Հայաստանի պետական տնտեսագիտական համալսարան

Agriculture

Գիրքը նվիրված է հացահատիկային և շարահերկ մշակաբույսերի ցանքերում օրգանահանքային պարարտանյութերի ու բնական մելիորանտների կիրառման ագրոէկոլոգիական գնահատմանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով Սևանի ավազանի և Հայաստանի Հանրապետության տեխնածին աղտոտված հողատարածքների պայմաններին։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են հողի բերրիության, ֆիզիկաքիմիական հատկությունների և էկոլոգիական վիճակի բարելավման հնարավորությունները՝ տարբեր տեսակի պարարտանյութերի և բնական ծագում ունեցող մելիորանտների կիրառման միջոցով։ Կարևոր տեղ է հատկացվում այն հարցին, թե ինչպես կարող են այդ նյութերը նպաստել հողի սննդատարրային ռեժիմի կարգավորմանը, մշակաբույսերի աճի և զարգացման բարելավմանը, բերքատվության բարձրացմանը և միաժամանակ նվազեցնել տեխնածին աղտոտվածության բացասական ազդեցությունը։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է հատկապես այն տարածքների համար, որտեղ գյուղատնտեսական հողերի որակի վրա ազդում են արդյունաբերական գործունեության հետևանքով առաջացած աղտոտիչները և հողի բնական հատկությունների վատթարացումը։ Աշխատության մեջ դիտարկվում են պարարտացման և մելիորացման միջոցառումների ազդեցությունները հողի ագրոէկոլոգիական վիճակի, բույսերի սնուցման և բերքի որակի վրա, ինչպես նաև դրանց կիրառման արդյունավետությունն ու նպատակահարմարությունը տարբեր հողակլիմայական պայմաններում։ Հետազոտության արդյունքները կարող են հիմք ծառայել էկոլոգիապես ավելի անվտանգ և ռեսուրսախնայող գյուղատնտեսական տեխնոլոգիաների մշակման համար։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի աղտոտված հողերի վերականգնման և դրանց գյուղատնտեսական օգտագործման արդյունավետության բարձրացման խնդիրը, քանի որ նման տարածքների ռացիոնալ կառավարումը պահանջում է ոչ միայն բարձրացնել բերրիությունը, այլև նվազեցնել աղտոտիչների հնարավոր անցումը բույսերի և գյուղատնտեսական արտադրանքի մեջ։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել ագրոնոմների, հողագետների, բնապահպանների, գյուղատնտեսական և էկոլոգիական գիտությունների մասնագետների, ինչպես նաև համապատասխան ոլորտների ուսանողների և հետազոտողների համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը համադրում է հողագիտության, ագրոքիմիայի, մելիորացիայի և շրջակա միջավայրի պահպանության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով գնահատել պարարտանյութերի և բնական մելիորանտների կիրառման արդյունավետությունն ու անվտանգությունը Հայաստանի տարբեր, այդ թվում՝ տեխնածին ազդեցության ենթարկված հողատարածքներում։

