Հայկական ԽՍՀ-ում 1983–1984 թվականների դաշտային հնագիտական աշխատանքների արդյունքներին նվիրված գիտական նստաշրջան

Agriculture

Աշխատությունը նվիրված է աշնանացան ցորենի մի քանի սորտերի սերմարտադրության տեխնոլոգիայի ուսումնասիրմանը Սյունիքի մարզի Սիսիանի տարածաշրջանի բնակլիմայական պայմաններում։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է գնահատել տարբեր սորտերի սերմարտադրական առանձնահատկությունները և մշակել կամ հիմնավորել այնպիսի ագրոտեխնիկական մոտեցումներ, որոնք կարող են ապահովել բարձրորակ, կենսունակ և սորտային մաքրությամբ սերմանյութի ստացում տվյալ տարածաշրջանի պայմաններում։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են դիտարկվել Սիսիանի տարածաշրջանի հողակլիմայական առանձնահատկությունները, բարձրադիր գոտու ջերմաստիճանային ռեժիմը, տեղումների քանակն ու բաշխումը, հողի հատկությունները և դրանց ազդեցությունը աշնանացան ցորենի աճի ու զարգացման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տարբեր սորտերի կենսաբանական առանձնահատկություններին, ձմեռադիմացկունությանը, երաշտադիմացկունությանը, հիվանդությունների նկատմամբ կայունությանը, թփակալմանը, հասկի ձևավորմանը և բերքատվությանը։ Սերմարտադրության արդյունավետությունը մեծապես պայմանավորված է սերմացուի որակով, ուստի աշխատանքում կարևոր տեղ կարող է հատկացվել նախացանքային պատրաստությանը, սերմերի մաքրությանը և ախտահանմանը, ցանքի ժամկետներին, ցանքի նորմային, խորությանը և շարային դասավորությանը։ Ուսումնասիրվում են նաև բույսերի սնուցման, հողի մշակության, մոլախոտերի դեմ պայքարի, հիվանդությունների և վնասատուների վերահսկման, ինչպես նաև բերքահավաքի ճիշտ ժամկետի ընտրության հարցերը։ Սերմարտադրության դեպքում առանձնահատուկ նշանակություն ունի սորտային մաքրության պահպանումը, այդ պատճառով կարող են ուսումնասիրվել ցանքատարածքների մեկուսացման, սորտային զտումների, անցանկալի բույսերի հեռացման և սերմանյութի առանձնացված պահպանման մեթոդները։ Հետազոտության ընթացքում տարբեր սորտերի համեմատությունը հնարավորություն է տալիս պարզելու, թե դրանցից որոնք են առավել հարմարված Սիսիանի տարածաշրջանի պայմաններին և որոնք են ապահովում բարձր սերմնային արտադրողականություն ու որակական ցուցանիշներ։ Կարող են գնահատվել սերմերի ծլունակությունը, մաքրությունը, զանգվածը, կենսունակությունը և այլ ցուցանիշներ, որոնք կարևոր են հաջորդ տարվա ցանքի համար նախատեսված որակյալ սերմանյութի ստացման տեսանկյունից։ Աշխատանքի գործնական նշանակությունը կայանում է տեղական պայմաններին համապատասխան սերմարտադրության արդյունավետ տեխնոլոգիայի ընտրության և կատարելագործման հնարավորության մեջ, ինչը կարող է նպաստել ցորենի արտադրության կայունությանը, բերքատվության բարձրացմանը և բարձրորակ սերմանյութի ապահովմանը։ Հետազոտությունը կարող է հետաքրքրել ագրոնոմներին, սերմնաբուծության մասնագետներին, բուսաբույծներին, գյուղատնտեսական տնտեսությունների մասնագետներին, գյուղատնտեսական խորհրդատուներին, հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Technology

