Հայ տպագրության տարեգիրք: Մատենագիտական ցանկ (2024, թիվ 8)

Literature

Այն գրական քննադատության տեսական և կիրառական կողմերը՝ որպես գրականագիտության գործնական, օրինաչափ ու ստեղծագործական ճյուղ։ Գիրքը նպատակ ունի բացատրել քննադատության նշանակությունը՝ որպես գրականության գնահատման, մեկնաբանության և զարգացման կարևոր գործիք։ Այն ցուցաբերում է քննադատության դերն ինչպես գրական գործի ընկալման, այնպես էլ հասարակական-մշակութային կյանքում գրականության ազդեցության բարձրացման գործում։ Հեղինակը ներկայացնում է քննադատական մոտեցումների տարբեր տեսություններ, քննադատական խոսքի կառուցվածքը և տեխնիկան, ինչպես նաև գործնական օրինակների միջոցով ցույց է տալիս, թե ինչպես կարող է քննադատը ճիշտ և հստակ կերպով վերլուծել և գնահատել գրական գործը։ Գիրքը կարևոր է գրականագետների, ուսուցիչների, լրագրողների, մշակութաբանների և գրական սիրահարների համար՝ որպես քննադատական մտածողության զարգացնող ուղեցույց։

Literature

«Թեոֆիլե կամ փոքրիկ ճգնավոր» ստեղծագործությունը պատկանում է կրոնական և հոգևոր-խրատական գրականության այն շրջանակին, որտեղ առանձնահատուկ նշանակություն են ստանում քրիստոնեական հավատը, հոգևոր դաստիարակությունը, բարոյական արժեքների ձևավորումը և մարդու ներաշխարհի կատարելագործումը։ Ստեղծագործության վերնագիրը ընթերցողի ուշադրությունը հրավիրում է Թեոֆիլեի կերպարի վրա՝ նրան ներկայացնելով որպես փոքրիկ ճգնավոր, որի կերպարի միջոցով ընդգծվում են հոգևոր կյանքի, ինքնազսպման, հավատարմության և բարոյական մաքրության գաղափարները։ Ճգնավորության թեման քրիստոնեական գրականության մեջ ավանդաբար կապված է աշխարհիկ գայթակղություններից հեռանալու, սեփական ցանկությունները վերահսկելու, աղոթքի ու խորհրդածության միջոցով հոգևոր խորություն ձեռք բերելու և աստվածային ճշմարտություններին մոտենալու ձգտման հետ։ Այս համատեքստում ստեղծագործությունը կարելի է դիտարկել որպես հավատքի և անձնական բարոյական պատասխանատվության փոխհարաբերությունն ընդգծող գրական երկ, որտեղ հոգևոր հասունացումը ներկայացվում է ոչ միայն որպես կրոնական պարտավորությունների կատարում, այլև որպես ներքին աշխատանքի, համբերության և սկզբունքներին հավատարիմ մնալու ընթացք։ Փոքրիկ ճգնավորի կերպարը խորհրդանշական առումով կարևոր է հատկապես այն պատճառով, որ հոգևոր առաքինությունները ներկայացվում են երիտասարդ կամ դեռևս ձևավորվող անհատի կերպարի միջոցով՝ ուշադրությունը կենտրոնացնելով դաստիարակության, բնավորության կերտման և բարոյական գիտակցության զարգացման վրա։ Նման կերպարային կառուցվածքը հնարավորություն է տալիս ընթերցողին խորհելու այն մասին, թե ինչպես են ձևավորվում հավատարմությունը, խոնարհությունը, բարությունը, ինքնազսպումը և սեփական արարքների համար պատասխանատվություն ստանձնելու կարողությունը։ Ստեղծագործության գաղափարական առանցքը կապված է քրիստոնեական աշխարհայացքի այն դրույթի հետ, որ մարդու իրական արժեքը պայմանավորված չէ արտաքին դիրքով կամ նյութական ձեռքբերումներով, այլ նրա հոգևոր հատկանիշներով, մտադրությունների մաքրությամբ և վարքագծի բարոյական հիմքերով։ Ճգնավորության թեման այս առումով ձեռք է բերում նաև դաստիարակչական նշանակություն՝ ընթերցողին ուղղորդելով տարբերակելու անցողիկ ցանկությունները և մնայուն արժեքները, գնահատելու ներքին խաղաղությունը և գիտակցելու ինքնակատարելագործման անհրաժեշտությունը։ Հոգևոր-խրատական գրականությանը բնորոշ այսպիսի թեմատիկ շրջանակում կարևոր տեղ են զբաղեցնում նաև համբերության, նվիրվածության, անձնազոհության, ներողամտության և դժվարությունների հանդեպ տոկունության գաղափարները։ Դրանք քրիստոնեական բարոյագիտության հիմնարար սկզբունքներից են և հաճախ ծառայում