ՀՀ լեռնահանքային արդյունաբերության արդյունավետության բարձրացման հիմնախնդիրները (Սյունիքի մարզի օրինակով)

Journalism

Աշխատությունը նվիրված է 19-րդ դարի երկրորդ կեսին արևելահայ իրականության մեջ մանկավարժական պարբերական մամուլի ձևավորման, կայացման և զարգացման հիմնական միտումների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտությունը դիտարկում է մանկավարժական մամուլը ոչ միայն որպես կրթությանն ու դպրոցին վերաբերող տեղեկատվության տարածման միջոց, այլև որպես հասարակական-մշակութային և լուսավորական կարևոր հարթակ, որտեղ քննարկվում էին կրթության կազմակերպման, դպրոցի զարգացման, ուսուցչի դերի, դաստիարակության, կրթության մատչելիության և ազգային կրթական ինքնության հետ կապված հիմնահարցերը։ Աշխատության թեման 2008 թվականին պաշտպանված թեկնածուական ատենախոսության թեմա է, որի հեղինակը Անահիտ Խորենի Բրուտյանն է։ Ուսումնասիրության ժամանակագրական շրջանակը ներառում է այն շրջանը, երբ արևելահայ հասարակական կյանքում կրթական և լուսավորական գաղափարները սկսեցին առավել ակտիվորեն արտահայտվել պարբերական մամուլի միջոցով։ Այդ ժամանակաշրջանում Թիֆլիսը դարձավ արևելահայ մտավոր և հրատարակչական կյանքի կարևոր կենտրոն, որտեղ 19-րդ դարի ընթացքում ձևավորվեց բազմազան պարբերական մամուլ, այդ թվում՝ մանկավարժական և մանկապատանեկան ուղղվածության հրատարակություններ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են վերլուծվել մանկավարժական պարբերականների առաջացման նախադրյալները, դրանց խմբագրական քաղաքականությունը, թեմատիկ ուղղությունները, հեղինակային կազմը և ընթերցողական հասցեատերերը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում այն հարցի ուսումնասիրությունը, թե ինչպես էին պարբերականները արձագանքում ժամանակի կրթական խնդիրներին և ինչպիսի պատկերացումներ էին ձևավորում նոր դպրոցի, ուսուցման բովանդակության ու դաստիարակության նպատակների վերաբերյալ։ Այդ մամուլում կրթական թեմաները փոխկապակցվում էին հասարակական առաջընթացի և ազգային մշակույթի պահպանման խնդիրների հետ՝ կրթությունը դիտարկելով որպես հասարակության զարգացման և լուսավորության կարևոր միջոց։ Աշխատանքում առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել դպրոցի և կրթության հիմնախնդիրների ներկայացմանը, քանի որ 19-րդ դարի արևելահայ մանկավարժական մամուլում դպրոցական կյանքի, ուսուցման և կրթական կազմակերպման հարցերը կազմել են քննարկումների կարևոր ուղղություններից մեկը։ Այս թեմայով հեղինակի առանձին ուսումնասիրություն նույնպես հրապարակվել է 2009 թվականին։ Կարող է ուսումնասիրվել նաև կանանց կրթության խնդրի ներկայացումը, որը ևս 19-րդ դարի արևելահայ մանկավարժական մամուլի կարևոր թեմաներից էր։ Մամուլի էջերում արտացոլվում էին նաև ուսուցման մեթոդների կատարելագործման, ուսուցչի մասնագիտական պատրաստվածության, դպրոցական կարգապահության, մայրենի լեզվով կրթության, գիտելիքների տարածման և երեխայի դաստիարակության վերաբերյալ ժամանակի պատկերացումները։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է տարբեր պարբերականների համեմատական քննությունը՝ դրանց գաղափարական ուղղվածության, մանկավարժական հայացքների և հասարակական դիրքորոշումների տարբերությունները բացահայտելու նպատակով։ Այդ համատեքստում արևելահայ մամուլի զարգացման ընդհանուր ընթացքը ներառում էր տարբեր գաղափարական ուղղություններ ներկայացնող պարբերականներ, որոնց շարքում հիշատակվում են «Հյուսիսափայլ», «Մեղու Հայաստանի», «Մշակ», «Փորձ», «Արձագանք», «Նոր-Դար» և այլ հրատարակություններ։ Հետազոտության աղբյուրագիտական հիմքը կարող է ընդգրկել տվյալ ժամանակաշրջանի պարբերական մամուլի համարները, հոդվածները, խմբագրականները, մանկավարժական հրապարակումները, գրախոսությունները և այլ նյութեր, որոնց միջոցով հնարավոր է վերականգնել ժամանակի կրթական մտածողության զարգացումն ու մամուլի դերը այդ գործընթացում։ Կարևոր է նաև մամուլի պատմական պայմանների հաշվառումը․ 19-րդ դարի վերջին հայկական դպրոցների գործունեությունը ենթարկվում էր ցարական վարչական քաղաքականության սահմանափակումների, ինչը անմիջական ազդեցություն էր ունենում կրթական կյանքի և մանկավարժական մտքի զարգացման վրա։ Աշխատության գիտական նշանակությունն այն է, որ այն հնարավորություն է տալիս մանկավարժական մամուլի պատմությունը դիտարկել արևելահայ հասարակության կրթական, մշակութային և մտավոր զարգացման ավելի լայն գործընթացների համատեքստում։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել մանկավարժության պատմությամբ, հայ մամուլի պատմությամբ, հայագիտությամբ, լրագրագիտությամբ և 19-րդ դարի հասարակական մտքի զարգացմամբ զբաղվող մասնագետներին։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը ներկայացնում է արևելահայ մանկավարժական մամուլի ձևավորման ու զարգացման ընթացքը՝ բացահայտելով դրա առաջացման պատմական նախադրյալները, հիմնական թեմատիկ ուղղությունները, կրթական և լուսավորական նշանակությունը, ինչպես նաև այն դերը, որը պարբերական մամուլը կատարել է 19-րդ դարի երկրորդ կեսի հայկական կրթական մտքի և հասարակական գիտակցության զարգացման գործում։

