Հայոց ազգային պատմության դասագիրք

Literature

Աշխատությունը նվիրված է հայ ժողովրդական բանահյուսության մեջ անեծքի և օրհնանքի ժանրերի ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով դրանց ծագման, բովանդակային առանձնահատկությունների, գործառույթների և մշակութային նշանակության հիմնական կողմերը։ Անեծքն ու օրհնանքը ժողովրդական խոսքի հնագույն ու արտահայտիչ ձևերից են, որոնց միջոցով ժողովուրդն արտահայտել է իր վերաբերմունքը մարդու վարքի, հասարակական հարաբերությունների, բարոյական արժեքների, կյանքի իրադարձությունների և շրջապատող աշխարհի նկատմամբ։ Այս խոսքային ձևերը միավորում են լեզվական արտահայտչականությունը, հուզական ազդեցությունը, ավանդական պատկերացումները և ժողովրդական աշխարհայացքի տարրերը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է անեծքի ու օրհնանքի տարբերակիչ հատկանիշների բացահայտումը՝ հաշվի առնելով դրանց կառուցվածքը, բառապաշարը, պատկերավորությունը, հուզական երանգավորումը և հաղորդակցական նշանակությունը։ Անեծքը բանահյուսական միջավայրում կարող է արտահայտել զայրույթ, վիշտ, դատապարտում, անարդարության նկատմամբ բողոք կամ խախտված բարոյական կարգի վերականգնման ցանկություն, մինչդեռ օրհնանքը հիմնականում մարմնավորում է բարեմաղթանք, բարի կամք, պաշտպանություն, բարօրության ակնկալիք և դրական վերաբերմունք։ Երկու ժանրերն էլ կապված են ժողովրդական հավատալիքների, ավանդույթների, ընտանեկան ու համայնքային հարաբերությունների և սերնդեսերունդ փոխանցվող մշակութային պատկերացումների հետ։ Դրանց լեզվական ու իմաստային քննությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես են ժողովրդի կենսափորձը, արժեքային համակարգը և աշխարհի մասին պատկերացումները դրսևորվում կայունացած խոսքային բանաձևերում։ Հայ բանահյուսության այս ժանրերի ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև ժողովրդական լեզվի հարստությունը, պատկերավոր մտածողությունը, խոսքի հուզական ազդեցության միջոցները և ավանդական հաղորդակցական մշակույթը հասկանալու համար։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում բանագետների, լեզվաբանների, ազգագրագետների, մշակութաբանների և հայ ժողովրդական ավանդույթներով զբաղվող հետազոտողների համար։ Այն կարող է օգտակար լինել նաև հայերենի դարձվածային ու բանահյուսական արտահայտությունների, ժողովրդական խոսքի ժանրային համակարգի և ազգային մշակութային հիշողության ուսումնասիրության ընթացքում՝ նպաստելով բանավոր ժառանգության ճանաչմանն ու գիտական արժևորմանը։

Geography

Աշխատությունը նվիրված է լեռնային բնական համակարգերի վրա հանքարդյունաբերական գործունեության ազդեցությունների տարածական օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը՝ աշխարհագրական, երկրաէկոլոգիական և լանդշաֆտային մոտեցումների համադրմամբ։ Հետազոտության կենտրոնում հանքավայրերի շահագործման, բաց և ստորգետնյա արդյունահանման, արտադրական ենթակառուցվածքների, պոչամբարների, լցակույտերի և հարակից տեխնածին օբյեկտների ազդեցության տարածքային բաշխումն է։ Լեռնային ռելիեֆի պայմաններում առանձնահատուկ նշանակություն ունեն բարձրությունների տարբերությունները, լանջերի թեքությունն ու կողմնադրությունը, գետային ցանցը, երկրաբանական կառուցվածքը և հողաբուսական ծածկույթը, քանի որ դրանք կարող են պայմանավորել տեխնածին ազդեցությունների տարածման ուղղությունն ու ինտենսիվությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում բնական լանդշաֆտների փոփոխությանը, հողային ծածկույթի խախտմանը, էրոզիոն գործընթացների ակտիվացմանը, մակերևութային ու ստորերկրյա ջրերի վրա հնարավոր ազդեցություններին և բուսականության տարածական փոփոխություններին։ Հետազոտության կարևոր խնդիրներից է տարբեր աստիճանի մարդածին ծանրաբեռնվածություն ունեցող տարածքների առանձնացումը և դրանց համեմատական գնահատումը։ Այդ նպատակով կարող են համադրվել դաշտային դիտարկումները, քարտեզագրական նյութերը, հեռահար զոնդավորման տվյալները և աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգերի հնարավորությունները՝ ազդեցությունների տարածական կառուցվածքը բացահայտելու համար։ GIS տեխնոլոգիաների կիրառումը հնարավորություն է տալիս տարբեր բնապահպանական ու արտադրական տվյալները միավորել միասնական տարածական միջավայրում, կազմել թեմատիկ քարտեզներ և վերլուծել հանքարդյունաբերական օբյեկտների ու բնական բաղադրիչների միջև տարածական փոխհարաբերությունները։ Կարևորվում է նաև ազդեցության անմիջական գոտիների և ավելի հեռավոր տարածքներում դրսևորվող երկրորդային փոփոխությունների տարբերակումը, քանի որ լեռնային գեոհամակարգերում նյութերի և ջրային հոսքերի տեղափոխությունը կարող է ազդեցությունը տարածել արտադրական օբյեկտներից դուրս։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ բնական համակարգերի կայունության և վերականգնողական ներուժի տարածքային տարբերություններին՝ բացահայտելով առավել զգայուն լանդշաֆտները։ Ընդհանուր առմամբ հետազոտությունը համադրում է ֆիզիկական աշխարհագրության, երկրաէկոլոգիայի, լանդշաֆտագիտության և տարածական վերլուծության մեթոդները՝ հանքագործական արդյունաբերության բնապահպանական ազդեցությունների տարածքային պատկերը գնահատելու և լեռնային տարածքների բնօգտագործման ու շրջակա միջավայրի կառավարման համար գիտական հիմքեր ձևավորելու նպատակով։

