ՀՀ ընդերքի արդյունավետ յուրացման տնտեսական մեխանիզմների կատարելագործման ուղիները

Technology

Երկրաբանական և ջրաերկրաբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է ստորերկրյա ջրերի արդյունահանման հետևանքով երկրային մակերևույթի նստեցման գործընթացների կանխատեսմանը։ Քննության են առնվում ջրատար հորիզոններից ջրի ինտենսիվ դուրսբերման ազդեցությամբ ապարաշերտերում առաջացող ճնշման փոփոխությունները, հողի և նստվածքային շերտերի խտացումը և դրանց հետևանքով մակերևույթի հնարավոր ձևախախտումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ստորերկրյա ջրերի մակարդակի փոփոխության և երկրաբանական միջավայրի մեխանիկական հատկությունների միջև փոխկապակցվածությանը։ Վերլուծվում են նստեցման մեծության և տարածական բաշխման գնահատման մաթեմատիկական ու հաշվարկային մեթոդները, ինչպես նաև ջրաերկրաբանական և երկրատեխնիկական տվյալների օգտագործման հնարավորությունները կանխատեսման ժամանակ։ Քննարկվում են ջրառի ինտենսիվության, ջրատար շերտերի կառուցվածքի, ապարների սեղմելիության և շահագործման տևողության ազդեցությունները երկրային մակերևույթի կայունության վրա։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու ստորերկրյա ջրային պաշարների շահագործման հետ կապված երկրաբանական ռիսկերը և հիմնավորելու ջրօգտագործման առավել անվտանգ մոտեցումները։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ջրաերկրաբանության, ինժեներական երկրաբանության, ջրային ռեսուրսների կառավարման և երկրատեխնիկական հետազոտությունների ոլորտների մասնագետների համար։

History

Գիրքը Հայաստանի պատմության համառոտ ակնարկ է, որն ընթերցողին ներկայացնում է հայ ժողովրդի և հայկական պետականությունների պատմական զարգացման հիմնական փուլերը՝ հնագույն ժամանակներից մինչև հեղինակի ժամանակաշրջանը։ Աշխատության մեջ համառոտ ու հաջորդական ձևով ներկայացվում են Հայաստանի տարածքում ձևավորված հին պետական կազմավորումները, հայկական թագավորությունների վերելքն ու անկումը, արտաքին տերությունների հետ հարաբերությունները և տարածաշրջանի քաղաքական փոփոխությունների ազդեցությունը հայ ժողովրդի պատմական ճակատագրի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայոց պետականության ձևավորման և զարգացման կարևոր փուլերին, ինչպես նաև այն ժամանակաշրջաններին, երբ Հայաստանը հայտնվել է տարբեր կայսրությունների քաղաքական ու ռազմական ազդեցության ներքո։ Գիրքը անդրադառնում է նաև քրիստոնեության ընդունմանը, Հայ եկեղեցու ձևավորմանն ու ազգային կյանքի կազմակերպման գործում նրա ունեցած նշանակությանը, ինչպես նաև հայ մշակույթի, գրականության և կրթության զարգացմանը։ Պատմական շարադրանքի շրջանակում ներկայացվում են միջնադարյան հայկական թագավորությունների և իշխանությունների պատմությունը, օտար տիրապետությունների ժամանակաշրջանները, ազատագրական ձգտումները և ազգային ինքնության պահպանման գործընթացները։ Առանձին տեղ է հատկացվում նոր և նորագույն շրջանի կարևոր իրադարձություններին, Հայաստանի քաղաքական կարգավիճակի փոփոխություններին և հայ ժողովրդի հասարակական ու ազգային կյանքի վերափոխումներին։ Աշխատության համառոտ բնույթը թույլ է տալիս ընթերցողին մեկ ամբողջական պատկերի մեջ ընկալել Հայաստանի պատմության հիմնական հանգրվանները՝ առանց առանձին ժամանակաշրջանների չափազանց մանրամասն ուսումնասիրության։ Այն կարող է ծառայել որպես ներածական նյութ Հայաստանի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար և օգտակար լինել նաև ուսումնական ու ընդհանուր ճանաչողական նպատակներով։ Գիրքը հատկապես հետաքրքիր է պատմաբանների, հայագետների, ուսուցիչների, ուսանողների և Հայաստանի պատմության հիմնական փուլերին ծանոթանալ ցանկացող ընթերցողների համար։

