ուսումնասիրության, տնտեսական պատմության, պատմական աշխարհագրության և Հայաստանի ու Զանգեզուրի հանքարդյունաբերության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների, մասնագետների և ուսանողների համար։

    Updated: 2026-09-17
    Отчет о геологических изследованиях месторождений медных руд в Зангезурском уезде Елисаветпольской губернии
    Online

    Political Science

    Քաղացիական հասարակություն

    Քաղաքացիական հասարակությունը հասարակության այն հատվածն է, որը գործում է պետությունից անկախ և ներառում է քաղաքացիների կամավոր միավորումները, հասարակական կազմակերպությունները, արհմիությունները, նախաձեռնող խմբերը, լրատվամիջոցները և այլ ինստիտուտներ։ Այն ձևավորում է հասարակության ինքնակազմակերպման համակարգը և նպաստում է ժողովրդավարության զարգացմանը, մարդու իրավունքների պաշտպանությանը և պետական իշխանության վերահսկմանը։ Քաղաքացիական հասարակության հիմնական գաղափարը հիմնված է այն սկզբունքի վրա, որ քաղաքացիները պետք է ակտիվորեն մասնակցեն հասարակական և քաղաքական կյանքին՝ ոչ միայն ընտրությունների միջոցով, այլ նաև հասարակական նախաձեռնությունների, քննարկումների և վերահսկողության մեխանիզմների միջոցով։ Քաղաքացիական հասարակությունը ծառայում է որպես միջնորդ պետության և անհատի միջև՝ ապահովելով նրանց միջև հավասարակշռություն։ Այն նպաստում է իշխանության թափանցիկությանը և հաշվետվողականությանը, քանի որ հասարակական կազմակերպությունները և լրատվամիջոցները վերահսկում են պետական մարմինների գործունեությունը և բարձրացնում հասարակական խնդիրները։ Քաղաքացիական հասարակության զարգացման համար կարևոր են իրավական պետության առկայությունը, խոսքի ազատությունը, միավորման ազատությունը և ժողովրդավարական արժեքների հաստատումը։ Հայաստանում քաղաքացիական հասարակությունը զարգանում է հատկապես անկախության ձեռքբերումից հետո, երբ ստեղծվեցին բազմաթիվ հասարակական կազմակերպություններ և նախաձեռնություններ տարբեր ոլորտներում՝ մարդու իրավունքներ, բնապահպանություն, կրթություն և սոցիալական խնդիրներ։ Չնայած զարգացման ընթացքին, քաղաքացիական հասարակությունը դեռևս բախվում է մի շարք մարտահրավերների, ինչպիսիք են ֆինանսական սահմանափակումները և ինստիտուցիոնալ կայունության պակասը։

    Updated: 2026-10-23
    Քաղացիական հասարակություն
    Online

    Mathematics

    Двухчастичные корреляционные эффекты в квантовых решеточных системах / Երկմասնիկային կորելյացիոն երևույթներ քվանտային ցանցային համակարգերում

    Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է քվանտային ցանցային համակարգերում երկմասնիկային կոռելյացիոն երևույթների ուսումնասիրությանը և դրանց ազդեցության վերլուծությանը համակարգերի ֆիզիկական հատկությունների վրա։ Գրքում քննարկվում են քվանտային մասնիկների փոխազդեցության արդյունքում ձևավորվող կոռելյացիաները, դրանց մաթեմատիկական նկարագրությունը և դերը բազմամասնիկ համակարգերի վարքագծի ձևավորման գործում։ Հեղինակը ներկայացնում է տեսական մոդելներ և անալիտիկ մեթոդներ, որոնց միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել ցանցային կառուցվածք ունեցող քվանտային համակարգերում առաջացող վիճակները, էներգետիկ բնութագրերը և հավաքական ազդեցությունները։ Աշխատության մեջ առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մասնիկների փոխկապակցված շարժմանը, քվանտային վիճակների կառուցվածքին, փուլային անցումներին և այն երևույթներին, որոնք պայմանավորված են երկմասնիկային կոռելյացիոն էֆեկտներով։ Ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի քվանտային վիճակագրության, խտացված միջավայրի ֆիզիկայի, նանոկառուցվածքների և ժամանակակից քվանտային տեխնոլոգիաների տեսական հիմքերի զարգացման համար։ Գիրքը նախատեսված է տեսական ֆիզիկոսների, հետազոտողների, ասպիրանտների, բարձր կուրսերի ուսանողների և քվանտային համակարգերի մոդելավորմամբ զբաղվող մասնագետների համար, ովքեր հետաքրքրված են բազմամասնիկ համակարգերի խորքային հատկությունների և դրանց նկարագրման ժամանակակից մեթոդների ուսումնասիրությամբ։

    Updated: 2026-09-11
    Двухчастичные корреляционные эффекты в квантовых решеточных системах / Երկմասնիկային կորելյացիոն երևույթներ քվանտային ցանցային համակարգերում
    Online