Other Subjects

Այս ինֆորմացիոն ցանկը ներկայացնում է հասարակական և հումանիտար գիտությունների տարբեր բնագավառներում նոր լույս տեսած գրքերի համակարգված մատենագիտական ցուցակը՝ նպատակ ունենալով ընթերցողներին, գիտաշխատողներին, դասախոսներին և ուսանողներին տրամադրել արդիական տեղեկատվություն նոր հրատարակությունների մասին։ Ցանկում ընդգրկված են հասարակական գիտություններին, բանասիրական գիտություններին, լեզվաբանությանը, գրականագիտությանը, պատմական գիտություններին, պատմությանը, աշխարհագրությանը, հնագիտությանը և ազգագրությանը վերաբերող աշխատություններ, որոնք արտացոլում են տվյալ ոլորտներում իրականացվող ժամանակակից հետազոտությունները, գիտական քննարկումները և տեսական զարգացումները։ Հրատարակությունը հնարավորություն է տալիս արագ ծանոթանալ նոր գրականությանը, ստանալ անհրաժեշտ մատենագիտական տվյալներ և ընտրել համապատասխան աղբյուրներ գիտահետազոտական, ուսումնական և մասնագիտական գործունեության համար։ Այն կարևոր տեղեկատվական ռեսուրս է, որը նպաստում է գիտելիքների տարածմանը, միջգիտակարգային համագործակցության զարգացմանը և հասարակագիտական ու հումանիտար գիտությունների ոլորտներում արդի գրականության հասանելիության ապահովմանը։

Agriculture

Աշխատությունը նվիրված է բամբակի մշակությանը և նպատակ ունի ընթերցողին տրամադրելու այս կարևոր տեխնիկական մշակաբույսի աճեցման ու խնամքի համար անհրաժեշտ գործնական գիտելիքներ։ Բամբակը գյուղատնտեսական նշանակալի մշակաբույս է, որի արտադրությունը կապված է տեքստիլ արդյունաբերության և տարբեր տնտեսական գործունեությունների հետ։ Դրա հաջող մշակությունը պահանջում է համապատասխան հողային պայմանների ընտրություն, հողի նախապատրաստում, սերմերի ճիշտ ընտրություն ու ցանք, բույսերի կանոնավոր խնամք և բերքահավաքի կազմակերպում։ Նման ձեռնարկներում սովորաբար ուշադրություն է դարձվում նաև բույսի աճի համար անհրաժեշտ կլիմայական պայմաններին, ոռոգման ու հողի մշակման եղանակներին, մոլախոտերի դեմ պայքարին և բերքի որակի պահպանմանը։ Գիրքը կարող էր ծառայել որպես գործնական ուղեցույց գյուղատնտեսությամբ զբաղվողների, հողագործների և բամբակի արտադրությամբ հետաքրքրվողների համար՝ նպաստելով մշակաբույսի մշակման վերաբերյալ գիտելիքների տարածմանը։ Այն արտացոլում է 19-րդ դարում գյուղատնտեսական փորձի համակարգման և արտադրական գործունեության բարելավման կարևորությունը։ Հրատարակությունը արժեքավոր է նաև հայերեն գյուղատնտեսական մասնագիտական գրականության պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից՝ որպես բուսաբուծության վերաբերյալ գործնական գիտելիքներ հայերենով ներկայացնելու օրինակ։

