Հայաստանի նյութական մշակույթը մ.թ.ա. VI - IV դ.դ. (ըստ Հայաստանի Հանրապետությունում կատարված հնագիտական պեղումների)

Medicine

Աշխատությունը նվիրված է բերանի խոռոչի հեղուկի (թքի) կրիաստալագոյացման գործընթացների ախտորոշիչ և կանխատեսողական նշանակության ուսումնասիրությանը պարոդոնտի հիվանդությունների դեպքում՝ ծխախոտի ազդեցության և բերանի խոռոչի հիգիենիկ միջոցների կիրառման համատեքստում։ Գրքում վերլուծվում են թքի ֆիզիկաքիմիական հատկությունները, դրանց փոփոխությունները պարոդոնտալ հյուսվածքների բորբոքային և դեգեներատիվ պրոցեսների ընթացքում, ինչպես նաև կրիաստալագոյացման ձևերի կապը հիվանդության ակտիվության և ընթացքի ծանրության հետ։ Հեղինակը ուսումնասիրում է ծխախոտի նիկոտինային և տոքսիկ բաղադրիչների ազդեցությունը բերանի խոռոչի միկրոմիջավայրի վրա՝ ընդգծելով դրանց դերը բորբոքային պատասխանների ուժեղացման և հյուսվածքների վերականգնման խանգարման մեջ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հիգիենիկ միջոցների՝ ատամի մածուկների, ողողող լուծույթների և հակաբակտերիալ միջոցների ազդեցությանը թքի կրիաստալագոյացման բնութագրերի վրա։ Քննարկվում են նաև այս ցուցանիշների կիրառման հնարավորությունները վաղ ախտորոշման և բուժման արդյունավետության մոնիթորինգի համար։ Աշխատությունը նախատեսված է ստոմատոլոգների, պարոդոնտոլոգների, լաբորատոր ախտորոշման մասնագետների և կլինիկական հետազոտողների համար։

Linguistics

Թարգմանագիտական և լեզվամշակութաբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է գեղարվեստական տեքստում արտահայտված ազգային ու մշակութային առանձնահատկությունների փոխանցման խնդիրների ուսումնասիրությանը՝ իսպանական դասական վեպի նյութի հիման վրա։ Քննության են առնվում մշակութային իրողությունների, կենցաղային հասկացությունների, պատմական ու հասարակական երևույթների, դարձվածքների, հատուկ անունների և ազգային մտածողությունն արտացոլող լեզվական միավորների թարգմանության առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն դեպքերին, երբ սկզբնաղբյուրի մշակութային իմաստները չունեն անմիջական համարժեքներ թարգմանվող լեզվում և պահանջում են համապատասխան թարգմանական ռազմավարությունների կիրառում։ Վերլուծվում են համարժեքության պահպանման, բացատրական փոխանցման, հարմարեցման և մշակութային երանգների հնարավորինս ամբողջական վերարտադրման մոտեցումները։ Քննարկվում է նաև թարգմանչի դերը սկզբնաղբյուրի ազգային ինքնատիպությունը պահպանելու և միաժամանակ թարգմանությունը ընթերցողի համար հասկանալի դարձնելու գործընթացում։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու լեզվի և մշակույթի փոխկապակցվածությունը գեղարվեստական թարգմանության մեջ և գնահատելու մշակութային բաղադրիչների ազդեցությունը թարգմանական որոշումների վրա։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել թարգմանագիտության, իսպանագիտության, լեզվաբանության և համեմատական գրականագիտության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Other Subjects