Այս աշխատությունը նվիրված է անհեծան ծածկերի կրողունակության գնահատման խնդիրներին՝ հաշվի առնելով սյուների ծռող մոմենտների ազդեցությունը կառուցվածքային համակարգի ընդհանուր աշխատանքի վրա։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են երկաթբետոնե և մետաղական շրջանակային համակարգերի ստատիկ և դինամիկ վարքագծի առանձնահատկությունները, ինչպես նաև սյուն-ծածկ փոխազդեցության մեխանիզմները։ Աշխատությունում դիտարկվում է, թե ինչպես են սյուներում առաջացող ծռող մոմենտները ազդում ծածկերի լարվածային-դեֆորմացիոն վիճակի վրա՝ փոխելով կրող տարրերի բաշխված բեռները և համակարգի ընդհանուր կայունությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հաշվարկային մոդելների մշակմանը՝ վերջավոր տարրերի մեթոդի կիրառմամբ, ինչպես նաև ինժեներական պարզեցված մոտեցումների համեմատական վերլուծությանը։ Վերլուծվում են նաև կառուցվածքային օպտիմալացման խնդիրները՝ նպատակ ունենալով ապահովել նյութերի առավել արդյունավետ օգտագործում, նվազեցնել դեֆորմացիաները և բարձրացնել շենքերի սեյսմակայունությունը։ Աշխատությունը ընդգծում է, որ սյուների ծռող մոմենտների հաշվառումը էական նշանակություն ունի անհեծան ծածկերի ճշգրիտ հաշվարկի և անվտանգ նախագծման համար։