Pedagogy

В работе рассматривается профессионально-ориентированное обучение русскому языку для студентов историко-географического факультета педагогического вуза с использованием материалов средств массовой информации, акцент делается на интеграцию современных медиа-текстов в учебный процесс для повышения мотивации и интеллектуализации обучения, анализируются методы работы с газетными и журнальными статьями, новостными репортажами, аудиовизуальными материалами, направленные на развитие профессиональной лексики, критического мышления, навыков анализа информации и письменной и устной речи, подробно изучаются подходы к адаптации учебного материала под профиль будущих педагогов, рассматриваются стратегии формирования у студентов умений структурировать, интерпретировать и представлять информацию в педагогическом контексте, исследуется влияние медиаресурсов на когнитивное развитие и активизацию самостоятельной учебной деятельности, подчеркивается значение взаимодействия преподавателя и студентов через интерактивные задания, проектные работы и дискуссии, работа содержит практические рекомендации по разработке учебных планов, заданий и методических пособий, способствующих повышению профессиональной компетентности и языковой подготовки будущих педагогов в условиях современного информационного пространства.

Economics

Աշխատությունը նվիրված է էներգետիկայի ոլորտում ռազմավարական կառավարման մոդելի ձևավորման տեսական և մեթոդաբանական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ հաշվեկշռված ցուցանիշների համակարգի կիրառման համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում ոլորտի երկարաժամկետ նպատակները չափելի ցուցանիշների, կառավարման առաջնահերթությունների և փոխկապակցված գործողությունների համակարգի վերածելու խնդիրն է։ Ռազմավարական կառավարումը դիտարկվում է որպես շարունակական գործընթաց, որի շրջանակում անհրաժեշտ է համադրել տնտեսական արդյունավետությունը, արտադրական և տեխնոլոգիական զարգացումը, սպառողների պահանջները, ներքին կառավարման գործընթացները, մարդկային կապիտալը և կազմակերպությունների զարգացման հնարավորությունները։ Հաշվեկշռված ցուցանիշների համակարգը կարող է ծառայել որպես ռազմավարության իրականացման և վերահսկման գործիք՝ հնարավորություն տալով ֆինանսական արդյունքները դիտարկել ոչ ֆինանսական ցուցանիշների հետ միասին և բացահայտել դրանց միջև պատճառահետևանքային կապերը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են մշակվել էներգետիկ ոլորտի առանձնահատկություններին համապատասխան ռազմավարական նպատակների խմբեր և դրանց գնահատման հիմնական ցուցանիշներ՝ ներառելով տնտեսական արդյունավետությունը, էներգամատակարարման հուսալիությունը, արտադրական կարողությունների օգտագործումը, ենթակառուցվածքների զարգացումը, տեխնոլոգիական արդիականացումը և կառավարման որակը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել ռազմավարական քարտեզի ձևավորմանը, որի միջոցով հնարավոր է ներկայացնել ոլորտի նպատակների փոխկապակցվածությունը և որոշել, թե կառավարման տարբեր ուղղություններում իրականացվող փոփոխություններն ինչպես կարող են անդրադառնալ վերջնական արդյունքների վրա։ Կարևորվում է նաև ցուցանիշների ընտրության հիմնավորվածությունը, քանի որ չափազանց մեծ կամ ոչ համապատասխան ցուցանիշների համակարգը կարող է դժվարացնել ռազմավարական վերահսկողությունը և կառավարչական որոշումների ընդունումը։ Ուսումնասիրության առանձին ուղղություն կարող է լինել նպատակային և փաստացի արդյունքների համեմատման, շեղումների բացահայտման և ռազմավարության ճշգրտման մեխանիզմների ձևավորումը։ Էներգետիկայի առանձնահատկություններից ելնելով՝ կարող են դիտարկվել նաև ներդրումային ծրագրերի, ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման, էներգաարդյունավետության, տեխնոլոգիական նորարարությունների և համակարգի կայունության հետ կապված ցուցանիշները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ռազմավարական կառավարման, էներգետիկ տնտեսագիտության, կատարողականի գնահատման և հաշվեկշռված ցուցանիշների համակարգի մեթոդաբանությունը՝ նպատակ ունենալով ձևավորել էներգետիկ ոլորտի զարգացման նպատակների պլանավորման, իրականացման, գնահատման և վերահսկման միասնական կառավարչական մոտեցում։