են որպես անձնական վարքի ու հասարակական հարաբերությունների գնահատման չափանիշներ։ Գրական առումով ստեղծագործության վերնագիրն ընդգծում է կենտրոնական կերպարի և նրա հոգևոր ինքնության կապը՝ ընթերցողի ուշադրությունը կենտրոնացնելով ոչ այնքան արտաքին գործողությունների, որքան բարոյական ընտրության և ներաշխարհի վրա։ Այսպիսի մոտեցումը բնորոշ է այն երկերին, որոնց նպատակն է գեղարվեստական պատումի կամ օրինակելի կերպարի միջոցով փոխանցել կրոնական ու բարոյական գաղափարներ՝ դրանք դարձնելով հասկանալի, ընկալելի և կիրառելի ընթերցողի առօրյա կյանքում։ Հոգևոր գրականության կարևոր առանձնահատկություններից է նաև խորհրդանշական պատկերների, առաքինությունների հակադրության և բարոյական եզրահանգումների միջոցով ընթերցողի հետ մտավոր ու զգացմունքային կապ հաստատելը։ Թեև ստեղծագործության վերնագրից առաջնային է դառնում ճգնավորության և հոգևոր դաստիարակության թեման, դրա նշանակությունը չի սահմանափակվում միայն կրոնական ուսուցմամբ․ այն առնչվում է նաև մարդու ինքնաճանաչման, կամքի ամրապնդման և արժեքային կողմնորոշումների ձևավորման ընդհանուր խնդիրներին։ Այս առումով երկը կարող է հետաքրքրել ինչպես քրիստոնեական գրականության և կրոնական դաստիարակության պատմությամբ զբաղվող ընթերցողներին, այնպես էլ հայ գրքի պատմության, հոգևոր մշակույթի և 19-րդ դարի հայերեն գրական ժառանգության ուսումնասիրողներին։ Վենետիկը հայ տպագրության և մշակութային կյանքի կարևոր կենտրոններից էր, որտեղ Մխիթարյան միաբանության գործունեության շնորհիվ զարգանում էին հայերեն գրքի հրատարակությունը, կրոնական ու կրթական գրականության տարածումը, լեզվական մշակույթը և ազգային մտավոր ժառանգության պահպանումը։ Այդ միջավայրում շրջանառվող հոգևոր-խրատական երկերը նպաստում էին քրիստոնեական գիտելիքների փոխանցմանը, ընթերցանության մշակույթի ձևավորմանը և բարոյական դաստիարակության գաղափարների ամրապնդմանը։ Նման ստեղծագործությունների պատմամշակութային արժեքը պայմանավորված է ոչ միայն դրանց կրոնական բովանդակությամբ, այլև հայերեն գրավոր մշակույթի զարգացման մեջ ունեցած դերով։ Դրանք վկայում են այն մասին, որ հայ տպագիր գրականության շրջանակում կարևոր տեղ էր հատկացվում ոչ միայն պատմական, լեզվաբանական կամ գիտական երկերին, այլև այն հրատարակություններին, որոնք նպատակ ունեին ձևավորելու ընթերցողի աշխարհայացքը, խթանելու հոգևոր ինքնակատարելագործումը և պահպանելու քրիստոնեական բարոյական ավանդույթները։ Ընթերցողական տեսանկյունից ստեղծագործությունը կարող է արժեքավոր լինել որպես հոգևոր գրականության թեմատիկ առանձնահատկությունների, ճգնավորական իդեալի և բարոյական դաստիարակության սկզբունքների ուսումնասիրության նյութ։ Այն հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու այն հարցերին, թե ինչ տեղ է զբաղեցնում հավատը անհատի կյանքում, ինչպես է ընկալվում ինքնազսպումը որպես առաքինություն, ինչ դեր ունի ներքին կարգապահությունը բնավորության ձևավորման գործում և ինչպես կարող են հոգևոր սկզբունքները ներգործել մարդու վերաբերմունքի վրա սեփական անձի ու շրջապատի նկատմամբ։ Գրքի նշանակությունը հատկապես ընդգծվում է հայ գրական-մշակութային ժառանգության այն հատվածի համատեքստում, որտեղ կրոնական մտածողությունը, կրթական նպատակները և բարոյական դաստիարակությունը սերտորեն փոխկապակցված էին։ Այսպիսով, ստեղծագործությունը ներկայացնում է հետաքրքրություն ներկայացնող նյութ քրիստոնեական հոգևոր գրականության, ճգնավորական ավանդույթի, հայ տպագրության պատմության և հայ ընթերցողական մշակույթի ուսումնասիրության համար՝ միաժամանակ ընդգծելով հոգևոր արժեքների, բարոյական ինքնակատարելագործման և մարդու ներքին աշխարհի ձևավորման նշանակությունը։

