Հայաստանի ավանդական արտադրական կառույցների (հնձան, ձիթհան, ջրաղաց) ճարտարապետությունը և ժամանակակից օգտագործման հնարավորությունները

Other Subjects

Աշխատությունը մանրամասն վերլուծում է լվիճների կողմից պատճառվող վնասների բնույթը՝ բույսերի հյութերի ծծում, վիրուսային հիվանդությունների փոխանցում, աճի և բերքատվության նվազեցում, ինչպես նաև տերևների և երիտասարդ ընձյուղների դեֆորմացիաներ։ Գրքում ընդգրկված են նաև պայքարի համալիր միջոցառումները՝ ագրոտեխնիկական (ցանքաշրջանառություն, սանիտարական միջոցառումներ), կենսաբանական (օգտակար միջատներ, մակաբույծներ), մեխանիկական և քիմիական մեթոդներ՝ ինտեգրված մոտեցման շրջանակում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում լվիճների մոնիթորինգի, կանխատեսման և զանգվածային զարգացման կանխարգելման մեթոդներին, ինչպես նաև էկոլոգիապես անվտանգ պայքարի ռազմավարություններին։ Աշխատությունը նախատեսված է գյուղատնտեսական բուհերի ուսանողների, ագրոնոմների, բույսերի պաշտպանության մասնագետների և հետազոտողների համար, ովքեր զբաղվում են վնասատուների ուսումնասիրությամբ և մշակաբույսերի պաշտպանության ժամանակակից համակարգերի կիրառմամբ։

Other Subjects

Գրադարանագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է ԱՊՀ երկրների գրադարանների միջև մասնագիտական երկխոսության և միջազգային փորձի փոխանակման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում գրադարանային հաստատությունների համագործակցության ձևերը, մասնագիտական կապերի զարգացման ուղղությունները և համատեղ նախաձեռնությունների նշանակությունը ժամանակակից գրադարանային գործունեության համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մասնագետների միջև գիտելիքների, աշխատանքային փորձի, նորարարական մեթոդների և տեղեկատվական ռեսուրսների փոխանակմանը։ Վերլուծվում են մասնագիտական հանդիպումների, գիտաժողովների, համատեղ ծրագրերի, վերապատրաստումների և գործընկերային ցանցերի դերը գրադարանային ոլորտի զարգացման գործընթացում։ Քննարկվում են նաև թվային տեխնոլոգիաների կիրառման, գրադարանային ծառայությունների արդիականացման, մշակութային ժառանգության պահպանման և ընթերցողների սպասարկման նոր ձևերի վերաբերյալ փորձի փոխանակման հնարավորությունները։ Միջգրադարանային երկխոսությունը դիտարկվում է որպես տարբեր երկրների մասնագետների միջև կայուն համագործակցության, մասնագիտական կարողությունների զարգացման և ընդհանուր խնդիրների լուծման արդյունավետ հարթակ։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել գրադարանավարների, մատենագետների, տեղեկատվական ոլորտի մասնագետների և միջազգային գրադարանային համագործակցության խնդիրներով զբաղվող հետազոտողների համար։