History

Աշխատությունը նվիրված է Կարսի շրջափակման և դրա հետ կապված ռազմաքաղաքական իրադարձությունների ուսումնասիրությանը՝ Կարսի ռազմավարական նշանակության, ռազմական գործողությունների ընթացքի և տարածաշրջանում տեղի ունեցող քաղաքական փոփոխությունների համատեքստում։ Կարսը պատմականորեն ունեցել է կարևոր ռազմավարական դիրք՝ գտնվելով Կովկասը Անատոլիայի արևելյան շրջաններին կապող ճանապարհների և ռազմական հաղորդակցության կարևոր ուղղությունների վրա։ Այդ պատճառով քաղաքի և ամրոցի նկատմամբ վերահսկողությունը մեծ նշանակություն է ունեցել տարածաշրջանի ռազմական և քաղաքական ուժերի համար։ Հետազոտության մեջ կարող են քննության առնվել Կարսի ամրաշինական համակարգը, պաշտպանական կառույցները, աշխարհագրական դիրքը և բնական պայմանները, որոնք ազդել են քաղաքի ռազմական նշանակության վրա։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում շրջափակման նախադրյալների ուսումնասիրությունը՝ ներառյալ տարածաշրջանում ուժերի հարաբերակցության փոփոխությունը, ռազմական գործողությունների զարգացումը, հաղորդակցության ուղիների վերահսկողությունը և Կարսի կայազորի ու հարակից զորքերի վիճակը։ Աշխատանքը կարող է ներկայացնել շրջափակման կազմակերպման սկզբունքները, կողմերի ռազմական ուժերի դասավորությունը, մատակարարման և հաղորդակցության խնդիրները, ինչպես նաև պաշտպանվող կողմի դիմադրության հնարավորություններն ու սահմանափակումները։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել Կարսի ռազմական ենթակառուցվածքին և ամրությունների նշանակությանը։ Քաղաքի պաշտպանական համակարգը բաղկացած էր տարբեր ամրություններից, բերդային կառույցներից և բնականորեն պաշտպանված դիրքերից, որոնց համադրությունը երկար ժամանակ Կարսը դարձրել էր կարևոր ռազմական հենակետ։ Շրջափակման պայմաններում այդ համակարգի արդյունավետությունը կախված էր ինչպես ամրությունների տեխնիկական վիճակից, այնպես էլ կայազորի թվաքանակից, սպառազինությունից, պարենային և ռազմամթերքի պաշարներից։ Ռազմական իրադարձությունների ուսումնասիրությունը կարող է ներառել նաև շրջափակման ընթացքում իրականացված մարտական գործողությունների, դիրքային պայքարի և հակառակորդի պաշտպանական գիծը ճեղքելու փորձերի վերլուծություն։ Այս համատեքստում կարևոր են հրամանատարության որոշումները, զորքերի տեղաշարժը և ռազմական գործողությունների աշխարհագրությունը։ Միաժամանակ անհրաժեշտ է հաշվի առնել, որ նման իրադարձությունների նկարագրությունը հաճախ հիմնվում է տարբեր կողմերի աղբյուրների վրա, որոնք կարող են էապես տարբերվել միմյանցից։ Հետևաբար թեմայի ուսումնասիրության համար կարևոր է համադրել ռազմական փաստաթղթերը, հիշողությունները, ժամանակագրությունները, մամուլի հրապարակումները և այլ սկզբնաղբյուրներ։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև Կարսի շրջափակման բնակչության վրա ունեցած ազդեցությանը։ Պաշարման կամ շրջափակման պայմաններում քաղաքացիական բնակչությունը սովորաբար բախվում է պարենի, բժշկական օգնության, անվտանգության և տեղաշարժի սահմանափակումների։ Այդ տեսանկյունից ռազմական իրադարձությունների ուսումնասիրությունը կարող է լրացվել սոցիալական և ժողովրդագրական հետևանքների վերլուծությամբ։ Կարսի շուրջ տեղի ունեցած ռազմական զարգացումները պետք է դիտարկել նաև ավելի լայն տարածաշրջանային գործընթացների շրջանակում։ Կարսը գտնվում էր այնպիսի տարածքում, որտեղ ռազմական գործողությունները սերտորեն կապված էին Կովկասի, Օսմանյան կայսրության արևելյան շրջանների և ռուսական ռազմական ներկայության փոփոխությունների հետ։ Հետևաբար քաղաքի նկատմամբ վերահսկողության փոփոխությունը կարող էր ունենալ ոչ միայն տեղային, այլև լայն ռազմաքաղաքական հետևանքներ։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել նաև Կարսի հարցի դիվանագիտական կողմը։ Ռազմական գործողություններին զուգահեռ քաղաքի և շրջանի կարգավիճակը կարող էր քննարկվել տարբեր քաղաքական և միջազգային բանակցությունների շրջանակում։ Այդ գործընթացների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես էին ռազմական արդյունքները վերածվում քաղաքական որոշումների և տարածքային պայմանավորվածությունների։ Աշխատանքը կարող է արժեքավոր լինել նաև ռազմական պատմության մեթոդաբանության տեսանկյունից, քանի որ շրջափակման ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համադրել ամրոցների պաշտպանության և պաշարման դասական սկզբունքները, լոգիստիկայի խնդիրները, զորքերի կառավարման առանձնահատկությունները և աշխարհագրական գործոնների ազդեցությունը։ Կարսի օրինակը ցույց է տալիս, թե որքան կարևոր կարող էին լինել հաղորդակցության ուղիները, մատակարարումների անխափանությունը և ամրացված դիրքերի նկատմամբ վերահսկողությունը ռազմական գործողությունների ելքի համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը Կարսի շրջափակումը ներկայացնում է որպես ռազմական և քաղաքական նշանակություն ունեցող իրադարձություն՝ ուսումնասիրելով դրա նախադրյալները, ռազմական գործողությունների ընթացքը, քաղաքի պաշտպանական հնարավորությունները, բնակչության վիճակը և տարածաշրջանային հետևանքները։ Այն կարող է օգտագործվել Կարսի պատմության, Կովկասի ռազմական պատմության, Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարածաշրջանային զարգացումների և Հայկական հարցի հետ կապված պատմական գործընթացների ուսումնասիրության համար։

