Հայկական նշանագրեր

Agriculture

Աշխատությունը նվիրված է Կոտայքի և Գեղարքունիքի մարզերի բնակլիմայական ու արտադրական պայմաններում բուծվող մազեխ ցեղի և կորիդելի տիպի ոչխարների մթերատվության առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը և համեմատական գնահատմանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են կենդանիների հիմնական տնտեսական և կենսաբանական հատկանիշները՝ կենդանի զանգվածը, աճի ու զարգացման ցուցանիշները, բրդային և կաթնային մթերատվությունը, վերարտադրողական հատկությունները և տեղական պայմաններին հարմարվողականությունը։ Մազեխը Հայաստանի տեղական կոպտաբուրդ ոչխարների ցեղերից է, իսկ հանրապետությունում բուծվում են նաև կորիդելի տիպին պատկանող կիսանրբագեղմ մսաբրդատու ոչխարներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տարբեր տարիքային և սեռային խմբերի կենդանիների մարմնակազմական ու մթերատու հատկանիշներին, կերային պայմանների ազդեցությանը և արոտավայրային պահվածքի առանձնահատկություններին։ Քննության են առնվում բրդի քանակական ու որակական ցուցանիշները՝ խուզված բրդի զանգվածը, մաքուր բրդի ելքը, մանրաթելի կառուցվածքը և տեխնոլոգիական հատկությունները, որոնք կարևոր նշանակություն ունեն ոչխարների տնտեսական արժեքի գնահատման համար։ Մազեխ ցեղի վերաբերյալ ժամանակակից հետազոտությունները ևս ընդգծում են բրդի ֆիզիկական և տեխնիկական հատկանիշների, կենդանիների սեռատարիքային խմբերի և բուծման պայմանների համեմատական գնահատման կարևորությունը։ Ուսումնասիրվում է նաև կաթնային մթերատվությունը և կաթի բաղադրությունը, քանի որ մազեխ ու կորիդելի տիպի ոչխարների կաթնային ցուցանիշների համեմատական ուսումնասիրություններ նախկինում իրականացվել են Հայաստանի տարբեր գոտիներում։ Կարևորվում են կենդանիների վերարտադրողական հատկությունները, մատղաշի պահպանությունը, աճի ինտենսիվությունը և կերի օգտագործման արդյունավետությունը։ Կոտայքի և Գեղարքունիքի բնական պայմանների համատեքստում գնահատվում է նաև կենդանիների հարմարվողականությունը բարձրադիր և արոտավայրային տնտեսավարման պայմաններին։ Տարբեր խմբերի ցուցանիշների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել դրանց արտադրական առավելություններն ու առանձնահատկությունները և գնահատել հետագա ընտրասերման աշխատանքների հնարավոր ուղղությունները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի Հայաստանում ոչխարաբուծության արդյունավետության բարձրացման, տեղական գենետիկական ռեսուրսների պահպանման, կենդանիների մթերատու հատկությունների կատարելագործման և տարբեր բնակլիմայական գոտիներին համապատասխան բուծման ու ընտրասերման մոտեցումների մշակման տեսանկյունից։

Literature

Ստեղծագործության վերնագիրը մատնանշում է անեծքի գաղափարի շուրջ ձևավորվող դրամատիկական պատմություն, որտեղ կենտրոնական տեղ կարող են զբաղեցնել մարդու ճակատագրի, անձնական ընտրության, մեղքի և դրա հետևանքների հարցերը։ «Անիծյալ» բնորոշումը կարող է ընկալվել ինչպես բառացի, այնպես էլ խորհրդանշական իմաստով՝ արտահայտելով հասարակության կողմից մերժված, դժբախտության մեջ հայտնված կամ ծանր հանգամանքների ազդեցության տակ ապրող անհատի վիճակը։ Այսպիսի թեմատիկ ուղղությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու մարդու և շրջապատող միջավայրի բարդ հարաբերությունները, բարոյական պատասխանատվության խնդիրը, ինչպես նաև ճակատագրի և ազատ կամքի փոխազդեցությունը։ Վիպական պատմասության ձևը թույլ է տալիս զարգացնել կերպարների փոխհարաբերությունները և աստիճանաբար բացահայտել նրանց ներքին հակասությունները։ Առաջին հատորը ներկայացնում է ծավալուն ստեղծագործության սկզբնական մասը և հիմք է դնում հետագա զարգացումների ընկալման համար։ Երկը հետաքրքրություն է ներկայացնում 19-րդ դարի հայ գեղարվեստական արձակի, դրամատիկական թեմաների և անհատի ճակատագրի գրական մեկնաբանությունների ուսումնասիրության տեսանկյունից։