Մատենագիտական և տեղեկատվական բնույթի այս հրատարակությունը նոր լույս տեսած գրքերի վերաբերյալ տեղեկատվական բյուլետեն է, որն ընդգրկում է հասարակական-քաղաքական գիտությունների, լեզվաբանության, գրականագիտության, պատմության և պատմագրության ոլորտներին առնչվող հրատարակությունները։ Բյուլետենի հիմնական նպատակն է ընթերցողներին, գիտաշխատողներին, դասախոսներին, ուսանողներին և գրադարանային մասնագետներին տեղեկացնել համապատասխան գիտական ու հասարակագիտական գրականության նորույթների մասին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տարբեր գիտակարգերի շրջանակներում հրատարակված մենագրությունների, գիտական ժողովածուների, ուսումնասիրությունների, տեղեկատու և այլ մասնագիտական աշխատությունների մատենագիտական ներկայացմանը։ Հրատարակության շրջանակներում կարող են ընդգրկվել գրքերի հեղինակների, վերնագրերի, հրատարակության վայրի, տարեթվի, հրատարակչության և ծավալի վերաբերյալ տեղեկություններ, ինչպես նաև դրանց բովանդակությունը բնութագրող համառոտ նկարագրություններ։ Դիտարկվող թեմատիկ ուղղությունները հնարավորություն են տալիս ծանոթանալու հասարակական մտքի, լեզվաբանական հետազոտությունների, գրականագիտական ուսումնասիրությունների և պատմագիտական աշխատությունների հրատարակչական զարգացումներին։ Բյուլետենը նպաստում է գիտական տեղեկատվության տարածմանը, մասնագիտական գրականության որոնման դյուրացմանը և տարբեր ոլորտների հետազոտողների տեղեկատվական պահանջմունքների բավարարմանը։ Այն կարող է կիրառվել գրադարանային հավաքածուների համալրման, մատենագիտական ցանկերի կազմման, թեմատիկ գրականության ընտրության և գիտահետազոտական աշխատանքների աղբյուրագիտական հիմքի ձևավորման նպատակներով։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել գրադարանագիտության, մատենագիտության, հասարակագիտական և հումանիտար գիտությունների ոլորտների մասնագետների, հետազոտողների ու ընթերցողների համար։

Culture

Գիրքը նվիրված է ութձայն համակարգի ուսումնասիրությանը հայ հոգևոր երգարվեստի և հատկապես Մխիթարյան ավանդույթի շրջանակում։ Աշխատության կենտրոնում հայ եկեղեցական երաժշտության մեջ ձևավորված ութձայն համակարգն է՝ որպես հոգևոր երգերի դասակարգման, կառուցվածքային կազմակերպման և երաժշտական մտածողության կարևոր սկզբունք։ Հեղինակը ուսումնասիրում է այդ համակարգի դրսևորումները Մխիթարյանների երգվածքում՝ անդրադառնալով հոգևոր երգերի մեղեդիական առանձնահատկություններին, ձայնեղանակային կառուցվածքին, երաժշտական ձևերին և ավանդույթի պահպանման ու փոխանցման եղանակներին։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարևոր տեղ է հատկացվում Մխիթարյան միաբանության գործունեությանը և նրա ունեցած նշանակությանը հայ մշակույթի, լեզվի, գրականության և հատկապես հոգևոր երաժշտական ժառանգության պահպանման ու տարածման գործում։ Գիրքը հնարավորություն է տալիս դիտարկել, թե ինչպես է ութձայն համակարգը գործել հայ հոգևոր երգարվեստում, ինչպիսի առանձնահատկություններ է ստացել Մխիթարյան միջավայրում և ինչպես է արտահայտվել տարբեր երգերի երաժշտական կառուցվածքում։ Աշխատությունը արժեքավոր է նաև այն առումով, որ միավորում է երաժշտագիտական և պատմամշակութային մոտեցումները՝ հայ հոգևոր երաժշտությունը ներկայացնելով ոչ միայն որպես կրոնական արարողակարգի մաս, այլև որպես դարերի ընթացքում ձևավորված ազգային մշակութային ժառանգություն։ Այն կարող է հետաքրքրել երաժշտագետներին, հայ եկեղեցական երաժշտության հետազոտողներին, ազգագրագետներին, հայագիտությամբ զբաղվող մասնագետներին, հոգևոր երաժշտության կատարողներին, ինչպես նաև Մխիթարյան միաբանության մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