Mathematics

Աշխատությունը նվիրված է ֆիզիկական կինետիկայի մի շարք գծային և ոչ գծային խնդիրների տեսական ուսումնասիրությանը՝ նյութական համակարգերում հավասարակշռությունից դուրս ընթացող գործընթացների նկարագրման և դրանց հիմնական օրինաչափությունների բացահայտման նպատակով։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են մասնիկների բաշխման, տեղափոխման, բախումների, դիֆուզիայի, էներգիայի և իմպուլսի փոխանցման հետ կապված երևույթներ, որոնց մաթեմատիկական նկարագրության համար կիրառվում են կինետիկական հավասարումներ և համապատասխան սահմանային ու սկզբնական պայմաններ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում գծային խնդիրներին, որոնց դեպքում համակարգի արձագանքը հնարավոր է ուսումնասիրել փոքր շեղումների կամ գծայնացված հավասարումների միջոցով՝ բացահայտելով տարբեր ֆիզիկական պարամետրերի ազդեցությունը կինետիկական գործընթացների զարգացման վրա։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում են ոչ գծային խնդիրներ, որտեղ համակարգի տարբեր բաղադրիչների փոխազդեցությունը կարող է հանգեցնել ավելի բարդ վարքի, փոխկապակցված գործընթացների և ժամանակատարածական կառուցվածքների ձևավորման։ Վերլուծվում են հավասարակշռության վիճակից շեղված համակարգերի էվոլյուցիան, ռելաքսացիոն գործընթացները և այն պայմանները, որոնց դեպքում համակարգը մոտենում է կայուն կամ քվազիկայուն վիճակի։ Կարևորվում է կինետիկական հավասարումների լուծման վերլուծական և մոտավոր մեթոդների կիրառումը, ինչպես նաև տարբեր մաթեմատիկական մոտեցումների համադրումը՝ բարդ ֆիզիկական համակարգերի վարքը նկարագրելու համար։ Հետազոտության ընթացքում կարող են դիտարկվել գազային, պլազմային, պինդմարմնային կամ այլ բազմամասնիկ համակարգերին բնորոշ կինետիկական երևույթներ՝ կախված ընտրված մոդելից և փոխազդեցությունների բնույթից։ Առանձին նշանակություն ունի գծային և ոչ գծային մոդելների արդյունքների համեմատությունը, որը հնարավորություն է տալիս գնահատելու պարզեցումների կիրառելիության սահմանները և պարզելու, թե երբ են ոչ գծային ազդեցությունները դառնում որոշիչ։ Ուսումնասիրությունը կարող է ներառել նաև փոխադրման գործակիցների, բաշխման ֆունկցիաների և համակարգի մակրոսկոպական բնութագրերի միջև կապերի բացահայտումը։ Տեսական արդյունքները կարևոր են անհավասարակշիռ վիճակներում գտնվող ֆիզիկական համակարգերի հատկությունների ավելի խոր ըմբռնման և դրանց վարքի կանխատեսման համար։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել տեսական ֆիզիկայի, վիճակագրական ֆիզիկայի, ֆիզիկական կինետիկայի, պլազմայի ֆիզիկայի և մաթեմատիկական ֆիզիկայի խնդիրներով զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների և ուսանողների համար։

Literature

Այս գիրքը ներկայացնում է «Նիբելունգների երգը» (Nibelungenlied)՝ միջնադարյան գերմանական էպոսը, որը համարվում է եվրոպական հերոսական գրականության կարևորագույն հուշարձաններից մեկը։ Ստեղծագործությունը պատմում է Սիգֆրիդի, Կրիմհիլդի, Գյունթերի և այլ հերոսների շուրջ ծավալվող իրադարձությունների մասին՝ ընդգրկելով սիրո, դավաճանության, վրեժի և ողբերգական ճակատագրի թեմաները։ Էպոսում արտացոլվում են նաև գերմանական միջնադարյան հասարակության բարոյական պատկերացումները, իշխանական հարաբերությունները և հերոսական արժեքները։ Գրքի հիմքում ընկած է բանավոր ավանդույթից գրավոր մշակույթ անցման գործընթացը, որը ձևավորել է ստեղծագործության տարբեր տարբերակներ։ «Նիբելունգների երգը» կարևոր դեր ունի եվրոպական էպիկական ավանդույթի զարգացման և համաշխարհային գրական ժառանգության մեջ։