Other Subjects

Վարսահարդարման և դիմահարդարման մասնագիտական հիմունքներին նվիրված ուսուցողական գիրք է, որտեղ ներկայացվում են գեղեցկության ոլորտի հիմնական տեխնիկաները, աշխատանքի կազմակերպման սկզբունքները և գեղագիտական մտածողության կարևորությունը։ Ստեղծագործությունը մանրամասն անդրադառնում է մազերի կառուցվածքին, խնամքի միջոցներին, սանրվածքների ձևավորմանը և տարբեր ոճերի ստեղծման մեթոդներին՝ սկսած դասականից մինչև ժամանակակից նորաձև ուղղություններ։ Գրքում ներկայացվում են նաև դեմքի կառուցվածքի առանձնահատկություններին համապատասխան դիմահարդարման տեսակներ, գունային համադրությունների ընտրության սկզբունքներ և կերպարի ամբողջական ձևավորման եղանակներ։ Հեղինակը կարևորում է ոչ միայն տեխնիկական հմտությունները, այլ նաև հաճախորդի անհատականության, ճաշակի և արտաքին առանձնահատկությունների ճիշտ գնահատումը։ Աշխատության մեջ քննարկվում են մասնագիտական գործիքների կիրառումը, հիգիենայի կանոնները, անվտանգության պահանջները և գեղեցկության ոլորտում աշխատանքի էթիկական նորմերը։ Գիրքը համադրում է տեսական գիտելիքներն ու գործնական խորհուրդները՝ նպաստելով սկսնակ և արդեն գործող վարսահարդարների մասնագիտական զարգացմանը։ Այն օգտակար աղբյուր է գեղեցկության ոլորտում կրթություն ստացողների և նոր հմտություններ զարգացնել ցանկացողների համար։