Law

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում դատական սահմանադրական վերահսկողության ինստիտուտի տեսական հիմքերի, իրավական բնույթի և գործնական իրականացման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում սահմանադրական վերահսկողությունը դիտարկվում է որպես Սահմանադրության գերակայության ապահովման, իրավական համակարգի միասնականության պահպանման և պետական իշխանության մարմինների գործունեության սահմանադրականության գնահատման կարևոր կառուցակարգ։ Քննության են առնվում սահմանադրական արդարադատության ձևավորման նախադրյալները, դրա տեղը իշխանությունների բաժանման համակարգում, սահմանադրական վերահսկողություն իրականացնող մարմնի իրավական կարգավիճակը և լիազորությունների իրականացման հիմնական սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում օրենքների և այլ իրավական ակտերի՝ Սահմանադրությանը համապատասխանության ստուգման ընթացակարգերին, սահմանադրական վեճերի քննության առանձնահատկություններին և ընդունվող որոշումների իրավական նշանակությանը։ Ուսումնասիրվում են նաև սահմանադրական արդարադատության մատչելիության, համապատասխան մարմին դիմելու իրավասություն ունեցող սուբյեկտների, դիմումների ընդունելիության և գործերի քննության դատավարական հարցերը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում մարդու հիմնական իրավունքների և ազատությունների պաշտպանության գործում դատական սահմանադրական վերահսկողության դերին՝ դիտարկելով այն որպես անհատի իրավունքների պաշտպանության ընդհանուր իրավական համակարգի բաղադրիչ։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ սահմանադրական վերահսկողության տարբեր մոդելների համեմատությանը և միջազգային փորձի ազդեցությանը Հայաստանի համապատասխան ինստիտուտների ձևավորման ու զարգացման վրա։ Տեսական դրույթները համադրվում են իրավակիրառ պրակտիկայի հետ՝ հնարավորություն տալով բացահայտելու իրավական կարգավորման և դրա գործնական իրականացման միջև առաջացող խնդիրները։ Քննության առարկա են դառնում նաև սահմանադրական մեկնաբանության մեթոդները, սահմանադրական արդարադատության մարմնի որոշումների ազդեցությունը օրենսդրության զարգացման վրա և պետական մարմինների կողմից այդ որոշումների կատարման հարցերը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի դատական սահմանադրական վերահսկողության արդյունավետության գնահատումը իրավական պետության, իշխանությունների հավասարակշռման և Սահմանադրության անմիջական գործողության ապահովման տեսանկյունից։ Աշխատությունն ունի տեսական և կիրառական նշանակություն սահմանադրական իրավունքի ու պետական կառավարման ուսումնասիրության համար՝ նպաստելով սահմանադրական արդարադատության ինստիտուտի գործառույթների, իրավական մեխանիզմների և զարգացման հիմնախնդիրների առավել ամբողջական ընկալմանը։