Philosophy

Աշխատությունը նվիրված է ճշմարտության գոյաբանական կարգավիճակի և դրա ճանաչման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը Հանս-Գեորգ Գադամերի փիլիսոփայական հերմենևտիկայի շրջանակում։ Հետազոտության առանցքում այն հարցն է, թե ինչպես է ճշմարտությունը բացահայտվում հասկացման, մեկնաբանության և լեզվական հաղորդակցության գործընթացներում, և ինչ հարաբերություն ունի այն գիտական մեթոդով ստացվող գիտելիքի հետ։ Քննվում է այն հիմնադրույթը, ըստ որի մարդկային ճանաչողությունը չի սահմանափակվում միայն մեթոդաբանական կանոններով ստուգվող գիտելիքով, քանի որ արվեստի, պատմության, լեզվի և մշակութային փորձի ոլորտներում մարդը կարող է հանդիպել այնպիսի իմաստների, որոնք չեն ենթարկվում բնական գիտություններին բնորոշ ապացուցման եղանակներին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հասկացման պատմական պայմանավորվածությանը․ մեկնաբանող սուբյեկտը երբեք ամբողջությամբ դուրս չէ իր ժամանակաշրջանից, մշակույթից և լեզվական միջավայրից, ուստի ցանկացած ըմբռնում ձևավորվում է նախնական պատկերացումների և պատմական փորձի ազդեցությամբ։ Այս համատեքստում ուսումնասիրվում է «նախապաշարման» գաղափարի վերաիմաստավորումը, երբ այն դիտարկվում է ոչ միայն որպես ճանաչողությունը խանգարող գործոն, այլև որպես հասկացման հնարավոր նախապայման։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում «հորիզոնների միաձուլման» գաղափարը, որով նկարագրվում է մեկնաբանողի և մեկնաբանվող տեքստի, ավանդույթի կամ պատմական երևույթի միջև երկխոսական փոխհարաբերությունը։ Ճշմարտությունն այս մոտեցմամբ ներկայանում է ոչ թե որպես պատրաստի բովանդակության մեխանիկական վերարտադրում, այլ որպես հասկացման ընթացքում բացահայտվող իմաստային իրադարձություն։ Քննվում է նաև հերմենևտիկական շրջանի նշանակությունը, որի համաձայն ամբողջի ըմբռնումը կապված է նրա մասերի մեկնաբանության հետ, իսկ առանձին մասերի իմաստը բացահայտվում է ամբողջի համատեքստում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում լեզվին՝ որպես հասկացման հիմնարար միջավայրի, որտեղ ձևավորվում և արտահայտվում է մարդու հարաբերությունը աշխարհի, պատմության և մյուս մարդկանց հետ։ Վերլուծվում են նաև արվեստի փորձը և ավանդույթի դերը՝ ցույց տալու համար, որ ճշմարտության փորձառությունը կարող է ունենալ ոչ միայն գիտական, այլև պատմական, գեղագիտական և լեզվական ձևեր։ Աշխատությունն ընդհանուր առմամբ ներկայացնում է ճշմարտության խնդիրը որպես գոյաբանական և հերմենևտիկական հարց՝ բացահայտելով հասկացման պատմականությունը, լեզվականությունը և երկխոսական բնույթը, ինչպես նաև մեկնաբանության նշանակությունը մարդու աշխարհընկալման և ինքնաճանաչման գործընթացներում։