History

Աշխատությունը նվիրված է XVIII դարի կեսերից մինչև XIX դարի 60-ական թվականները Օսմանյան կայսրության մայրաքաղաք Կոստանդնուպոլսում ձևավորված և ազդեցիկ դիրք զբաղեցրած հայ ամիրայական դասի պատմության, հասարակական-քաղաքական գործունեության, տնտեսական հզորության և ազգային կյանքում ունեցած նշանակության համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում են հայ ամիրայության առաջացման պատմական նախադրյալները, սոցիալական կազմի ձևավորումը, տնտեսական գործունեության հիմնական ուղղությունները և օսմանյան պետական համակարգում հայ մեծահարուստների ու ազդեցիկ գործիչների զբաղեցրած դիրքերը։ Անդրադարձ է կատարվում ամիրայական դասի ներկայացուցիչների՝ պետական ֆինանսների կառավարման, հարկահավաքության, դրամափոխության, առևտրի, արդյունաբերության և տնտեսական այլ ոլորտներում ունեցած դերակատարությանը, ինչպես նաև սուլթանական արքունիքի և բարձրաստիճան պաշտոնյաների հետ հաստատած հարաբերություններին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայ ամիրայական նշանավոր գերդաստանների գործունեությանը, նրանց տնտեսական ազդեցության ընդլայնմանը, հասարակական հեղինակության ձևավորմանը և Կոստանդնուպոլսի հայ համայնքի կառավարման գործընթացներում ունեցած մասնակցությանը։ Քննարկվում են Տատյանների, Պալյանների, Տյուզյանների և այլ ազդեցիկ ընտանիքների գործունեության առանձնահատկությունները, նրանց ներդրումը պետական ու հասարակական հաստատությունների զարգացման, ճարտարապետության, շինարարության, ֆինանսական համակարգի և մշակութային կյանքի կազմակերպման գործում։ Կարևորվում է ամիրայության և Հայ առաքելական եկեղեցու փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությունը, մասնավորապես Կոստանդնուպոլսի հայոց պատրիարքարանի գործունեության, եկեղեցական կառավարման, հոգևոր առաջնորդների ընտրության և համայնքային որոշումների ընդունման գործընթացներում ամիրաների ունեցած ազդեցությունը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև հայ ամիրայական դասի բարեգործական և կրթամշակութային նախաձեռնություններին, դպրոցների, եկեղեցիների, հիվանդանոցների, տպարանների և հասարակական նշանակության այլ հաստատությունների հիմնադրման ու հովանավորման աշխատանքներին։ Ուսումնասիրվում են ամիրաների գործունեության կապերը հայ ազգային լուսավորական շարժման, կրթության տարածման, գրատպության զարգացման և արևմտահայ հասարակական մտքի ձևավորման գործընթացների հետ։ Առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում ամիրայական դասի և հայ հասարակության մյուս սոցիալական խմբերի փոխհարաբերությունները, համայնքային իշխանության շուրջ առաջացած հակասությունները, պահպանողական և բարեփոխական ուժերի միջև գաղափարական պայքարը, ինչպես նաև ազգային կառավարման համակարգի ժողովրդավարացման պահանջների աստիճանական ուժեղացումը։ Դիտարկվում են Օսմանյան կայսրությունում իրականացված Թանզիմաթի բարեփոխումների ազդեցությունը հայ համայնքի ներքին կյանքի վրա, հասարակական հարաբերությունների փոփոխությունները և ամիրայական դասի ավանդական իշխանության աստիճանական սահմանափակման գործընթացը։ Կարևորվում են 1850-1860-ական թվականներին արևմտահայ ազգային-հասարակական շարժումների ակտիվացումը, 1860 թվականի Ազգային սահմանադրության ընդունումը և 1863 թվականին դրա հաստատումը օսմանյան իշխանությունների կողմից՝ որպես հայ համայնքի կառավարման համակարգի վերափոխման կարևոր հանգրվաններ։ Քննարկվում են այդ փոփոխությունների հետևանքով ամիրայական դասի քաղաքական ու հասարակական ազդեցության նվազումը, ազգային ներկայացուցչական մարմինների ձևավորումը և համայնքային կառավարման նոր սկզբունքների հաստատումը։ Հետազոտության թեմատիկ շրջանակում ուշադրություն է հատկացվում նաև հայ ամիրայության ներքին կառուցվածքին, տնտեսական շահերի և ազգային պարտավորությունների փոխհարաբերություններին, օսմանյան իշխանությունների հետ համագործակցության առանձնահատկություններին և այդ համագործակցության պատմական հետևանքներին։ Ամիրայական դասի գործունեությունը դիտարկվում է ոչ միայն հայ համայնքի ներքին պատմության, այլև Օսմանյան կայսրության տնտեսական, վարչական և հասարակական հարաբերությունների զարգացման լայն համատեքստում։ Աշխատության թեմատիկան հնարավորություն է տալիս առավել ամբողջական պատկերացում կազմելու Կոստանդնուպոլսի հայ մեծահարուստ վերնախավի պատմական դերակատարության, արևմտահայության սոցիալ-տնտեսական զարգացման, ազգային հաստատությունների կայացման և XIX դարի հասարակական վերափոխումների մասին։ Այն կարևոր նշանակություն ունի հայ ժողովրդի նոր շրջանի պատմության, Օսմանյան կայսրության պատմության, սփյուռքահայ համայնքների ուսումնասիրության և հայ հասարակական-քաղաքական մտքի զարգացման օրինաչափությունների բացահայտման տեսանկյունից։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, արևելագետների, օսմանագետների, հայագետների, մշակութաբանների, պատմության ֆակուլտետների ուսանողների, դասախոսների, հետազոտողների, ինչպես նաև արևմտահայության պատմությամբ, Կոստանդնուպոլսի հայկական համայնքի մշակութային ժառանգությամբ և հայ ազգային-հասարակական կյանքի զարգացման հիմնախնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Physics