    History

    Հարություն Պեզճյանի՝ ազգային մեծ բարերարի կենսագրությունը

    Աշխատությունը նվիրված է Հարություն Պեզճյանի կյանքին և գործունեությանը՝ ներկայացնելով հայ ազգային բարեգործության պատմության մեջ նրա ունեցած նշանակալի դերը։ Հարություն Պեզճյանը՝ հայտնի որպես Պեզճյան ամիրա, Օսմանյան կայսրության հայ համայնքի նշանավոր հասարակական գործիչներից և բարերարներից էր, որի գործունեությունը կարևոր ազդեցություն է ունեցել հայ համայնքային, կրթական և հոգևոր կյանքի զարգացման վրա։ Նրա կենսագրության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու անհատական նախաձեռնության, նյութական միջոցների նպատակային օգտագործման և հանրային ծառայության այն ավանդույթներին, որոնք նպաստել են ազգային հաստատությունների ամրապնդմանը։ Պեզճյանի բարեգործական գործունեությունը կապված է կրթական ու կրոնական հաստատությունների աջակցության, համայնքային կարիքների բավարարման և հայ երիտասարդության կրթության խրախուսման հետ։ Նրա անվան հետ առնչվող կարևոր նախաձեռնություններից է Պեզճյան վարժարանի հիմնադրումը, որը դարձավ հայ կրթական կյանքի նշանակալի օջախներից մեկը։ Կենսագրական շարադրանքը կարևոր է ոչ միայն անհատի կյանքի ու ձեռքբերումների ճանաչման, այլև XIX դարի հայ համայնքի հասարակական կառուցվածքի, բարեգործական ավանդույթների և ազգային հաստատությունների զարգացման պայմանների ուսումնասիրության համար։ Նման աշխատությունները ներկայացնում են բարերարի կերպարը որպես հանրային պատասխանատվության, առատաձեռնության և ազգային գործին նվիրվածության օրինակ՝ ընդգծելով կրթության, հոգևոր արժեքների և համայնքի բարօրության կարևորությունը։ Գիրքը նշանակալի է հայ կենսագրական գրականության և ազգային բարեգործության պատմության տեսանկյունից՝ պահպանելով հիշողությունը հայ հասարակական կյանքում կարևոր դեր ունեցած գործչի մասին։ Այն կարող է հետաքրքրել հայոց պատմությամբ, Կոստանդնուպոլսի հայ համայնքի անցյալով, կրթական հաստատությունների պատմությամբ, բարեգործության ավանդույթներով և հայ հասարակական գործիչների կենսագրություններով հետաքրքրվող ընթերցողներին ու հետազոտողներին։

    Updated: 2026-10-25
    Հարություն Պեզճյանի՝ ազգային մեծ բարերարի կենսագրությունը
    Online

    History

    Հայաստանը և Այսրկովկասը Աքեմենյան Պարսկաստանի վարչական բաժանումների համակարգում

    Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի և Այսրկովկասի պատմական աշխարհագրության ուսումնասիրությանը՝ Աքեմենյան Պարսկաստանի տիրապետության ժամանակաշրջանում ձևավորված վարչական բաժանումների և կառավարման համակարգի համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում է հին հայկական տարածքների քաղաքական, վարչատարածքային և աշխարհագրական դիրքի պարզաբանումը Պարսկական տերության կազմում, ինչպես նաև տարածաշրջանի տարբեր երկրամասերի ընդգրկվածության, սահմանների և վարչական պատկանելության հարցերի քննությունը։ Աքեմենյան Պարսկաստանի ընդարձակ կայսրությունը կառավարում էր բազմաթիվ ժողովուրդների և տարածքների՝ դրանք ներառելով վարչական միավորների ու հարկային պարտավորությունների որոշակի համակարգում։ Այս կառավարման կառուցվածքի ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի Հայաստանի հին պատմության այնպիսի հիմնահարցերի բացահայտման համար, ինչպիսիք են հայկական պետական-քաղաքական կազմավորումների կարգավիճակը, պատմական տարածքների սահմանները, հարևան երկրամասերի հետ հարաբերությունները և տարածաշրջանի տեղը կայսրության քաղաքական ու տնտեսական կյանքում։ Հեղինակը պատմաաշխարհագրական մոտեցմամբ անդրադառնում է Հայաստանի և Այսրկովկասի տարածքային հարաբերակցությանը՝ դիտարկելով դրանք ոչ թե մեկուսացված աշխարհագրական միավորներ, այլ հին արևելյան աշխարհի քաղաքական գործընթացներով փոխկապակցված տարածաշրջաններ։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է Աքեմենյան ժամանակաշրջանի վարչական բաժանումների և պատմական Հայաստանի աշխարհագրական տարածքի համադրումը, ինչը հնարավորություն է տալիս ավելի հստակ պատկերացում կազմելու հին հայկական երկրամասերի տեղադրության, վարչական կազմակերպման և քաղաքական ենթակայության վերաբերյալ։ Նման հարցադրումները կարևոր են նաև հին աղբյուրներում հանդիպող աշխարհագրական անվանումների, վարչական միավորների և ժողովուրդների հիշատակությունների պատմական մեկնաբանության համար։ Աշխատությունը նշանակալի է Հայաստանի հին պատմության և Աքեմենյան Պարսկաստանի կայսերական կառավարման համակարգի փոխհարաբերությունների ուսումնասիրության տեսանկյունից, քանի որ նպաստում է տարածաշրջանի քաղաքական աշխարհագրության, վարչատարածքային կառուցվածքի և պատմական սահմանների վերաբերյալ գիտական պատկերացումների խորացմանը։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայոց հին պատմությամբ, Աքեմենյան տերության պատմությամբ, հին արևելյան վարչական համակարգերով և պատմական աշխարհագրությամբ զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների, ուսանողների ու ընթերցողների համար՝ միաժամանակ արժեքավոր նյութ տրամադրելով Հայաստանի և Այսրկովկասի պատմական դիրքը հին աշխարհի քաղաքական քարտեզի վրա ընկալելու համար։

    Updated: 2026-11-19
    Հայաստանը և Այսրկովկասը Աքեմենյան Պարսկաստանի վարչական բաժանումների համակարգում