Economics

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության կազմակերպություններում նորամուծությունների զարգացման սոցիալ-տնտեսական խնդիրների ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով ինովացիոն գործընթացների դերը տնտեսության մրցունակության բարձրացման և կազմակերպությունների արդյունավետության ապահովման գործում։ Հեղինակը վերլուծում է նորարարությունների ներդրման հիմնական խոչընդոտները՝ ֆինանսավորման սահմանափակումներ, տեխնոլոգիական հետամնացություն, մարդկային կապիտալի անբավարար զարգացում և կառավարման ոչ արդյունավետ մեխանիզմներ։ Գրքում դիտարկվում են ինովացիոն գործունեության կազմակերպչական և տնտեսական հիմքերը՝ ներառյալ գիտահետազոտական և փորձակոնստրուկտորական աշխատանքների (ԳՀՓԿԱ) ֆինանսավորումը, պետական աջակցման ծրագրերը և մասնավոր հատվածի ներգրավվածությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում կազմակերպությունների ներսում նորարարական մշակույթի ձևավորմանը, աշխատակիցների մոտիվացիային և կառավարման ճկուն համակարգերի ներդրմանը։ Հեղինակը ուսումնասիրում է նաև միջազգային փորձը՝ զարգացած և զարգացող երկրների ինովացիոն քաղաքականությունների համեմատական վերլուծությամբ՝ բացահայտելով դրանց կիրառելիությունը ՀՀ պայմաններում։ Աշխատությունը ընդգծում է, որ նորամուծությունների զարգացումը պահանջում է համակարգային մոտեցում՝ համադրելով տնտեսական, կրթական և ինստիտուցիոնալ գործոնները՝ երկարաժամկետ կայուն աճ ապահովելու համար։ Այն օգտակար է տնտեսագետների, կազմակերպությունների ղեկավարների և ինովացիոն քաղաքականության մշակողների համար։

Biology

Այս աշխատությունը վերաբերում է կենսատեխնոլոգիայի և արդյունաբերական միկրոբիոլոգիայի ոլորտին՝ կենտրոնանալով Brevibacterium flavum բակտերիաների բարձրակտիվ շտամների ստացման և դրանց կիրառման վրա L-վալինի կենսասինթեզի արդյունաբերական արտադրության մեջ։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է մշակել և կատարելագործել միկրոօրգանիզմների ընտրության, մուտացիոն փոփոխման և սելեկցիայի մեթոդներ, որոնք թույլ են տալիս ստանալ բարձր արտադրողականությամբ արտադրող շտամներ՝ L-վալինի առավել արդյունավետ կենսասինթեզ ապահովելու համար։ Ուսումնասիրվում են ամինաթթուների կենսասինթեզի նյութափոխանակային ուղիները, կարգավորման մեխանիզմները և ֆերմենտային համակարգերը, որոնք մասնակցում են վալինի ձևավորմանը բակտերիալ բջջում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում մետաբոլիկ ինժեներիայի մոտեցումներին՝ նախորդող նյութերի հոսքերի ուղղորդում, հետադարձ ինհիբիցիայի հաղթահարում և կենսաքիմիական ուղիների օպտիմալացում՝ արտադրողականությունը բարձրացնելու նպատակով։ Աշխատությունը նաև վերլուծում է արդյունաբերական ֆերմենտացիոն գործընթացները՝ աճեցման պայմանները, սննդային միջավայրի կազմը, թթվածնի մատակարարումը և տեխնոլոգիական ռեժիմները, որոնք ուղղակի ազդեցություն ունեն L-վալինի ելքի վրա։ Միաժամանակ քննարկվում են ստացված արդյունքների կիրառական նշանակությունը՝ սննդարդյունաբերության, դեղագործության և անասնակերի արտադրության ոլորտներում, որտեղ L-վալինը կարևոր կենսաակտիվ ամինաթթու է։ Այսպիսով, ուսումնասիրությունը նշանակալի ներդրում է կենսատեխնոլոգիական արտադրության և արդյունաբերական միկրոբիոլոգիայի զարգացման մեջ՝ նպաստելով ամինաթթուների արդյունավետ և տնտեսական արտադրության տեխնոլոգիաների կատարելագործմանը։