Economics

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության փայտամշակման կազմակերպություններում արտադրական ծախսերի հաշվառման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը և հաշվառման համակարգի կատարելագործման հնարավորությունների բացահայտմանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են փայտամշակման արտադրության ընթացքում ձևավորվող նյութական, աշխատանքային, էներգետիկ և այլ ծախսերի կազմը, կառուցվածքը, դասակարգումը և հաշվապահական հաշվառման առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հումքի և նյութերի օգտագործման, արտադրական թափոնների ու մնացորդների հաշվառման, արտադրանքի ինքնարժեքի ձևավորման և ընդհանուր արտադրական ծախսերի բաշխման հարցերին։ Ուսումնասիրվում են փայտամշակման կազմակերպությունների տեխնոլոգիական գործընթացների ազդեցությունը ծախսերի առաջացման և հաշվառման վրա, ինչպես նաև ծախսերի ճշգրիտ հաշվառման նշանակությունը արտադրության արդյունավետության և ֆինանսական արդյունքների գնահատման գործում։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է գործող հաշվառման մեթոդների և դրանց գործնական կիրառման խնդիրների բացահայտումը, մասնավորապես՝ ծախսերի փաստաթղթավորման, խմբավորման, վերահսկման և վերլուծության գործընթացներում։ Քննարկվում են արտադրական ծախսերի կառավարչական հաշվառման կատարելագործման, ժամանակակից տեղեկատվական համակարգերի կիրառման, ծախսերի օպտիմալացման և արտադրանքի ինքնարժեքի առավել ճշգրիտ հաշվարկման հնարավորությունները։ Արդյունավետ հաշվառման համակարգը դիտարկվում է որպես ռեսուրսների ռացիոնալ օգտագործման, արտադրական կորուստների նվազեցման, շահութաբերության բարձրացման և կազմակերպությունների մրցունակության ապահովման կարևոր գործիք։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել հաշվապահների, աուդիտորների, տնտեսագետների, արտադրական և ֆինանսական կառավարման մասնագետների, փայտամշակման կազմակերպությունների ղեկավարների, հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։

History

Գիրքը ուսումնասիրում է Հաղպատի վանական համալիրի պատմամշակութային դերը՝ այն ներկայացնելով որպես հայապահպանության կարևոր կենտրոն միջնադարյան Հայաստանում։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են վանքի հիմնադրման և զարգացման փուլերը, նրա հոգևոր, կրթական և գիտական նշանակությունը, ինչպես նաև դերը որպես ձեռագրական և մշակութային կենտրոն։ Հեղինակը մանրամասն անդրադառնում է Հաղպատի դպրոցի գործունեությանը, մատենագրական ավանդույթներին, կրոնական կյանքի կազմակերպմանը և վանական համալիրի ազդեցությանը տարածաշրջանի մշակութային զարգացման վրա։ Գրքում ընդգծվում է Հաղպատի դերը որպես ազգային ինքնության պահպանման օջախ օտար տիրապետությունների պայմաններում, ինչպես նաև նրա կապը հայկական այլ վանական կենտրոնների հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ճարտարապետական առանձնահատկություններին, եկեղեցիների կառուցվածքին և արվեստի գործերին, որոնք արտացոլում են հայկական միջնադարյան մշակույթի բարձր մակարդակը։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս խորքային պատկերացում կազմել Հաղպատի որպես հայապահպան կենտրոնի պատմական և մշակութային նշանակության վերաբերյալ՝ օգտակար լինելով պատմաբանների, հայագետների և մշակութաբանությամբ հետաքրքրվողների համար։

