Հայաստանի ժայռապատկերները քարի դարից մինչև բրոնզի դար

Management

Ղեկավարի դերերը և գործառույթները կառավարման համակարգում վերաբերում են այն հիմնական պարտականություններին և գործունեության տեսակներին, որոնք իրականացնում է ղեկավարը կազմակերպության նպատակներին հասնելու համար։ Ղեկավարը հանդիսանում է այն առանցքային անձը, ով համակարգում է մարդկանց աշխատանքը, ընդունում է որոշումներ և ապահովում է կազմակերպության արդյունավետ գործունեությունը։ Կառավարման տեսության մեջ առանձնացվում են ղեկավարի մի քանի հիմնական դերեր։ Առաջին խումբը միջանձնային դերերն են, որոնց մեջ մտնում են ղեկավարի ներկայացուցչական դերը, թիմի առաջնորդի դերը և կապող օղակի դերը աշխատակիցների միջև։ Երկրորդ խումբը տեղեկատվական դերերն են, երբ ղեկավարը հավաքում, մշակում և փոխանցում է տեղեկատվություն, հանդես է գալիս որպես տեղեկատվության տարածող և խոսնակ։ Երրորդ խումբը որոշումային դերերն են, որոնք ներառում են խնդիրների լուծումը, ռեսուրսների բաշխումը, բանակցությունների վարումը և նոր հնարավորությունների բացահայտումը։ Ղեկավարի հիմնական գործառույթներն են պլանավորումը, կազմակերպումը, մոտիվացումը և վերահսկողությունը։ Պլանավորման փուլում ղեկավարը սահմանում է նպատակներ և դրանց հասնելու ուղիներ։ Կազմակերպման ընթացքում նա բաշխում է աշխատանքը և ռեսուրսները։ Մոտիվացիայի գործառույթը նպատակ ունի խթանել աշխատակիցների արդյունավետությունը՝ տարբեր նյութական և ոչ նյութական միջոցներով։ Վերահսկողությունը թույլ է տալիս գնահատել աշխատանքի արդյունքները և համեմատել դրանք նախատեսված նպատակների հետ։ Ժամանակակից կառավարման համակարգում ղեկավարը պետք է նաև ունենա առաջնորդական հմտություններ, ճկունություն, հաղորդակցման կարողություններ և արագ որոշումներ ընդունելու ունակություն։ Այսպիսով, ղեկավարի դերերն ու գործառույթները համարվում են կազմակերպության հաջող աշխատանքի և զարգացման հիմնական պայմաններից մեկը։

Pedagogy

Այս աշխատությունը նվիրված է դպրոցականների տեսական գիտելիքների ձևավորման գործընթացի ուսումնասիրությանը ֆիզիկական կուլտուրայի դասերի շրջանակում և ներկայացնում է մեթոդական մոտեցումների համակարգ, որոնք օգնում են ուսուցիչներին ոչ միայն զարգացնել աշակերտների շարժողական կարողությունները, այլ նաև ապահովել գիտելիքների գիտակցված յուրացում ֆիզիկական վարժությունների, առողջ ապրելակերպի, մարմնի զարգացման օրինաչափությունների և մարզական գործունեության հիմունքների վերաբերյալ։ Գրքում ընդգծվում է, որ ֆիզիկական կուլտուրայի դասը պետք է դիտարկվի ոչ միայն որպես գործնական շարժումների ուսուցման միջավայր, այլ նաև որպես կրթական հարթակ, որտեղ ձևավորվում են տեսական պատկերացումներ, քննադատական մտածողություն և ինքնուրույն վերլուծելու կարողություն առողջության պահպանման ու ֆիզիկական զարգացման հարցերում։ Ներկայացվում են տարբեր մեթոդներ՝ բացատրական-զրույցային, տեսողական նյութերի օգտագործում, պրոբլեմային ուսուցում, ինտեգրված առաջադրանքներ և ուսուցման աստիճանական կազմակերպում, որոնք նպաստում են նյութի ավելի խորքային ընկալմանը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ուսուցչի դերին որպես ուղղորդողի և կազմակերպչի, որը պետք է կարողանա համադրել գործնական վարժությունները տեսական բացատրությունների հետ՝ ապահովելով ուսումնական գործընթացի ամբողջականություն։ Գրքում քննարկվում են նաև աշակերտների տարիքային առանձնահատկությունները, որոնց հիման վրա ընտրվում են ուսուցման ձևերն ու մեթոդները, ինչպես նաև գնահատման համակարգերը, որոնք թույլ են տալիս ստուգել ոչ միայն ֆիզիկական պատրաստվածությունը, այլ նաև տեսական գիտելիքների մակարդակը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը ներկայացնում է ֆիզիկական կուլտուրայի դասավանդման ժամանակակից մոտեցում, որտեղ տեսական գիտելիքների ձևավորումը դիտարկվում է որպես առողջ և գիտակցված կենսակերպի հիմք։