Economics

Տրանսպորտը և շրջակա միջավայրը սերտորեն փոխկապակցված են, քանի որ տրանսպորտային համակարգերը միաժամանակ ապահովում են տնտեսական զարգացման և շարժունակության հնարավորություն, բայց նաև զգալի ազդեցություն ունեն բնության և մարդու առողջության վրա։ Տրանսպորտային միջոցները՝ ավտոմեքենաները, ինքնաթիռները, գնացքները և նավերը, հանդիսանում են ջերմոցային գազերի, հատկապես ածխաթթու գազի, ազոտի օքսիդների և այլ աղտոտիչների հիմնական աղբյուրներից մեկը, որոնք նպաստում են կլիմայի փոփոխությանը, օդի որակի վատթարացմանը և քաղաքային աղտոտվածության աճին։ Մասնավորապես ավտոմոբիլային տրանսպորտը քաղաքներում առաջացնում է աղմուկային աղտոտում, փոշի և թունավոր արտանետումներ, որոնք բացասաբար են ազդում մարդկանց առողջության վրա՝ առաջացնելով շնչառական և սրտանոթային հիվանդությունների ռիսկի աճ։ Բացի օդի աղտոտումից, տրանսպորտային ենթակառուցվածքների կառուցումը՝ ճանապարհներ, կամուրջներ, երկաթուղիներ և օդանավակայաններ, հաճախ հանգեցնում է բնական տարածքների մասնատման, կենսաբազմազանության նվազման և էկոհամակարգերի խաթարման։ Սակայն տրանսպորտը նաև կարևոր դեր ունի կայուն զարգացման մեջ, քանի որ արդյունավետ և լավ կազմակերպված տրանսպորտային համակարգերը նպաստում են տնտեսական աճին, տարածաշրջանների կապակցվածությանը և մարդկանց կյանքի որակի բարձրացմանը։ Վերջին տարիներին շատ երկրներ անցում են կատարում ավելի էկոլոգիապես մաքուր տեխնոլոգիաների՝ էլեկտրական մեքենաների, հիբրիդային շարժիչների, հասարակական տրանսպորտի զարգացման և վերականգնվող էներգիայի կիրառման միջոցով՝ նվազեցնելու տրանսպորտի բացասական ազդեցությունը շրջակա միջավայրի վրա։ Կայուն տրանսպորտի գաղափարը ենթադրում է այնպիսի համակարգերի զարգացում, որոնք բավարարում են ներկայիս շարժունակության պահանջները՝ առանց վնասելու ապագա սերունդների հնարավորություններին։ Ընդհանուր առմամբ, տրանսպորտը և շրջակա միջավայրը գտնվում են մշտական հավասարակշռության մեջ, որտեղ տնտեսական անհրաժեշտությունները պետք է համադրվեն էկոլոգիական պատասխանատվության հետ։

Chemistry

Նյութագիտության և բարձրաջերմաստիճանային քիմիական գործընթացների բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է սիլիցիում–ածխածին–ազոտ, բոր–ածխածին–ազոտ և բոր–ալյումին–ազոտ համակարգերում ակտիվացված այրման և կառուցվածքագոյացման օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում ինքնատարածվող բարձրաջերմաստիճանային սինթեզի ֆիզիկաքիմիական հիմքերը, ելանյութերի փոխազդեցության առանձնահատկությունները և մեխանիկական ու այլ ակտիվացման եղանակների ազդեցությունը այրման գործընթացների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ռեակցիոն խառնուրդների բաղադրությանը, մասնիկների չափերին, ազոտային միջավայրի պայմաններին և ակտիվացման աստիճանին, որոնք կարող են ազդել այրման ճակատի տարածման արագության, ջերմաստիճանի և քիմիական փոխակերպումների ամբողջականության վրա։ Վերլուծվում են սինթեզի ընթացքում ընթացող ֆազային փոխակերպումները, նիտրիդների և այլ կերամիկական միացությունների առաջացման մեխանիզմները, ինչպես նաև ստացվող նյութերի միկրոկառուցվածքի ձևավորման առանձնահատկությունները։ Քննարկվում են նաև այրման գործընթացների կայունության, ռեակցիաների կինետիկայի, ջերմային ռեժիմների և վերջնական արտադրանքի ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների փոխկապակցվածության հարցերը։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են ռենտգենաֆազային վերլուծության, միկրոկառուցվածքային հետազոտությունների և ջերմային չափումների կիրառման հնարավորությունները՝ սինթեզի գործընթացների արդյունավետությունը գնահատելու նպատակով։ Անդրադարձ է կատարվում բարձր ջերմակայունությամբ, կարծրությամբ և շահագործական կայունությամբ օժտված կերամիկական ու կոմպոզիտային նյութերի ստացման տեխնոլոգիական հեռանկարներին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել նյութագիտության, անօրգանական քիմիայի, բարձրաջերմաստիճանային սինթեզի և տեխնիկական կերամիկայի ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։