History

Այս աշխատանքը նվիրված է Հայկական հրաձգային դիվիզիայի կազմավորման և գործունեության տասնամյակին՝ ներկայացնելով նրա ստեղծման պատմական հանգամանքները, ռազմական ուղին և զարգացման փուլերը որպես խորհրդային բանակի ազգային զորամիավորումներից մեկը։ Հեղինակը վերլուծում է դիվիզիայի ձևավորումը քաղաքացիական պատերազմի ավարտից հետո և Կարմիր բանակի վերակազմավորման շրջանում, երբ անհրաժեշտություն առաջացավ ստեղծել ազգային կազմով զորամիավորումներ՝ միաժամանակ պահպանելով միասնական ռազմական համակարգի սկզբունքները։ Աշխատության մեջ մանրամասն նկարագրվում է դիվիզիայի մասնակցությունը տարբեր զորավարժություններին և ռազմական գործողություններին, նրա կազմակերպչական կառուցվածքը, հրամանատարական կազմը և մարտական պատրաստվածության մակարդակի բարձրացման գործընթացը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում անձնակազմի սոցիալական կազմին՝ ընդգծելով, որ դիվիզիան հիմնականում համալրված էր Հայաստանից և հայաբնակ շրջաններից զորակոչված զինծառայողներով, ինչը նպաստում էր ազգային ինքնության և խորհրդային ռազմական կարգապահության համադրությանը։ Նշվում է նաև դիվիզիայի դերը ռազմական կադրերի պատրաստման, մարտական փորձի փոխանցման և բանակային կրթական համակարգի զարգացման գործում։ Աշխատության մեջ անդրադարձ է կատարվում նաև խաղաղ ժամանակաշրջանում իրականացված գործունեությանը՝ ուսումնավարժական գործընթացներին, տեխնիկական վերազինմանը և մարտական պատրաստության կատարելագործմանը։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ներկայացնում է Հայկական հրաձգային դիվիզիայի տասնամյա գործունեությունը որպես խորհրդային ռազմական համակարգի կարևոր բաղադրիչ, որը համատեղում էր ազգային առանձնահատկությունները և ընդհանուր բանակային կառուցվածքը։