Other Subjects

Վիզուալ Բեյսիկ — Վ. Մամյանի (Վ. Մամյան) հեղինակած ուսումնական ձեռնարկ է, որը նախատեսված է Visual Basic ծրագրավորման լեզվի հիմունքները սովորեցնելու համար և հատկապես օգտակար է սկսնակ ծրագրավորողների ու ուսանողների համար։ Գիրքը ներկայացնում է ծրագրավորման հիմնական գաղափարները՝ փոփոխականներ, տվյալների տեսակներ, պայմանական օպերատորներ, ցիկլեր, ֆունկցիաներ և պարզ ալգորիթմների կառուցում, ինչպես նաև բացատրում է Visual Basic միջավայրում ծրագրերի ստեղծման գործնական քայլերը։ Հեղինակը նյութը շարադրել է աստիճանաբար՝ սկսելով ամենահասարակ հասկացություններից և անցնելով ավելի բարդ կառուցվածքների, որպեսզի ընթերցողը կարողանա քայլ առ քայլ զարգացնել իր ծրագրավորման հմտությունները։ Գրքում հաճախ տրվում են գործնական օրինակներ և վարժություններ, որոնք օգնում են տեսական գիտելիքը ամրապնդել իրական կիրառման միջոցով, օրինակ՝ պարզ հաշվիչներ, ձևեր (forms), օգտատիրոջ ինտերֆեյսի կառուցում և փոքր ծրագրային նախագծեր։ Visual Basic-ի միջավայրը ներկայացվում է որպես մատչելի և տեսողականորեն պարզ հարթակ, որը թույլ է տալիս արագ ստեղծել Windows հավելվածներ՝ առանց բարդ կոդավորման ծանրաբեռնվածության։ Այս ձեռնարկը հատկապես կարևոր է տեղեկատվական տեխնոլոգիաների կրթության մեջ, քանի որ այն ձևավորում է ալգորիթմական մտածողություն, ծրագրային տրամաբանություն և ծրագրերի կառուցման հիմնական հմտություններ։

