Հրատարակությունները Հայաստանի Հանրապետությունում 2023 թվականին: Վիճակագրական ժողովածու

Agriculture

Աշխատանքը նվիրված է խաղողի նոր սորտերի և հեռանկարային հիբրիդների ձմեռադիմացկունության գնահատմանը՝ դրանց կենսաբանական և ագրոնոմիական առանձնահատկությունների համապարփակ ուսումնասիրության միջոցով։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել այն խաղողի ձևերը, որոնք կարող են առավել հաջողությամբ դիմակայել ցածր ջերմաստիճաններին և ձմեռային անբարենպաստ պայմաններին՝ պահպանելով կենսունակությունը, բերքատվության ներուժը և հետագա վեգետացիայի բնականոն ընթացքը։ Ուսումնասիրության կարևորությունը պայմանավորված է նրանով, որ խաղողի բազմամյա մշակաբույս լինելը այն դարձնում է հատկապես զգայուն ձմռան ընթացքում առաջացող ցրտահարությունների նկատմամբ, որոնք կարող են վնասել ինչպես բույսի վերգետնյա մասերը, այնպես էլ բողբոջները, բազմամյա փայտը և հաղորդող հյուսվածքները։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել տարբեր սորտերի և հիբրիդների արձագանքները ցածր ջերմաստիճանների նկատմամբ՝ առանձնացնելով առավել դիմացկուն, միջին դիմադրողականություն ունեցող և ցրտի նկատմամբ զգայուն ձևերը։ Ձմեռադիմացկունության գնահատման ընթացքում կարևոր նշանակություն ունեն բողբոջների կենսունակությունը, վնասվածության աստիճանը, վերականգնման ունակությունը, ընձյուղների աճի բնույթը և հաջորդող վեգետացիոն շրջանում բերքատվության ձևավորումը։ Հետազոտությունը կարող է ներառել ինչպես բնական ձմեռման պայմաններում դաշտային դիտարկումներ, այնպես էլ վերահսկվող պայմաններում ցածր ջերմաստիճանների ազդեցության փորձարկումներ, որոնց միջոցով հնարավոր է համեմատել ուսումնասիրվող գենոտիպերի ցրտադիմացկունության սահմանները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հատկանիշների համալիր գնահատմանը, որոնք կարող են որոշել նոր սորտի կամ հիբրիդի արտադրական արժեքը։ Միայն ցածր ջերմաստիճանին դիմակայելու կարողությունը բավարար չէ․ կարևոր է նաև, որ ձմռանից հետո բույսը կարողանա արագ վերականգնել աճը, ձևավորել կենսունակ ընձյուղներ և ապահովել կայուն ու որակյալ բերք։ Աշխատանքը կարող է ուսումնասիրել նաև ձմեռադիմացկունության և այլ ագրոնոմիական հատկանիշների փոխկապակցվածությունը՝ բերքի քանակի և որակի, հասունացման ժամկետների, աճի ուժի, հիվանդությունների նկատմամբ դիմադրողականության և շրջակա միջավայրի այլ գործոնների նկատմամբ հարմարվողականության հետ։ Սորտերի և հիբրիդների համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս առանձնացնել առավել հեռանկարային ձևերը և գնահատել դրանց կիրառման նպատակահարմարությունը տարբեր կլիմայական պայմաններում։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կարևոր նշանակություն ունենալ խաղողի սելեկցիայի համար, քանի որ ձմեռադիմացկունության բարձր մակարդակ ունեցող ձևերի ընտրությունը հնարավորություն է տալիս ստեղծել նոր սորտեր, որոնք ավելի հարմարեցված են ցուրտ ձմեռներով կամ կլիմայական անկայունությամբ բնորոշ տարածաշրջանների պայմաններին։ Միաժամանակ նման սորտերի տարածումը կարող է նվազեցնել ձմեռային վնասներից առաջացող բերքի կորուստները և որոշ դեպքերում կրճատել բույսերի պաշտպանության կամ ձմեռային լրացուցիչ միջոցառումների անհրաժեշտությունը։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև կլիմայի փոփոխության պայմաններում, երբ ջերմաստիճանային ռեժիմի անկայունությունը կարող է մեծացնել ինչպես ուշ աշնանային և վաղ գարնանային ցրտահարությունների, այնպես էլ ձմեռային կտրուկ ջերմաստիճանային տատանումների ազդեցությունը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը համադրում է խաղողագործության, բույսերի ֆիզիոլոգիայի և սելեկցիայի մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով գնահատել նոր սորտերի և հեռանկարային հիբրիդների ձմեռադիմացկունությունը, առանձնացնել առավել արժեքավոր գենոտիպերը և հիմնավորել դրանց հետագա փորձարկման ու արտադրական կիրառման հնարավորությունները։ Թեման գործնական նշանակություն ունի խաղողի արտադրության կայունության բարձրացման, սելեկցիոն ծրագրերի կատարելագործման և տարբեր կլիմայական պայմաններին առավել լավ հարմարվող տնկանյութի ընտրության համար։