History

Այս աշխատությունը նվիրված է Սմբատ Սպարապետի «Տարեգիրք»-ին՝ որպես միջնադարյան հայկական պատմագրության կարևոր աղբյուրի, որը ներկայացնում է XII–XIII դարերի Կիլիկյան Հայաստանի քաղաքական, ռազմական և հասարակական կյանքի իրադարձությունները՝ հեղինակի՝ պետական գործչի և ռազմական առաջնորդի անմիջական դիտարկումների հիման վրա։ Smbat Sparapet Chronicle Գրքում վերլուծվում է տարեգրության պատմական արժեքը՝ ընդգծելով նրա դերը որպես ոչ միայն պատմական իրադարձությունների արձանագրություն, այլ նաև քաղաքական մտածողության և պետական կառավարման ընկալումների արտացոլում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Կիլիկյան Հայաստանի և շրջակա պետությունների՝ խաչակիրների, Բյուզանդիայի և հարևան իսլամական իշխանությունների միջև հարաբերություններին, ինչպես նաև ռազմական արշավների, դաշինքների և հակամարտությունների մանրամասն նկարագրություններին։ Աշխատությունում քննարկվում է նաև Սմբատ Սպարապետի պատմագրական ոճը, աղբյուրների օգտագործման առանձնահատկությունները և միջնադարյան հայ պատմագրության ընդհանուր ավանդույթների հետ նրա կապը։ Վերլուծվում է «Տարեգիրք»-ի լեզվական և կառուցվածքային առանձնահատկությունը՝ որպես ժամանակագրական և դեպքային պատմության համադրություն, որը թույլ է տալիս վերականգնել տվյալ շրջանի քաղաքական իրականության բազմաշերտ պատկերը։ Գրքի նպատակն է ցույց տալ այս տարեգրության գիտական և պատմագիտական արժեքը՝ որպես Կիլիկյան Հայաստանի պատմության ուսումնասիրության առաջնային աղբյուր։