Law

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում բժշկական ապահովագրության իրավական կարգավորման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել առողջապահական ծառայությունների ֆինանսավորման և քաղաքացիների առողջության պաշտպանության ոլորտում ձևավորվող իրավահարաբերությունների առանձնահատկությունները։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են բժշկական ապահովագրության հասկացությունը, դրա հիմնական սկզբունքները, իրավական բնույթը, սուբյեկտների շրջանակը և ապահովագրական հարաբերությունների առաջացման ու իրականացման պայմանները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ապահովագրված անձի, ապահովագրական կազմակերպության, բժշկական հաստատության և պետության իրավունքներին ու պարտականություններին, ինչպես նաև նրանց միջև առաջացող իրավական հարաբերությունների կարգավորմանը։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել բժշկական ծառայությունների դիմաց վճարման, ապահովագրական հատուցումների տրամադրման, բժշկական օգնության հասանելիության և ապահովագրական դեպքերի իրավական սահմանման հետ կապված հարցերը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում բժշկական ապահովագրության ոլորտում պայմանագրային հարաբերություններին, ապահովագրական պայմանագրերի բովանդակությանը, կողմերի պատասխանատվությանը և վեճերի լուծման մեխանիզմներին։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև ապահովագրական ռիսկերի գնահատման, ապահովագրավճարների ձևավորման, ապահովագրական հատուցումների սահմանների և բժշկական ծառայությունների որակի նկատմամբ վերահսկողության իրավական խնդիրներին։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի բժշկական ապահովագրության և պետական սոցիալական պաշտպանության համակարգերի փոխհարաբերության ուսումնասիրությունը, քանի որ առողջապահական ծառայությունների ֆինանսավորման տարբեր մեխանիզմների արդյունավետ համադրումը կարող է էական ազդեցություն ունենալ բնակչության բժշկական օգնության հասանելիության վրա։ Հայաստանի Հանրապետությունում առողջության պահպանման իրավունքը և բժշկական օգնության ու սպասարկման կազմակերպման հիմքերը կարգավորվում են համապատասխան իրավական ակտերով, իսկ առողջապահական ոլորտի իրավական դաշտի կատարելագործումը շարունակում է մնալ հանրային քաղաքականության կարևոր ուղղություն։ Հետազոտության շրջանակում կարող են վերլուծվել նաև բժշկական ապահովագրության զարգացման հնարավոր մոդելները, միջազգային փորձը և դրա կիրառելիությունը Հայաստանի պայմաններում։ Կարևոր խնդիրներից է ապահովագրական համակարգի միջոցով քաղաքացիների ֆինանսական ռիսկերի նվազեցումը՝ միաժամանակ ապահովելով բժշկական ծառայությունների որակը, մատչելիությունը և բուժօգնության շարունակականությունը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև անձնական և բժշկական տվյալների պաշտպանության, բժշկական գաղտնիքի պահպանման և ապահովագրական հարաբերություններում տեղեկատվության օրինական օգտագործման իրավական պահանջներին։ Հետազոտության արդյունքները կարող են հիմք հանդիսանալ բժշկական ապահովագրության իրավական կարգավորման բացերի բացահայտման, գործող մեխանիզմների կատարելագործման և առողջապահական ծառայությունների ֆինանսավորման ավելի արդյունավետ իրավական մոդելների մշակման համար։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել իրավաբաններին, առողջապահության ոլորտի մասնագետներին, ապահովագրական կազմակերպությունների աշխատակիցներին, պետական կառավարման մարմինների ներկայացուցիչներին, իրավական հետազոտողներին, բժիշկներին և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողներին։

Economics

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության զբոսաշրջության ոլորտի մրցունակության բարձրացման տնտեսական, կազմակերպական և կառավարման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են զբոսաշրջության նշանակությունը ազգային տնտեսության զարգացման, զբաղվածության ընդլայնման, տարածաշրջանային համաչափ զարգացման և երկրի միջազգային ճանաչելիության բարձրացման գործընթացներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում զբոսաշրջային ծառայությունների որակին, ենթակառուցվածքների զարգացմանը, զբոսաշրջային արդյունքի բազմազանեցմանը և միջազգային շուկայում Հայաստանի դիրքավորման հնարավորություններին։ Ուսումնասիրվում են ոլորտի մրցունակության վրա ազդող ներքին և արտաքին գործոնները, այդ թվում՝ տրանսպորտային հասանելիությունը, սպասարկման մակարդակը, գնային քաղաքականությունը, ներդրումային միջավայրը, մարդկային ռեսուրսների որակավորումը և զբոսաշրջային ուղղությունների գրավչությունը։ Անդրադարձ է կատարվում Հայաստանի պատմամշակութային ժառանգության, բնական ռեսուրսների և ազգային ավանդույթների արդյունավետ օգտագործմանը՝ որպես մրցակցային առավելությունների ձևավորման կարևոր նախադրյալների։ Կարևորվում են զբոսաշրջության պետական կարգավորման, պետական և մասնավոր հատվածների համագործակցության, նպատակային մարքեթինգային ռազմավարությունների և թվային տեխնոլոգիաների կիրառման հարցերը։ Դիտարկվում են միջազգային փորձի ուսումնասիրման, զբոսաշրջային ծառայությունների որակի չափանիշների կատարելագործման, նոր զբոսաշրջային ուղղությունների զարգացման և ոլորտի կայունության ապահովման հնարավորությունները։ Աշխատությունն անդրադառնում է նաև զբոսաշրջային կազմակերպությունների արդյունավետ կառավարման, ներդրումների ներգրավման և միջազգային մրցակցային միջավայրին հարմարվելու խնդիրներին։ Այն կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, զբոսաշրջության կառավարման մասնագետների, պետական կառավարման մարմինների ներկայացուցիչների, ձեռնարկատերերի, հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։