Հայերը և հայկական մշակութային ժառանգությունը հայկական Արցախում

Mathematics

Աշխատությունը նվիրված է որոշ կիսահաղորդիչների և բարակ կիսահաղորդչային թաղանթների կինետիկ երևույթների տեսական և փորձարարական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում կիսահաղորդչային նյութերում լիցքակիրների շարժման, էլեկտրական հաղորդականության և արտաքին ազդեցությունների նկատմամբ նյութի արձագանքի առանձնահատկություններն են։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է այն գործընթացների ուսումնասիրությունը, որոնք պայմանավորում են կիսահաղորդիչների էլեկտրական և ֆիզիկական հատկությունները, այդ թվում՝ էլեկտրոնների և խոռոչների շարժունակությունը, լիցքակիրների խտությունը, դրանց ցրման մեխանիզմները և էլեկտրական դաշտի ազդեցությամբ առաջացող հոսանքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բարակ կիսահաղորդչային թաղանթներին, որոնց հատկությունները կարող են էապես տարբերվել զանգվածային նյութերի հատկություններից՝ պայմանավորված դրանց փոքր հաստությամբ, մակերևութային ազդեցություններով, կառուցվածքային առանձնահատկություններով և սահմանային շերտերում ընթացող գործընթացներով։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել հաղորդականության ջերմաստիճանային կախվածությունը, լիցքակիրների շարժունակության փոփոխությունը, էլեկտրական դաշտի ազդեցությունը և այլ կինետիկ պարամետրեր, որոնք կարևոր են կիսահաղորդչային նյութերի ֆիզիկական բնութագրերի գնահատման համար։ Հետազոտության ընթացքում կարևոր նշանակություն ունի նյութի կառուցվածքի և կինետիկ հատկությունների փոխկապակցվածության բացահայտումը։ Բյուրեղային կառուցվածքի թերությունները, խառնուրդային ատոմները, մակերևութային վիճակները և թաղանթի միկրոկառուցվածքը կարող են ազդել լիցքակիրների ցրման և շարժման վրա՝ փոփոխելով նյութի էլեկտրական հատկությունները։ Բարակ թաղանթների դեպքում հատկապես կարևոր են նաև ենթաշերտի հետ փոխազդեցությունը և թաղանթի հաստության փոփոխության հնարավոր ազդեցությունը չափվող պարամետրերի վրա։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել կինետիկ երևույթների դրսևորումները տարբեր պայմաններում և համեմատել բարակ թաղանթների վարքը համապատասխան զանգվածային կիսահաղորդչային նյութերի հետ։ Նման համեմատությունը կարևոր է այն մեխանիզմների բացահայտման համար, որոնք պայմանավորված են չափային էֆեկտներով և մակերևութային գործընթացներով։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ կիսահաղորդչային սարքերի, բարակ թաղանթային էլեկտրոնիկայի, սենսորների, միկրոէլեկտրոնային կառուցվածքների և այլ ֆունկցիոնալ նյութերի մշակման համար։ Կինետիկ պարամետրերի ճշգրիտ ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել նյութերի պիտանիությունը տարբեր տեխնոլոգիական կիրառությունների համար և ընտրել անհրաժեշտ կառուցվածքային ու էլեկտրական բնութագրերով թաղանթներ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է կիսահաղորդչային նյութերի և բարակ թաղանթների էլեկտրական ու կինետիկ հատկությունների ուսումնասիրման գիտական ուղղությունը՝ համադրելով պինդ մարմնի ֆիզիկան, նյութագիտությունը և կիսահաղորդչային տեխնոլոգիաները։ Այն կարող է օգտակար լինել ֆիզիկոսներին, նյութագետներին, էլեկտրոնիկայի և կիսահաղորդչային տեխնիկայի մասնագետներին, հետազոտողներին, ասպիրանտներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Biology