Technology

Աշխատությունը նվիրված է հիբրիդային բաշխված էներգագեներացման համակարգի էներգիայի կառավարման խնդրին, որտեղ համակցված են քամու և արևային էներգիայի աղբյուրները, ինչպես նաև էլեկտրաէներգիայի կուտակման մարտկոցային համակարգը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է մշակել և ուսումնասիրել այնպիսի կառավարման մոտեցումներ, որոնք հնարավորություն կտան փոփոխական վերականգնվող աղբյուրներից ստացվող էներգիան ավելի արդյունավետ օգտագործել, հավասարակշռել արտադրությունն ու սպառումը և բարձրացնել համակարգի հուսալիությունն ու տնտեսական արդյունավետությունը։ Հիբրիդային համակարգի առանձնահատկությունն այն է, որ արևային և քամու գեներացիան բնույթով փոփոխական է և կախված է եղանակային ու բնական պայմաններից։ Այդ պատճառով էներգիայի կառավարման համակարգի համար կարևոր է ոչ միայն տվյալ պահին արտադրվող հզորության վերահսկումը, այլև առաջիկա ժամանակահատվածում արևային և քամու ռեսուրսների փոփոխության կանխատեսումը։ Աշխատության մեջ այդ նպատակով կարող են ուսումնասիրվել գծային կանխատեսման մեթոդներ, որոնց միջոցով նախորդ դիտարկումների հիման վրա գնահատվում է ապագայում սպասվող արևային ճառագայթման և քամու էներգետիկ ներուժը։ Կանխատեսման արդյունքները կարող են օգտագործվել համակարգի աշխատանքային ռեժիմը նախապես որոշելու համար՝ կանխելով էներգիայի ավելցուկի կամ պակասի առաջացումը։ Հետազոտության առանձնահատուկ բաղադրիչ է մարտկոցի «հիշողության էֆեկտի» հաշվառումը։ Մարտկոցի աշխատանքի պատմությունը կարող է ազդել դրա ընթացիկ վիճակի, լիցքավորման և լիցքաթափման հնարավորությունների, արդյունավետության և մնացորդային հզորության գնահատման վրա։ Այդ պատճառով էներգիայի կառավարման ալգորիթմում մարտկոցը կարող է դիտարկվել ոչ թե որպես իդեալական էներգիայի կուտակիչ, այլ որպես դինամիկ համակարգ, որի ներկայիս վիճակը կապված է նախորդ աշխատանքային ռեժիմների հետ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են մշակվել մարտկոցի լիցքավորման մակարդակի, հզորության և աշխատանքի ռեժիմի մոդելներ, որոնք հաշվի են առնում այդ պատմական կախվածությունը։ Էներգիայի կառավարման համակարգը կարող է որոշել, թե երբ է անհրաժեշտ մարտկոցը լիցքավորել՝ վերականգնվող աղբյուրներից ստացվող ավելցուկային էներգիայի հաշվին, և երբ այն լիցքաթափել՝ սպառման աճի կամ գեներացիայի նվազման պայմաններում։ Կարող է ուսումնասիրվել նաև մարտկոցի աշխատանքի այնպիսի ռազմավարություն, որը թույլ կտա նվազեցնել հաճախակի և ոչ օպտիմալ լիցքավորման-լիցքաթափման ցիկլերը՝ դրանով իսկ երկարացնելով կուտակիչի շահագործման ժամկետը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է արևային և քամու էներգիայի կանխատեսման ու մարտկոցի կառավարման համատեղումը։ Եթե կանխատեսվում է արևային կամ քամու գեներացիայի նվազում, կառավարման համակարգը կարող է նախապես պահպանել մարտկոցի անհրաժեշտ էներգետիկ պաշարը։ Հակառակ դեպքում, եթե սպասվում է բարձր գեներացիա, համակարգը կարող է նախատեսել մարտկոցի լիցքավորման համապատասխան ռեժիմ։ Այս մոտեցումը կարող է բարձրացնել համակարգի ինքնավարությունը և նվազեցնել արտաքին էլեկտրացանցից կախվածությունը։ Աշխատության մեջ կարող են կիրառվել մաթեմատիկական մոդելավորում, համակարգչային սիմուլյացիա և տարբեր աշխատանքային սցենարների համեմատական վերլուծություն։ Կարող են ուսումնասիրվել արևային և քամու ռեսուրսների փոփոխականության, սպառման պրոֆիլի, մարտկոցի տեխնիկական պարամետրերի և կանխատեսման սխալների ազդեցությունը համակարգի աշխատանքի վրա։ Արդյունավետության գնահատման համար կարող են դիտարկվել էներգիայի կորուստները, մարտկոցի օգտագործման ինտենսիվությունը, վերականգնվող էներգիայի օգտագործման բաժինը, արտաքին ցանցից վերցվող էներգիայի քանակը և համակարգի ընդհանուր շահագործման ծախսերը։ Հետազոտության գործնական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ նման համակարգերը կարող են կիրառվել մեկուսացված կամ կիսաինքնավար օբյեկտներում, միկրոցանցերում, հեռավոր բնակավայրերում, արդյունաբերական և առևտրային կառույցներում, որտեղ անհրաժեշտ է ապահովել էլեկտրամատակարարման կայունություն և առավել արդյունավետ օգտագործել տեղական վերականգնվող էներգետիկ ռեսուրսները։ Կանխատեսման մեթոդների և մարտկոցի վիճակի ու հիշողության ազդեցության համատեղ հաշվառումը կարող է նպաստել կառավարման ավելի խելացի և կանխատեսող համակարգերի ստեղծմանը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել էներգետիկայի, էլեկտրատեխնիկայի, վերականգնվող էներգիայի, էներգիայի կուտակման համակարգերի, միկրոցանցերի և ավտոմատ կառավարման ոլորտների մասնագետներին, հետազոտողներին և ուսանողներին։