Chemistry

Աշխատանքը նվիրված է չհագեցած չորրորդային ամոնիումային աղերի կառուցվածքի ազդեցության ուսումնասիրությանը Ստիվենսի վերախմբավորման ընթացքի վրա, ինչպես նաև ստացված միացությունների հակամանրէային հատկությունների բացահայտմանը։ Հետազոտությունը գտնվում է օրգանական քիմիայի այն ուղղության շրջանակում, որտեղ ուսումնասիրվում են ամոնիումային միացությունների կառուցվածքափոխությունները և դրանց հիման վրա նոր ֆունկցիոնալացված ամինների ստացման հնարավորությունները։ Ստիվենսի վերախմբավորումը չորրորդային ամոնիումային աղերի կարևոր քիմիական փոխակերպումներից է, որի ընթացքում հիմքի ազդեցությամբ սկզբնական միացությունը վերածվում է երրորդային ամինի՝ կառուցվածքային վերադասավորման միջոցով։ Հետազոտության հիմնական նպատակներից է պարզել, թե ելանյութի կառուցվածքային առանձնահատկություններն ինչպես են ազդում վերախմբավորման ուղղության, ընթացքի և առաջացող վերջնական արտադրանքների բնույթի վրա։ Այս խնդիրը կարևոր է հատկապես չհագեցած համակարգերի դեպքում, քանի որ կրկնակի կապերի դիրքը, դրանց հարակից խմբերի բնույթը, փոխարինիչների կառուցվածքը և մոլեկուլի ընդհանուր տարածական կազմակերպվածությունը կարող են էապես ազդել ռեակցիայի ընթացքի վրա։ Հայ քիմիական դպրոցի շրջանակում Ստիվենսի վերախմբավորման ուսումնասիրությունները երկարատև ավանդույթ ունեն, և տարբեր կառուցվածք ունեցող ամոնիումային աղերի հետազոտությունները ցույց են տվել, որ ելանյութի կառուցվածքը և ռեակցիայի պայմանները կարող են որոշել առաջացող արտադրանքների հարաբերակցությունը։ Աշխատանքում կարող է ուսումնասիրվել չհագեցած ամոնիումային աղերի տարբեր կառուցվածքների սինթեզը և դրանց հետագա քիմիական վարքագիծը։ Նման միացությունների ստացման փուլում անհրաժեշտ է վերահսկել փոխարինիչների դիրքը, չհագեցած կապերի բնույթը և ֆունկցիոնալ խմբերի փոխազդեցությունը, քանի որ այդ գործոնները հետագայում պայմանավորում են վերախմբավորման ընտրողականությունը։ Հետազոտության ընթացքում ստացված նյութերի կառուցվածքը կարող է հաստատվել ժամանակակից ֆիզիկաքիմիական մեթոդների միջոցով՝ համադրելով տարբեր սպեկտրոսկոպիական և վերլուծական տվյալներ։ Ստիվենսի վերախմբավորման տեսական ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև ռեակցիայի մեխանիզմը հասկանալու համար։ Գործընթացի ընթացքում հիմքի ազդեցությամբ չորրորդային ամոնիումային աղից առաջանում է միջանկյալ իլիդային համակարգ, որից հետո տեղի է ունենում խմբի ներմոլեկուլային տեղափոխություն և ձևավորվում է նոր կառուցվածք ունեցող երրորդային ամին։ Ռեակցիայի ուղղության վրա կարող են ազդել ինչպես մոլեկուլի էլեկտրոնային կառուցվածքը, այնպես էլ տարածական գործոնները և կիրառվող ռեակցիոն պայմանները։ Չհագեցած համակարգերի դեպքում հատկապես կարևոր է մրցակցող վերադասավորումների հնարավորությունը։ Նախորդ ուսումնասիրություններում տարբեր ամոնիումային աղերի համար արձանագրվել են 1,2- և 3,2-տիպի Ստիվենսի վերախմբավորումներ, իսկ որոշ դեպքերում նաև ալիլային իզոմերացում կամ այլ մրցակցող փոխակերպումներ։ Հետևաբար հետազոտության նշանակալի խնդիրներից է պարզել, թե կառուցվածքային որ գործոններն են նպաստում որոշակի ուղղության գերակշռությանը։ Աշխատանքի մյուս կարևոր ուղղությունը սինթեզված ամոնիումային միացությունների հակամանրէային ակտիվության ուսումնասիրությունն է։ Այս փուլում քիմիական կառուցվածքը դիտարկվում է արդեն ոչ միայն որպես սինթեզի և վերախմբավորման ընթացքը որոշող գործոն, այլև որպես կենսաբանական ազդեցությունը