Law

Գրքում ներկայացվում են բանկային համակարգի կառուցվածքը, բանկերի իրավունքներն ու պարտավորությունները, ավանդներ, վարկային հարաբերություններ, վճարային համակարգեր և ֆինանսական գործարքների իրավական կանոնները։ Անդրադառնում է նաև ֆինանսական վերահսկողությանը, բանկային գործառնությունների կարգավորման մեխանիզմներին և բանկերի պատասխանատվությանը ֆինանսական ոլորտում։ Աշխատությունը նախատեսված է իրավաբանների, ֆինանսիստների, բանկային ոլորտի մասնագետների և ուսանողների համար՝ տրամադրելով համապարփակ գիտելիքներ բանկային իրավունքի տեսության և գործնական կիրառման վերաբերյալ։

Psychology

Նյութի հիմնական գաղափարներն են․ Ինքնատիրապետման էությունը – կարողությունը կառավարելու սեփական հույզերը, ցանկությունները և արձագանքները տարբեր իրավիճակներում՝ պահպանելով ներքին հավասարակշռություն։ Հույզերի կառավարում – ինչպես հասկանալ և ընդունել սեփական զգացմունքները (զայրույթ, վախ, անհանգստություն) և չթույլատրել, որ դրանք վերահսկեն վարքը։ Ինքնագիտակցություն – սեփական մտքերի, վիճակների և վարքային օրինաչափությունների ճանաչումը որպես ինքնատիրապետման հիմք։ Ներքին երկխոսություն – այն, թե ինչպես ենք մենք խոսում ինքներս մեզ հետ, և ինչպես դա ազդում է մեր գործողությունների վրա։ Սթրեսի հաղթահարում – մեթոդներ՝ հանգստանալու, լարվածությունը նվազեցնելու և հավասարակշռությունը վերականգնելու համար։ Կամքի ուժի զարգացում – փոքր քայլերով ինքնակարգապահություն ձևավորելը և սովորությունների փոփոխությունը։ Ինքնատիրապետման սահմանները – կարևոր է հասկանալ, որ լիակատար վերահսկողություն միշտ հնարավոր չէ, և երբեմն պետք է ընդունել սեփական սահմանափակումները։ Ընդհանուր առմամբ, նյութը շեշտում է, որ ինքնատիրապետումը զարգացվող հմտություն է, որը օգնում է մարդուն ավելի արդյունավետ գործել, պահպանել հոգեկան հավասարակշռություն և կառուցել առողջ հարաբերություններ։

Literature

Աշխատությունը ներկայացնում է հարսանիքի շուրջ ծավալվող իրադարձություններ՝ անդրադառնալով հայ հասարակական և ընտանեկան կյանքի կենցաղային սովորույթներին, մարդկանց փոխհարաբերություններին և ամուսնության հետ կապված ավանդույթներին։ Հարսանիքը որպես հիմնական թեմա հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ընտանեկան հարաբերությունների, հասարակական կարծիքի, սովորույթների և անհատական ցանկությունների փոխազդեցությունը։ Վերնագրի «Դավի-Դառաբա» արտահայտությունը և «կամ մի հարսանիք» ենթավերնագիրը մատնանշում են ստեղծագործության հնարավոր կատակերգական կամ երգիծական բնույթը, որտեղ կենցաղային իրավիճակներն ու մարդկային վարքագիծը կարող են դառնալ հումորի և հասարակական դիտարկումների առարկա։ Հարսանեկան արարողության շուրջ ձևավորվող հարաբերությունները հայ իրականության մեջ հաճախ արտացոլում են ոչ միայն անձնական զգացմունքները, այլև ընտանիքների շահերը, ավանդական պատկերացումները, նյութական պայմաններն ու համայնքի սպասումները։ Այս տեսանկյունից աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում 19-րդ դարի հայ կենցաղային գրականության, ընտանեկան սովորույթների, ամուսնության ավանդույթների և հասարակական բարքերի գեղարվեստական արտացոլման ուսումնասիրության համար։ Այն նաև կարող է ծառայել որպես ժամանակաշրջանի հայերեն թատերական կամ արձակ ստեղծագործությունների լեզվի, հումորի և հասարակական դիտողականության ուսումնասիրման նյութ։