Mathematics

Գիտական աշխատությունը նվիրված է ծակոտկեն սիլիցիումի և մետաղօքսիդային կիսահաղորդչային բարակթաղանթային նանոկառուցվածքների հիման վրա գազային սենսորների ստեղծման, դրանց ֆիզիկաքիմիական հատկությունների ուսումնասիրության և զգայունության բարձրացման տեխնոլոգիական ու գիտական հիմնախնդիրների համակողմանի հետազոտությանը։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակում դիտարկվում են ժամանակակից գազազգայուն նյութերի ստացման մեթոդները, կիսահաղորդչային նանոկառուցվածքների ձևավորման առանձնահատկությունները, դրանց կառուցվածքային, էլեկտրական և մակերևութային հատկությունները, ինչպես նաև տարբեր գազային միջավայրերի ազդեցությամբ առաջացող ֆիզիկական և քիմիական փոփոխությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ծակոտկեն սիլիցիումի կառուցվածքի ձևավորման մեխանիզմներին, ծակոտիների չափերի և բաշխվածության ազդեցությանը նյութի ակտիվ մակերևույթի վրա, ինչպես նաև սիլիցիումային նանոկառուցվածքների կիրառման հնարավորություններին բարձր զգայունությամբ գազային տվիչների մշակման գործընթացում։ Ուսումնասիրվում են մետաղօքսիդային կիսահաղորդիչների բարակ թաղանթների ստացման տեխնոլոգիական մոտեցումները, դրանց բյուրեղային կառուցվածքի, հատիկների չափերի, մակերևութային արատների և էլեկտրահաղորդականության առանձնահատկությունները։ Քննարկվում են գազային մոլեկուլների և կիսահաղորդչային նյութերի մակերևույթի փոխազդեցության մեխանիզմները, ադսորբցիայի և դեսորբցիայի գործընթացները, լիցքակիրների կոնցենտրացիայի փոփոխությունները և դրանց ազդեցությունը սենսորների էլեկտրական դիմադրության ու արձագանքման բնութագրերի վրա։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է տարբեր նանոկառուցվածքային նյութերի գազազգայուն հատկությունների համեմատական գնահատումը՝ հաշվի առնելով սենսորների զգայունությունը, ընտրողականությունը, արձագանքման և վերականգնման ժամանակները, աշխատանքային ջերմաստիճանը, կայունությունը և երկարաժամկետ շահագործման հուսալիությունը։ Դիտարկվում են ծակոտկեն սիլիցիումի և մետաղօքսիդային բարակ թաղանթների համակցման հնարավորությունները, բազմաշերտ և հիբրիդային կառուցվածքների ձևավորումը, ինչպես նաև նյութերի մակերևութային հատկությունների նպատակային փոփոխման միջոցով գազային զգայունության բարելավման մոտեցումները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում նանոկառուցվածքների պատրաստման տեխնոլոգիական պայմանների ազդեցությանը սենսորային հատկությունների վրա, մասնավորապես՝ թաղանթների հաստության, ջերմային մշակման, մակերևույթի մորֆոլոգիայի և նյութերի բաղադրության փոփոխությունների նշանակությանը։ Քննության են առնվում սենսորների կառուցվածքային և էլեկտրական բնութագրերի փորձարարական հետազոտման մեթոդները, չափումների արդյունքների վերլուծության սկզբունքները և գազային միջավայրերում դրանց աշխատանքի արդյունավետության գնահատման չափանիշները։ Կարևորվում են նաև գազային սենսորների կիրառման հնարավորությունները շրջակա միջավայրի մշտադիտարկման, արդյունաբերական անվտանգության, օդի որակի վերահսկման, տեխնոլոգիական գործընթացների ավտոմատացման և վնասակար գազերի հայտնաբերման համակարգերում։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակում ուսումնասիրվում են կիսահաղորդչային սենսորների մանրաչափացման, էներգասպառման նվազեցման, չափումների ճշգրտության բարձրացման և ժամանակակից միկրոէլեկտրոնային սարքավորումներում ինտեգրման հեռանկարները։ Հետազոտությունը կարող է նպաստել նանոտեխնոլոգիաների, կիսահաղորդչային նյութագիտության և սենսորային էլեկտրոնիկայի զարգացմանը՝ ընդլայնելով գազազգայուն նանոկառուցվածքների ֆիզիկական հատկությունների և դրանց գործնական կիրառության վերաբերյալ գիտական պատկերացումները։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել ֆիզիկոսների, նյութագետների, նանոտեխնոլոգիաների և միկրոէլեկտրոնիկայի մասնագետների, կիսահաղորդչային սարքերի նախագծմամբ զբաղվող ինժեներների, գիտաշխատողների, ասպիրանտների և տեխնիկական բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների ուսանողների, ինչպես նաև գազային սենսորների մշակման և նանոկառուցվածքային նյութերի հետազոտության ոլորտներով հետաքրքրվող մասնագետների համար։