Other Subjects

Հայերեն գրավոր խոսքի և գրագրական հմտությունների զարգացմանը նվիրված ուսումնական բնույթի աշխատություն, որը վերաբերում է ընդօրինակության՝ որպես գրագիտության, լեզվական գիտելիքների և գրավոր արտահայտման կարողությունների ձևավորման կարևոր գործնական միջոցի կիրառմանը։ Ընդօրինակությունը կրթական ավանդական համակարգում առանձնահատուկ տեղ զբաղեցնող ուսուցողական եղանակ էր, որի միջոցով սովորողները զարգացնում էին ճիշտ գրելու, տեքստը ճշգրիտ վերարտադրելու, բառապաշարը հարստացնելու և գրավոր խոսքի կանոններին տիրապետելու հմտությունները։ Աշխատության հիմնական նշանակությունը գործնական ուսուցման կազմակերպումն է՝ գրավոր նյութի ընդօրինակման միջոցով նպաստելով լեզվական գիտելիքների ամրապնդմանը, գրավոր արտահայտման կարողությունների կատարելագործմանը և հայերեն գրավոր մշակույթի յուրացմանը։ Ընդօրինակությունը պարզապես պատրաստի տեքստի մեխանիկական վերարտադրություն չէ, այլ ուսումնական գործընթաց, որի ընթացքում սովորողը ծանոթանում է բառերի ճիշտ գրությանը, նախադասությունների կառուցվածքին, կետադրական նշանների կիրառությանը և գրավոր խոսքի շարահյուսական առանձնահատկություններին։ Այս եղանակը կարևոր դեր ուներ հատկապես այն ժամանակաշրջանում, երբ ձեռագիր և տպագիր բնագրերի ընթերցանությունն ու վերարտադրությունը գրագիտության ուսուցման հիմնական միջոցներից էին։ Գործնական ուղղվածությունը ենթադրում է տեսական գիտելիքների կիրառություն՝ ընթերցանության և գրության փոխկապակցված ուսուցման միջոցով։ Նման ուսումնական աշխատությունները նպաստում էին ոչ միայն գրելու տեխնիկական կարողությունների զարգացմանը, այլև լեզվի կառուցվածքի գիտակցված ընկալմանը։ Ընդօրինակվող նյութերի միջոցով սովորողները կարող էին յուրացնել բառային միավորների գործածությունը, նախադասությունների տրամաբանական կառուցվածքը, մտքերի հաջորդական շարադրանքը և գրավոր հաղորդակցության ընդունված ձևերը։ Այս գործընթացը կարևոր էր նաև հիշողության, ուշադրության, կենտրոնացման և ինքնուրույն աշխատանքի կարողությունների զարգացման տեսանկյունից։ Գրավոր խոսքի կանոնավոր վարժությունները հնարավորություն էին տալիս աստիճանաբար ձևավորելու գրագետ շարադրանքի հմտություններ և ամրապնդելու լեզվական նյութի գործնական կիրառությունը։ Աշխատության կրթական արժեքը կարելի է դիտարկել նաև հայերենի ուսուցման պատմության համատեքստում, քանի որ ընդօրինակությունը հայ դպրոցական ավանդույթում երկար ժամանակ ծառայել է որպես գրագիտության և գրավոր մշակույթի փոխանցման արդյունավետ եղանակ։ Գրական-մեթոդական առումով այսպիսի ձեռնարկները պատկանում են գործնական ուսուցողական գրականության ժանրին։ Դրանց բնորոշ են կիրառական նպատակադրումը, ուսումնական նյութի հաջորդական կազմակերպումը և լեզվական կարողությունների զարգացմանը միտված մոտեցումը։ Ընդօրինակության մեթոդը միավորում է ընթերցանությունը, գրությունը, լեզվական դիտարկումը և հիշողության մարզումը՝ սովորողին հնարավորություն տալով աստիճանաբար յուրացնելու գրավոր խոսքի հիմնական սկզբունքները։ Այն նաև նպաստում է գրավոր մշակույթի նկատմամբ ուշադրության ձևավորմանը՝ սովորեցնելով գնահատել բառի ճշգրտությունը, շարադրանքի ամբողջականությունը և լեզվական արտահայտության հստակությունը։ Պատմամշակութային առումով հրատարակությունը կարևոր նշանակություն ունի 19-րդ դարի սկզբի հայ կրթական մտքի, դպրոցական ուսուցման մեթոդների և Մխիթարյան միաբանության հրատարակչական գործունեության ուսումնասիրության համար։ Այն լույս է տեսել Վենետիկի Սուրբ Ղազար կղզում՝ Մխիթարյան միաբանության տպարանում, որը հայերեն կրթական, լեզվաբանական, գիտական և գրական գրքերի հրատարակման կարևոր կենտրոններից էր։ Մխիթարյանները մեծ ներդրում են ունեցել հայոց լեզվի մշակման, գրականության տարածման, կրթական ձեռնարկների ստեղծման և հայ գրավոր մշակույթի զարգացման գործում։ Նրանց հրատարակչական գործունեության կարևոր ուղղություններից էր ուսումնական գրականության պատրաստումն ու տարածումը, որի նպատակն էր հայերեն կրթությունը դարձնել առավել համակարգված և հասանելի։ Գործնական բնույթի աշխատությունների հրատարակությունը վկայում է լեզվի ուսուցման կիրառական մեթոդների նկատմամբ ուշադրության և գրագիտության բարձրացման ձգտման մասին։ Այսպիսի գրքերը կարևոր դեր ունեին դպրոցական կրթության կազմակերպման, ուսուցիչների աշխատանքի և սովորողների ինքնուրույն պարապմունքների համար։ Աշխատությունը արժեքավոր է հայ մանկավարժության, լեզվի ուսուցման մեթոդիկայի, գրագրության պատմության, հայերեն դպրոցական գրականության և Մխիթարյան միաբանության կրթական գործունեության ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն կարող է հետաքրքրել հայագետներին, լեզվաբաններին, մանկավարժներին, կրթության պատմաբաններին, գրականագետներին և հայկական տպագրության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին։ Ընթերցողական արժեքը պայմանավորված է հայ գրագիտության ձևավորման ավանդական մեթոդների, գրավոր խոսքի ուսուցման սկզբունքների և 19-րդ դարի սկզբի հայկական կրթական մշակույթի ճանաչման հնարավորությամբ։ Իր գործնական, կրթական և պատմամշակութային նշանակությամբ աշխատությունը հայ ուսումնական գրականության ուշագրավ նմուշներից է, որն արտացոլում է գրավոր խոսքի տիրապետման, լեզվական գիտելիքների ամրապնդման և հայերեն կրթության զարգացման կարևորությունը։