Աշխատանքը նվիրված է զույգ չլինող մետաքսագործի (Ocneria dispar L.) և նրա կերաբույսերի ֆիզիոլոգիական ու կենսաքիմիական ցուցանիշների ուսումնասիրությանը՝ վնասատուի թվաքանակի կանխատեսման նպատակով։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունն է բացահայտել միջատի կենսաբանական վիճակի, նյութափոխանակության գործընթացների և կերաբույսերի ֆիզիոլոգիական առանձնահատկությունների միջև առկա փոխկապակցվածությունը, որը կարող է ազդել վնասատուի բազմացման, զարգացման և տարածման ինտենսիվության վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են գնահատվել միջատի զարգացման տարբեր փուլերում ֆիզիոլոգիական և կենսաքիմիական ցուցանիշների փոփոխությունները, ինչպես նաև կերաբույսերի ֆիզիոլոգիական վիճակը, սննդային կազմը և պաշտպանական մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն ցուցանիշներին, որոնք կարող են ծառայել որպես վնասատուի պոպուլյացիայի աճի վաղ նախանշաններ և հնարավորություն տալ կանխատեսելու դրա հնարավոր զանգվածային բազմացումը։ Հետազոտությունը կարող է ներառել ֆերմենտային ակտիվության, սպիտակուցների, ածխաջրերի, լիպիդների և այլ կենսաքիմիական բաղադրիչների փոփոխությունների ուսումնասիրություն, ինչպես նաև դրանց կապը միջատի զարգացման արագության և կենսունակության հետ։ Կերաբույսերի վիճակի գնահատումը կարևոր է, քանի որ բույսի սննդային արժեքը, սթրեսային վիճակը և պաշտպանական արձագանքները կարող են անմիջականորեն ազդել վնասատուի սնման և վերարտադրության արդյունավետության վրա։ Աշխատանքի կարևոր բաղադրիչ է ֆիզիոլոգիական և կենսաքիմիական տվյալների համադրումը վնասատուի պոպուլյացիայի դինամիկայի հետ՝ կանխատեսման մոդելների և գործնական ցուցանիշների ձևավորման համար։ Ստացված արդյունքները կարող են կիրառվել վնասատուի թվաքանակի վաղ կանխատեսման, անտառային և գյուղատնտեսական տարածքների մոնիթորինգի, ինչպես նաև վնասատուների դեմ պայքարի ավելի նպատակային և էկոլոգիապես հիմնավորված միջոցառումների մշակման համար։ Ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել վնասատուի պոպուլյացիայի կառավարման արդյունավետության բարձրացմանը՝ թույլ տալով կանխարգելիչ միջոցառումներ իրականացնել մինչև զանգվածային տարածման փուլը և նվազեցնել բույսերին հասցվող վնասը։

Technology

Աշխատությունը նվիրված է կաթնաշաքարի ցածր պարունակությամբ արոմատիզացված չոր կաթի արտադրության տեխնոլոգիայի մշակմանը և դրա գիտատեխնոլոգիական հիմնավորմանը։ Ուսումնասիրվում են կաթնային հումքի մշակման, կաթնաշաքարի պարունակության նվազեցման, արոմատիզացման և չորացման տեխնոլոգիական գործընթացները՝ նպատակ ունենալով ստանալ բարձր սննդային և սպառողական հատկություններով արտադրանք։ Վերլուծվում են տարբեր տեխնոլոգիական գործոնների ազդեցությունը պատրաստի արտադրանքի քիմիական կազմի, օրգանոլեպտիկ հատկանիշների, լուծելիության, պահպանման կայունության և սննդային արժեքի վրա։ Քննարկվում են արտադրության օպտիմալ պայմանները, որակի վերահսկման մեթոդները և անվտանգությանը ներկայացվող պահանջները։ Աշխատության արդյունքները կարող են կիրառվել ֆունկցիոնալ կաթնամթերքի արտադրության զարգացման, կաթնաշաքարի նկատմամբ զգայունություն ունեցող սպառողների համար նոր արտադրատեսակների ստեղծման և կաթնամթերքի տեխնոլոգիաների կատարելագործման ոլորտներում։

Philosophy

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է հումանիզմի գաղափարի արդի մեկնաբանությանը և դրա տեղին ժամանակակից աշխարհում առաջացող սոցիալական, քաղաքական և մշակութային հիմնախնդիրների համատեքստում։ Աշխատության մեջ դիտարկվում է հումանիզմը որպես մարդակենտրոն արժեքային համակարգ, որը շեշտադրում է մարդու արժանապատվությունը, իրավունքները, ազատությունը և պատասխանատվությունը հասարակության ու բնության նկատմամբ։ Վերլուծվում է, թե ինչպես գլոբալացման, տեխնոլոգիական առաջընթացի, թվային միջավայրի ընդլայնման և սոցիալական անհավասարությունների խորացման պայմաններում փոխվում է հումանիստական արժեքների ընկալումը և կիրառելիությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն մարտահրավերներին, որոնք կապված են մարդու և տեխնոլոգիայի հարաբերակցության, էթիկական ընտրությունների բարդացման և մշակութային ինքնության պահպանման խնդիրների հետ։ Աշխատությունը նաև քննարկում է հումանիզմի դերը որպես համընդհանուր արժեքային հիմք, որը կարող է նպաստել սոցիալական համերաշխության, կրթության զարգացման և կայուն խաղաղության հաստատման գործընթացներին՝ միաժամանակ ենթարկվելով նոր ժամանակների քննադատական վերաիմաստավորման։