Chemistry

Աշխատանքը նվիրված է հանգուցային ազոտի ատոմ պարունակող ազոլոպիրիմիդինների սինթեզի, ալկիլացման և H/D-փոխանակման ռեգիոսելեկտիվության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել այս բարդ հետերոցիկլային համակարգերում քիմիական փոխակերպումների ուղղվածության օրինաչափությունները և պարզել, թե ինչպես են մոլեկուլի կառուցվածքը, փոխարինիչների բնույթը և ռեակցիայի պայմանները ազդում տարբեր դիրքերի ընտրողական ռեակցիոնության վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են ազոլոպիրիմիդինների ստացման սինթետիկ ուղիները, ռեակցիաների մեխանիզմները և ստացվող միացությունների կառուցվածքային առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ալկիլացման ռեակցիաներին, որոնց ընթացքում հնարավոր է տարբեր ռեակցիոն կենտրոնների միջև մրցակցություն, և H/D-փոխանակման գործընթացներին, որոնք կարող են արժեքավոր տեղեկություններ տալ մոլեկուլների պրոտոնացման, թթվայնության, տավտոմերացման և ռեակցիոն ակտիվության վերաբերյալ։ Ռեգիոսելեկտիվության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս որոշելու, թե մոլեկուլի որ դիրքերն են առավել հակված տվյալ փոխակերպմանը և ինչ պայմաններում կարելի է նպատակային ձևով ստանալ ցանկալի կառուցվածքով արտադրանք։ Աշխատանքը կարող է ներառել ստացված միացությունների կառուցվածքի հաստատման ժամանակակից ֆիզիկաքիմիական մեթոդների կիրառում, ինչպես նաև փորձարարական տվյալների համեմատական վերլուծություն՝ ռեակցիաների ընտրողականության և մեխանիզմների պարզաբանման նպատակով։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է սինթեզի պայմանների օպտիմալացումը, որը կարող է հնարավորություն տալ բարձրացնել թիրախային միացությունների ելքը և նվազեցնել կողմնակի արտադրանքների առաջացումը։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են ընդլայնել ազոլոպիրիմիդինների քիմիական վարքագծի վերաբերյալ գիտական պատկերացումները և նպաստել նոր հետերոցիկլային միացությունների նպատակային սինթեզի մեթոդների մշակմանը։ Այսպիսի միացությունները կարող են հետաքրքրություն ներկայացնել դեղանյութերի, կենսաբանորեն ակտիվ նյութերի և ֆունկցիոնալ օրգանական միացությունների որոնման ու ստացման տեսանկյունից։