պայմանավորող հատկություն։ Ուսումնասիրությունը կարող է ներառել տարբեր մանրէաբանական շտամների նկատմամբ միացությունների ակտիվության համեմատական գնահատում՝ պարզելու համար, թե մոլեկուլի կառուցվածքային փոփոխություններն ինչպես են անդրադառնում դրա կենսաբանական ազդեցության վրա։ Նմանատիպ ուսումնասիրություններում որոշ չորրորդային ամոնիումային միացությունների ջրային լուծույթներ ցուցաբերել են մանրէասպան ազդեցություն ինչպես գրամդրական, այնպես էլ գրամբացասական միկրոօրգանիզմների նկատմամբ։ Հակամանրէային հատկությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու «կառուցվածք–կենսաբանական ակտիվություն» կապը։ Եթե մոլեկուլի որոշակի կառուցվածքային փոփոխությունը հանգեցնում է հակամանրէային ազդեցության ուժեղացման կամ թուլացման, ապա հնարավոր է առանձնացնել այն կառուցվածքային տարրերը, որոնք առավել կարևոր են կենսաբանական ակտիվության համար։ Այսպիսի մոտեցումը կարող է հիմք հանդիսանալ նպատակային հատկություններով նոր օրգանական միացությունների հետագա նախագծման և սինթեզի համար։ Հետազոտության կարևորությունն ընդգծվում է նաև նրանով, որ չորրորդային ամոնիումային միացությունները հետաքրքրություն են ներկայացնում ոչ միայն որպես օրգանական սինթեզի միջանկյալ կամ վերջնական նյութեր, այլև որպես կենսաբանական ակտիվ միացությունների հնարավոր աղբյուր։ Հայկական քիմիական հետազոտություններում այս ուղղությամբ ուսումնասիրվել են ինչպես տարբեր կառուցվածքի չորրորդային ամոնիումային աղերի վերախմբավորումները, այնպես էլ դրանց հակամանրէային հատկությունները։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև սինթեզված միացությունների կառուցվածքի և ռեակցիոնունակության փոխկապակցվածությանը։ Միևնույն ֆունկցիոնալ խմբերի առկայության պայմաններում նույնիսկ փոքր կառուցվածքային փոփոխությունները կարող են փոխել վերախմբավորման արագությունը, ուղղությունը և արտադրանքի ելքը։ Հետևաբար հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել օրգանական ռեակցիաների ընտրողականության վերաբերյալ տեսական պատկերացումների ընդլայնմանը և նպատակային սինթեզի պայմանների ընտրությանը։ Գիտական և գործնական տեսանկյունից աշխատանքը կարևոր է նաև այն պատճառով, որ Ստիվենսի վերախմբավորման միջոցով հնարավոր է ստանալ նոր կառուցվածք ունեցող չհագեցած ամիններ։ Հայաստանի օրգանական քիմիայի հետազոտություններում նման մոտեցմամբ արդեն ուսումնասիրվել են ալիլային, պրապարգիլային և այլ չհագեցած խմբեր պարունակող ամոնիումային աղեր, որոնցից ստացվել են տարբեր կառուցվածքի չհագեցած ամիններ։ Ստացված միացությունների հետագա քիմիական ձևափոխությունները կարող են ընդլայնել դրանց կիրառական հնարավորությունները՝ հնարավորություն տալով ստանալ նոր ֆունկցիոնալացված ամիններ և այլ օրգանական միացություններ։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը միավորում է օրգանական սինթեզի, ռեակցիոն մեխանիզմների և կենսաբանական ակտիվության ուսումնասիրության ուղղությունները։ Դրա հիմնական գիտական արժեքը չհագեցած չորրորդային ամոնիումային աղերի կառուցվածքի և Ստիվենսի վերախմբավորման ընթացքի միջև օրինաչափությունների բացահայտումն է, իսկ գործնական նշանակությունը՝ նոր չհագեցած ամինների ստացման և դրանց հնարավոր հակամանրէային կիրառությունների գնահատումը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են օգտակար լինել օրգանական քիմիայի, դեղագործական քիմիայի, կենսաօրգանական քիմիայի և հակամանրէային նյութերի մշակման բնագավառներում։