History

Աշխատությունը նվիրված է Անանիա Շիրակացուն՝ 7-րդ դարի հայ նշանավոր գիտնականին, մաթեմատիկոսին, տիեզերագետին և աշխարհագրական գիտելիքի զարգացման կարևոր ներկայացուցիչներից մեկին։ Նրա գործունեությունը նշանակալի տեղ ունի հայ գիտության պատմության մեջ, քանի որ նա զբաղվել է թվաբանությամբ, տոմարագիտությամբ, տիեզերագիտությամբ, աշխարհագրությամբ և բնության երևույթների ուսումնասիրությամբ։ Շիրակացու գիտական ժառանգությունը վկայում է միջնադարյան Հայաստանում գիտելիքի համակարգման, դիտարկման և տրամաբանական բացատրության նկատմամբ ձևավորված հետաքրքրության մասին։ Նրան վերաբերող աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու գիտնականի կյանքին, մտավոր գործունեությանը և այն պատմամշակութային միջավայրին, որտեղ ձևավորվել ու զարգացել են նրա գիտական հայացքները։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում նրա ներդրումը մաթեմատիկական գիտելիքների տարածման, թվաբանական խնդիրների մշակման, օրացուցային հաշվարկների և տիեզերքի կառուցվածքի վերաբերյալ պատկերացումների զարգացման գործում։ Շիրակացու անունը կապված է նաև հայկական գիտակրթական ավանդույթի ձևավորման և անտիկ ու միջնադարյան գիտելիքի յուրացման հետ։ Այս հրատարակությունը կարևոր է հայ գիտության պատմությամբ, միջնադարյան կրթությամբ, մաթեմատիկայի և աստղագիտության պատմությամբ հետաքրքրվողների համար։ Այն նպաստում է ազգային գիտական ժառանգության ճանաչմանը և ընդգծում հայ մտավորականության դերը համաշխարհային գիտական մտքի պատմության մեջ։

Chemistry

Աշխատանքը նվիրված է նոր հետերոցիկլիկ տեղակալված ոչ սպիտակուցային α-ամինաթթուների կենսամիմետիկ ասիմետրիկ սինթեզի ուսումնասիրմանը՝ ժամանակակից օրգանական և սինթետիկ քիմիայի կարևորագույն ուղղություններից մեկի շրջանակում։ Ուսումնասիրության հիմնական նպատակը այնպիսի քիրալային ամինաթթվային կառուցվածքների ստացման արդյունավետ մեթոդների մշակումն ու հիմնավորումն է, որոնք կարող են ունենալ ինչպես տեսական, այնպես էլ կիրառական նշանակություն։ Ոչ սպիտակուցային ամինաթթուները տարբերվում են բնական սպիտակուցներում ընդգրկված ստանդարտ ամինաթթուներից և հաճախ դիտարկվում են որպես արժեքավոր կառուցվածքային միավորներ դեղագործական քիմիայի, կենսաակտիվ միացությունների, պեպտիդային քիմիայի և նոր ֆունկցիոնալ նյութերի ստացման ոլորտներում։ Հետերոցիկլային կառուցվածքների ներմուծումը α-ամինաթթուների մոլեկուլային համակարգ կարող է էապես ընդլայնել ստացվող միացությունների կառուցվածքային բազմազանությունը և փոփոխել դրանց ֆիզիկաքիմիական ու կենսաբանական հատկությունները։ Աշխատանքում առանձնահատուկ նշանակություն ունի ասիմետրիկ սինթեզի խնդիրը, որի նպատակն է վերահսկելի եղանակով ստանալ մոլեկուլների որոշակի տարածական կառուցվածք ունեցող՝ էնանտիոմերապես հարստացված կամ էնանտիոմերապես մաքուր արտադրանքներ։ Քիրալության վերահսկումը կարևոր է հատկապես կենսաբանական համակարգերի հետ փոխազդող միացությունների դեպքում, քանի որ նույն քիմիական կազմն ունեցող տարբեր տարածական ձևերը կարող են էապես տարբերվել իրենց կենսաբանական ազդեցությամբ, ակտիվությամբ և փոխազդեցության բնույթով։ Կենսամիմետիկ մոտեցումը ենթադրում է բնական կենսաքիմիական գործընթացներին բնորոշ սկզբունքների օգտագործում սինթետիկ ճանապարհների նախագծման ժամանակ՝ ընդօրինակելով ֆերմենտային կատալիզի, ընտրողականության և մոլեկուլային ճանաչման որոշ առանձնահատկություններ։ Այս համատեքստում ուսումնասիրվում են սինթեզի փուլերը, սկզբնանյութերի և ռեագենտների ընտրությունը, ռեակցիաների ընթացքի պայմանները, քիմիական և ստերեոքիմիական ընտրողականությունը, ինչպես նաև վերջնական արտադրանքների կառուցվածքային նույնականացման եղանակները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ստացված միացությունների կառուցվածքի և տարածական կազմաձևի հաստատումը ժամանակակից սպեկտրոսկոպիական և անալիտիկ մեթոդների կիրառմամբ։ Աշխատանքը կարող է ներառել նաև սինթեզի արդյունավետության գնահատում՝ ելքերի, ընտրողականության և վերարտադրելիության տեսանկյունից, ինչպես նաև տարբեր սինթետիկ մոտեցումների համեմատություն։