Geography

Աշխատությունը նվիրված է հրաբխային տարածքների երկրաբանական և հիդրոերկրաբանական պայմանների ուսումնասիրությանը՝ ստորերկրյա ջրային պաշարների ձևավորման, շարժման, խոցելիության և պահպանության խնդիրների տեսանկյունից՝ Հայաստանի Հանրապետության տարածքում կատարված հետազոտությունների օրինակով։ Հետազոտության կենտրոնում հրաբխային ապարների կառուցվածքային և ֆիլտրացիոն առանձնահատկություններն են, որոնք էական նշանակություն ունեն մթնոլորտային տեղումների ներթափանցման, ստորերկրյա ջրերի կուտակման և ջրատար հորիզոնների ձևավորման համար։ Քննվում են լավային հոսքերի, ճեղքավորված հրաբխային ապարների, հրաբխածին-նստվածքային գոյացությունների և դրանց միջև ձևավորված երկրաբանական սահմանների դերը ջրի տեղաշարժի ու բնական ելքերի առաջացման գործընթացներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում երկրաբանական կառուցվածքի անհամասեռությանը, ճեղքավորվածության աստիճանին և տարբեր ապարաշերտերի ջրաթափանցելիությանը, քանի որ այդ գործոնները կարող են պայմանավորել ինչպես ստորերկրյա ջրերի պաշարների ձևավորումը, այնպես էլ դրանց զգայունությունը մակերևույթից ներթափանցող աղտոտիչների նկատմամբ։ Ուսումնասիրվում են ստորերկրյա ջրերի սնման և բեռնաթափման տարածքները, հոսքի հիմնական ուղղությունները, աղբյուրների ձևավորման պայմանները և ջրատար համակարգերի փոխկապակցվածությունը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ստորերկրյա ջրերի բնական պաշտպանվածության գնահատումը՝ հաշվի առնելով վերադիր շերտերի կառուցվածքը, ապարների ֆիլտրացիոն հատկությունները, ռելիեֆը և մարդածին ծանրաբեռնվածությունը։ Դիտարկվում է նաև հողօգտագործման, բնակավայրերի, արդյունաբերական և գյուղատնտեսական գործունեության հնարավոր ազդեցությունը ջրային ռեսուրսների որակի վրա։ Հետազոտության շրջանակում երկրաբանական, հիդրոերկրաբանական և ջրաքիմիական տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս առանձնացնելու առավել խոցելի տարածքները և հիմնավորելու ստորերկրյա ջրերի պահպանության համար անհրաժեշտ տարածքային մոտեցումները։ Հայաստանի հրաբխային շրջանների ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև խմելու և տնտեսական նշանակություն ունեցող ջրային ռեսուրսների երկարաժամկետ կառավարման տեսանկյունից։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է երկրաբանության, հիդրոերկրաբանության, ջրային ռեսուրսների կառավարման և շրջակա միջավայրի պահպանության մոտեցումները՝ հրաբխային միջավայրերում ստորերկրյա ջրերի ձևավորման ու պաշտպանության առանձնահատկությունները բացահայտելու նպատակով։

Technology

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է ստատիկ կամայական ընտրությամբ հիշասարքերի (SRAM) արագագործության բարձրացման միջոցների մշակմանը՝ ընդգծելով միկրոէլեկտրոնիկայի և թվային սխեմաների նախագծման արդի մոտեցումները։ Դիտարկվում են SRAM հիշասարքերի աշխատանքի հիմնական սկզբունքները՝ բիթային բջիջների կառուցվածքը, կարդալու և գրելու ռեժիմները, ինչպես նաև կայունության և արագության միջև առկա փոխզիջումները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ուշացման (latency) նվազեցման, էներգաարդյունավետության բարձրացման և ազդանշանային ամբողջականության պահպանման խնդիրներին բարձր հաճախականությունների պայմաններում։ Աշխատանքում վերլուծվում են արագագործության բարձրացման տարբեր մեթոդներ՝ ներառյալ բջջային տրանզիստորների օպտիմալ չափագրում, լարումային նվազեցման տեխնիկաների կիրառություն, նախալիցքավորման (precharge) և սենսորային ուժեղացուցիչների կատարելագործում, ինչպես նաև ճարտարապետական լուծումներ՝ բազմաբանկ հիշասարքեր և զուգահեռ մուտք/ելք համակարգեր։ Քննարկվում են նաև նոր տեխնոլոգիական նորմերի ազդեցությունը՝ նանոմաշտաբային տրանզիստորների արտահոսքի հոսանքներ, ջերմային շեղումներ և արտադրական տատանումներ, որոնք կարող են ազդել հիշասարքի կայուն աշխատանքի վրա։ Ընդգծվում է, որ SRAM արագագործության բարձրացումը կարևոր նշանակություն ունի բարձր արդյունավետության պրոցեսորների, գրաֆիկական համակարգերի և ներկառուցված սարքերի նախագծման մեջ՝ ապահովելով տվյալների արագ հասանելիություն և համակարգի ընդհանուր արտադրողականության աճ։