Pedagogy

Աշխատությունը նվիրված է աշակերտական ինքնավարության համակարգում անձի ձևավորման հիմնախնդրի ուսումնասիրությանը՝ դիտարկելով դպրոցական ինքնավարությունը որպես սովորողների սոցիալական, բարոյական, հաղորդակցական և կազմակերպչական կարողությունների զարգացման կարևոր միջավայր։ Գրքում ուսումնասիրվում է այն գործընթացը, որի միջոցով աշակերտը կրթական համայնքի ակտիվ մասնակից լինելու, որոշումների կայացմանը ներգրավվելու, սեփական կարծիքն արտահայտելու և ընդհանուր պատասխանատվություն ստանձնելու միջոցով ձեռք է բերում ինքնուրույնության և սոցիալական պատասխանատվության նոր մակարդակ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում աշակերտական ինքնավարության կառուցվածքին, նպատակներին, սկզբունքներին և կազմակերպական ձևերին, ինչպես նաև դրա ազդեցությանը սովորողի ինքնագիտակցության, նախաձեռնողականության, առաջնորդական հատկանիշների և համագործակցային հմտությունների զարգացման վրա։ Քննության են առնվում ուսուցիչների, դպրոցի վարչակազմի և աշակերտների փոխհարաբերությունները, ժողովրդավարական արժեքների ձևավորման, փոխադարձ հարգանքի և պատասխանատու վարքագծի խթանման հնարավորությունները։ Աշխատության շրջանակում աշակերտական ինքնավարությունը ներկայացվում է ոչ միայն որպես դպրոցական կյանքի կազմակերպման միջոց, այլև որպես մանկավարժական գործընթաց, որի արդյունավետ իրականացումը կարող է նպաստել հասուն, ինքնուրույն, նախաձեռնող և հասարակական կյանքին ակտիվորեն մասնակցող անձի ձևավորմանը։ Ուսումնասիրության մեջ կարևորվում են նաև այն պայմանները, որոնք անհրաժեշտ են ինքնավարության արդյունավետ գործունեության համար, այդ թվում՝ անվտանգ և մասնակցային կրթական միջավայրի ստեղծումը, սովորողների կարծիքի արժևորումը, ինքնակազմակերպման հնարավորությունների ընդլայնումը և պատասխանատվության աստիճանական փոխանցումը։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել մանկավարժների, հոգեբանների, կրթության կառավարման մասնագետների, դպրոցների ղեկավարների, ուսուցիչների, բուհերի դասախոսների և ուսանողների համար, ինչպես նաև բոլոր նրանց, ովքեր հետաքրքրված են սովորողների անձնային զարգացման, քաղաքացիական դաստիարակության և դպրոցական ժողովրդավարական մշակույթի ձևավորման հարցերով։

Biology

Այս թեման վերաբերում է Իջևանի ֆլորիստական շրջանի արևելյան հատվածի բուսական ծածկույթի և տեսակային կազմի ուսումնասիրությանը, որտեղ առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տարածաշրջանի բնական պայմանների ազդեցությանը բույսերի բազմազանության վրա։ Այդ տարածքը բնութագրվում է լեռնային ռելիեֆով, համեմատաբար խոնավ կլիմայով և անտառային ու մարգագետնային էկոհամակարգերի խառնվածքով, ինչը ստեղծում է բարենպաստ պայմաններ հարուստ ֆլորայի ձևավորման համար։ Այստեղ հանդիպում են ինչպես լայնատերև անտառների բնորոշ տեսակներ՝ կաղնի, բոխի, հացենի և թխկի, այնպես էլ ենթալպյան և ալպյան գոտիներին բնորոշ խոտաբույսեր ու թփուտային ձևեր, որոնք հարմարված են ավելի խիստ կլիմայական պայմաններին։ Տարածաշրջանի բուսականությունը ունի խառը կազմ՝ ընդգրկելով ինչպես Կովկասյան տարածաշրջանին հատուկ էնդեմիկ տեսակներ, այնպես էլ ավելի լայն տարածում ունեցող բույսեր, որոնք միասին ձևավորում են բարդ և բազմաշերտ էկոհամակարգ։ Արևելյան հատվածում առանձնապես նկատելի է բուսական գոտիականության փոփոխությունը բարձրության աճին զուգընթաց, որտեղ անտառային գոտին աստիճանաբար փոխարինվում է մարգագետնային և քարքարոտ լանդշաֆտներին հարմարված բուսականությամբ։ Այս բազմազանությունը կարևոր նշանակություն ունի ոչ միայն գիտական ուսումնասիրությունների, այլ նաև բնապահպանական պահպանության և կենսաբազմազանության պահպանման տեսանկյունից։