Էլեկտրականություն և մագնիսականություն-ը ֆիզիկայի հիմնարար ուսումնական ձեռնարկ է, որը ներկայացնում է էլեկտրական և մագնիսական երևույթների տեսական հիմքերը, օրենքները և կիրառությունները, աշխատությունում բացատրվում են էլեկտրական լիցքի, էլեկտրական դաշտի և պոտենցիալի հիմնական հասկացությունները, Կուլոնի օրենքը, Օհմի օրենքը և Շրջանների օրենքները, ինչպես նաև հոսանքի, դիմադրության և էներգիայի փոխակերպման սկզբունքները, միաժամանակ դիտարկվում են մագնիսական դաշտի առաջացումը, Ամպերի օրենքը, Լորենցի ուժը և էլեկտրամագնիսական ինդուկցիայի երևույթները, ընդգծվում է էլեկտրականության և մագնիսականության փոխկապակցվածությունը և դրանց միասնական էլեկտրամագնիսական դաշտի գաղափարը, աշխատությունը նաև ներկայացնում է կիրառական օրինակներ՝ էլեկտրատեխնիկայում, էլեկտրոնիկայում և ժամանակակից տեխնոլոգիաներում, նպատակ ունենալով ձևավորել հիմնավոր տեսական գիտելիքներ և գործնական պատկերացում էլեկտրամագնիսական երևույթների մասին։

Medicine

Ուսումնասիրությունը նվիրված է հիպոկինեզիայի՝ կենդանիների շարժողական ակտիվության սահմանափակման, ազդեցությանը նյութափոխանակության որոշ գործընթացների և օրգանիզմի բնական դիմադրողականության վրա։ Աշխատության շրջանակում դիտարկվում են շարժողական ակտիվության նվազեցման պայմաններում կենդանիների օրգանիզմում տեղի ունեցող ֆիզիոլոգիական և կենսաքիմիական փոփոխությունները, մասնավորապես՝ նյութափոխանակության տարբեր օղակների գործունեության հնարավոր խանգարումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հարցին, թե երկարատև կամ արտահայտված շարժողական սահմանափակումը ինչպես կարող է անդրադառնալ օրգանիզմի ընդհանուր ֆունկցիոնալ վիճակի, էներգետիկ փոխանակության և ներքին հավասարակշռության պահպանման մեխանիզմների վրա։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում է բնական դիմադրողականությունը՝ որպես օրգանիզմի արտաքին անբարենպաստ գործոնների նկատմամբ պաշտպանական կարողությունների կարևոր բաղադրիչ, և դրա փոփոխությունները հիպոկինեզիայի պայմաններում։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու շարժողական ակտիվության և օրգանիզմի նյութափոխանակային ու պաշտպանական համակարգերի միջև փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև գնահատելու երկարատև անշարժության հնարավոր հետևանքները կենդանիների ֆիզիոլոգիական վիճակի վրա։ Ստացված տվյալները կարող են նշանակություն ունենալ կենդանիների պահվածքի և պահման պայմանների, ֆիզիոլոգիական հետազոտությունների, անասնաբուժության և կենդանիների առողջության պահպանման հետ կապված խնդիրների ուսումնասիրման համար։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել ֆիզիոլոգներին, կենսաբաններին, անասնաբույժներին, կենսաքիմիկոսներին, գյուղատնտեսական գիտությունների մասնագետներին, հետազոտողներին և համապատասխան ոլորտների ուսանողներին։