Linguistics

Այս ուսումնասիրությունը վերլուծում է ռուսերենում ֆիզիկական գործողություն արտահայտող բայերի ճանաչողական-ֆունկցիոնալ առանձնահատկությունները՝ համեմատելով դրանք հայերենի համապատասխան համակարգի հետ՝ ընդգծելով երկու լեզուներում գործողության ընկալման և լեզվական արտահայտման տարբերությունները։ Նշվում է, որ ֆիզիկական գործողության բայերը ռուսերենում կազմում են բարձր հաճախականությամբ և իմաստային բազմազանությամբ լեքսիկական խումբ, որը արտացոլում է շարժման, փոխազդեցության, ազդեցության և մարմնական գործողությունների տարբեր սցենարներ։ Վերլուծվում է, որ այդ բայերի ճանաչողական հիմքում ընկած են գործողության դինամիկ մոդելները, որոնք ներառում են շարժման ուղղություն, ինտենսիվություն, ավարտվածություն և գործիքի կամ օբյեկտի ներգրավվածություն։ Համեմատական վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ հայերենում ֆիզիկական գործողության բայերի համակարգը որոշ դեպքերում ավելի քիչ է տարբերակում շարժման նրբերանգները, սակայն հաճախ փոխհատուցում է դա շարահյուսական կառուցվածքների և բայական արտահայտությունների միջոցով։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ասպեկտային և լեքսիկոսեմանտիկ տարբերություններին, որտեղ ռուսերենը առավել համակարգված կերպով արտահայտում է գործողության ավարտվածությունն ու ընթացականությունը, մինչդեռ հայերենում այդ իմաստները հաճախ փոխանցվում են համատեքստային և օժանդակ միջոցներով։ Նշվում է նաև, որ երկու լեզուներում էլ ֆիզիկական գործողության բայերը սերտորեն կապված են մարդու մարմնական փորձառության և ընկալման ճանաչողական մոդելների հետ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ցույց է տալիս, որ ռուսերեն և հայերեն բայական համակարգերը տարբեր կերպ են կառուցում ֆիզիկական գործողության ընկալումը, սակայն երկուսն էլ հիմնված են նույն ճանաչողական սկզբունքների վրա՝ մարդկային փորձառության լեզվական արտացոլման շրջանակում։

History

Այս աշխատանքը ներկայացնում է Հայաստանի պատմության համառոտ ակնարկը՝ սկսած հին պետական կազմավորումներից մինչև ժամանակակից հանրապետության ձևավորումը, ինչպես նաև հավելված բաժին՝ «Հայերը Ռուսաստանում» թեմայով, որտեղ դիտարկվում է հայկական սփյուռքի ձևավորումն ու զարգացումը ռուսական տարածքում։ Հիմնական պատմական գիծը ընդգրկում է Ուրարտուի քաղաքակրթական ժառանգությունը, հայկական թագավորությունների ձևավորումը հելլենիստական և վաղ միջնադարյան շրջանում, քրիստոնեության ընդունումը որպես պետական կրոն և միջնադարյան պետականության տարբեր փուլերը՝ Բագրատունիների թագավորությունից մինչև Կիլիկիայի հայկական պետություն։ Հետագայում ներկայացվում են օսմանյան և պարսկական տիրապետության պայմաններում հայ ժողովրդի սոցիալ-մշակութային զարգացումները, ազգային ինքնության պահպանման մեխանիզմները և եկեղեցու դերը որպես միավորող ինստիտուտ։ Նորագույն շրջանում ընդգծվում են ազգային ազատագրական շարժումները, Առաջին Հանրապետությունը, խորհրդային շրջանը և 1991 թվականին անկախ պետականության վերականգնումը՝ որպես պատմական շարունակականության կարևոր հանգրվան։ Հավելված բաժնում «Հայերը Ռուսաստանում» առանձնացվում է հայ համայնքների ձևավորման գործընթացը սկսած միջնադարից և հատկապես ռուս-պարսկական պատերազմներից հետո ակտիվացած վերաբնակեցումները, որոնք հանգեցրին մեծ և ազդեցիկ հայկական համայնքների ստեղծմանը Ռուսաստանի տարբեր քաղաքներում։ Այստեղ ընդգծվում է հայերի ներդրումը առևտրի, գիտության, ռազմական ծառայության, մշակույթի և ճարտարապետության ոլորտներում, ինչպես նաև համայնքային կառույցների, դպրոցների և եկեղեցական կյանքի զարգացումը, որոնք նպաստել են ազգային ինքնության պահպանմանը սփյուռքային պայմաններում։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է պատմական զարգացման շարունակական պատկեր՝ կապելով Հայաստանի պետականության ձևավորումը և սփյուռքի գոյությունը մեկ ամբողջական քաղաքակրթական գործընթացի մեջ։