History

Աշխատությունը ներկայացնում է V դարի հայոց պատմության կարևորագույն դրվագներից մեկի՝ Վարդան Մամիկոնյանի առաջնորդությամբ ծավալված դիմադրության և հայ-պարսկական հակամարտության պատմական ու գաղափարական պատկերը։ Պատմական շարադրանքի կենտրոնում Սասանյան Պարսկաստանի իշխանության ներքո գտնվող Հայաստանի քաղաքական ու կրոնական իրավիճակն է, հայ նախարարական տների հարաբերությունները կենտրոնական իշխանության հետ և քրիստոնեական ինքնության պահպանման շուրջ ձևավորված հակասությունները։ Հատուկ նշանակություն է տրվում Վարդան Մամիկոնյանի կերպարին՝ որպես ռազմական և քաղաքական առաջնորդի, որի գործունեությունը ներկայացվում է ժամանակաշրջանի հասարակական ու հոգևոր գործընթացների համատեքստում։ Շարադրանքում կարևոր տեղ է զբաղեցնում 451 թվականի Ավարայրի ճակատամարտը, դրան նախորդած քաղաքական զարգացումները և հայկական ուժերի դիմադրության կազմակերպումը։ Պատերազմական իրադարձությունների նկարագրությունից բացի՝ նյութը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու հայ հասարակության ներքին կառուցվածքը, նախարարական տների դիրքորոշումները, հոգևորականության դերակատարությունը և տարբեր խմբերի միջև առաջացած հակասությունները։ Պատմական իրադարձությունները ներկայացվում են նաև հավատքի, բարոյական ընտրության, անձնական պարտքի և հավաքական ինքնության գաղափարների միջոցով, ինչի շնորհիվ պատմությունը ձեռք է բերում ոչ միայն ժամանակագրական, այլև գաղափարական նշանակություն։ Աղբյուրագիտական տեսանկյունից աշխատությունը կարևոր է վաղ միջնադարյան Հայաստանի քաղաքական, ռազմական, կրոնական և հասարակական պատմության ուսումնասիրության համար՝ միաժամանակ պահանջելով պատմագրական պատումի, հեղինակային մեկնաբանության և պատմական փաստերի փոխհարաբերության քննադատական գնահատում։ Այն հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես են պատմական հիշողության մեջ ձևավորվել Վարդանանց շարժման և Ավարայրի խորհրդանշական ընկալումները և ինչպես են դրանք հետագայում դարձել հայկական պատմամշակութային ինքնության կարևոր բաղադրիչ։ Ընդհանուր առմամբ նյութը արժեքավոր սկզբնաղբյուրային և պատմագրական նշանակություն ունի V դարի Հայաստանի, Սասանյան տերության հետ հարաբերությունների, քրիստոնեական ինքնության պաշտպանության և հայկական միջնադարյան պատմական մտածողության ուսումնասիրության համար։

Geography

Աշխատանքը նվիրված է բացահանքերի կողերի ձևավորման և կայունության ապահովման նոր մեթոդի մշակմանը, ինչպես նաև դրա կիրառման համար անհրաժեշտ հիմնական պարամետրերի գիտական հիմնավորմանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են բաց եղանակով օգտակար հանածոների արդյունահանման ժամանակ առաջացող լեռնատեխնիկական պայմանները, ապարային զանգվածի կառուցվածքային և ֆիզիկամեխանիկական հատկությունները, հանքավայրի երկրաբանական առանձնահատկությունները և դրանց ազդեցությունը կողերի կայունության վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում բացահանքի կողերի երկրաչափական ձևավորմանը, թեքության անկյան, բարձրության, աստիճանների չափերի և այլ տեխնոլոգիական ու երկրամեխանիկական ցուցանիշների ընտրությանը։ Նոր մոտեցման մշակման նպատակն է համատեղել արդյունահանման աշխատանքների անվտանգությունը, կողերի երկարաժամկետ կայունությունը և հանքային տարածքի արդյունավետ օգտագործումը՝ նվազեցնելով ապարների փլուզման, սահքի և դեֆորմացիաների առաջացման հավանականությունը։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել ապարային զանգվածում լարվածությունների և դեֆորմացիաների ձևավորման օրինաչափությունները, ջրաբանական պայմանների ազդեցությունը, բնական ճաքերի և խզվածքների դերը, ինչպես նաև հանքարդյունաբերական աշխատանքների հաջորդականության ու կիրառվող տեխնոլոգիայի ազդեցությունը կողերի վարքագծի վրա։ Առաջարկվող մեթոդի պարամետրերի հիմնավորումը հնարավորություն է տալիս որոշել այնպիսի օպտիմալ երկրաչափական և տեխնոլոգիական լուծումներ, որոնք համապատասխան են տվյալ հանքավայրի պայմաններին և ապահովում են աշխատանքների առավել անվտանգ ու արդյունավետ իրականացում։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ բացահանքերի նախագծման, վերակառուցման և շահագործման ընթացքում՝ նպաստելով լեռնային աշխատանքների անվտանգության բարձրացմանը, կորուստների և չնախատեսված ծախսերի նվազեցմանը, ինչպես նաև հանքավայրի պաշարների առավել ռացիոնալ օգտագործմանը։ Աշխատանքը հետաքրքրություն է ներկայացնում հատկապես լեռնային ինժեներների, հանքարդյունաբերության մասնագետների, նախագծողների, երկրաբանների և բաց եղանակով հանքավայրերի շահագործման տեխնոլոգիաներով զբաղվող հետազոտողների համար։