Economics

Տնտեսագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում մակրոտնտեսական կարգավորման համակարգի ձևավորման, գործունեության և կատարելագործման հիմնական խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում տնտեսական աճի, գնաճի, զբաղվածության, ներդրումների, պետական ֆինանսների և արտաքին տնտեսական հավասարակշռության կարգավորման հետ կապված հարցերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հարկաբյուջետային և դրամավարկային քաղաքականության գործիքներին, դրանց փոխազդեցությանը և տնտեսության հիմնական ցուցանիշների վրա ունեցած ազդեցության գնահատմանը։ Վերլուծվում են պետական եկամուտների ու ծախսերի կառավարման, դրամական շրջանառության, ներդրումային ակտիվության խթանման և տնտեսական տատանումների մեղմման հնարավոր մոտեցումները։ Քննարկվում են նաև ներքին և արտաքին տնտեսական գործոնների ազդեցությունները, մակրոտնտեսական անհավասարակշռությունների առաջացման պատճառները և դրանց կարգավորմանն ուղղված քաղաքականության մեխանիզմները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համակարգված ներկայացնելու մակրոտնտեսական կառավարման փոխկապակցված բաղադրիչները և առանձնացնելու կարգավորման արդյունավետության բարձրացման հնարավոր ուղղությունները։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել մակրոտնտեսագիտության, պետական տնտեսական քաղաքականության, հանրային ֆինանսների և տնտեսական կառավարման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Pedagogy

Աշխատությունը նվիրված է բարձրագույն կրթության համակարգում ուսանողների բարոյամշակութային արժեքների ձևավորման հիմնախնդրի ուսումնասիրությանը և այդ գործընթացի կազմակերպման նոր մոտեցումների մշակմանը։ Քննության են առնվում բարոյական և մշակութային արժեքների էությունը, դրանց դերը երիտասարդների աշխարհայացքի, սոցիալական պատասխանատվության, վարքագծի և անձնային զարգացման գործընթացներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կրթական միջավայրի, դասախոսների, ուսումնական բովանդակության, միջանձնային հաղորդակցության և ուսանողական գործունեության ազդեցությանը արժեքային կողմնորոշումների ձևավորման վրա։ Վերլուծվում են ավանդական դաստիարակչական մեթոդների հնարավորությունները և ժամանակակից կրթական պայմաններում դրանց վերաիմաստավորման անհրաժեշտությունը։ Քննարկվում են ուսանողների ակտիվ մասնակցության, համագործակցային ուսուցման, քննարկումների, մշակութային ծրագրերի, ստեղծագործական նախաձեռնությունների և հասարակական գործունեության ներառման հնարավորությունները բարոյամշակութային դաստիարակության գործընթացում։ Կարևորվում է ազգային և համամարդկային արժեքների փոխկապակցված ներկայացումը, մշակութային ժառանգության նկատմամբ հետաքրքրության զարգացումը, տարբեր տեսակետների նկատմամբ հարգալից վերաբերմունքի և պատասխանատու քաղաքացիական վարքագծի ձևավորումը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև ուսանողների տարիքային և հոգեբանական առանձնահատկությունների հաշվառմանը, ինքնաճանաչման ու ինքնադաստիարակության խթանմանը և արժեքների գիտակցված յուրացման համար նպաստավոր մանկավարժական պայմանների ստեղծմանը։ Դիտարկվում են բարոյամշակութային զարգացման մակարդակի գնահատման հնարավոր չափանիշներն ու մեթոդները և առաջարկվող մոտեցումների արդյունավետության ուսումնասիրության եղանակները։ Աշխատությունը կարող է նպաստել բարձրագույն կրթության դաստիարակչական գործառույթի կատարելագործմանը և ուսանողների անձնային, բարոյական ու մշակութային զարգացմանն ուղղված կրթական ծրագրերի մշակմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել մանկավարժների, դասախոսների, կրթության կազմակերպիչների, հետազոտողների և ուսանողների համար։

History

Այս տեղեկատվական բյուլետենը ներկայացնում է հասարակական-քաղաքական գիտությունների, լեզվաբանության, գրականագիտության, պատմության և պատմագրության ոլորտներում հրատարակված նոր գրքերի և գիտական ու մասնագիտական գրականության վերաբերյալ մատենագիտական տեղեկատվություն։ Հրատարակությունը նախատեսված է ընթերցողներին, հետազոտողներին, դասախոսներին, ուսանողներին, գրադարանավարներին և համապատասխան ոլորտների մասնագետներին նոր հրատարակությունների մասին համակարգված պատկերացում տրամադրելու համար։ Բյուլետենում ընդգրկված նյութերը հնարավորություն են տալիս հետևելու գիտական և հասարակագիտական գրականության արդի լրացումներին, ծանոթանալու տարբեր թեմատիկ ուղղություններով լույս տեսած աշխատություններին և անհրաժեշտության դեպքում ընտրելու հետագա ուսումնասիրության համար համապատասխան աղբյուրներ։ Հասարակական-քաղաքական գիտություններին վերաբերող բաժինը կարող է ներառել քաղաքական գործընթացների, հասարակական հարաբերությունների, պետական կառավարման, սոցիալական զարգացման և հանրային կյանքի տարբեր հիմնախնդիրներին նվիրված հրատարակություններ։ Լեզվաբանության բաժինը հնարավորություն է տալիս հետևելու հայերենի և այլ լեզուների կառուցվածքին, զարգացմանը, բառապաշարին, քերականությանը, ոճաբանությանը և լեզվական փոխազդեցություններին վերաբերող նոր աշխատություններին։ Գրականագիտության հատվածը ներկայացնում է գրական ստեղծագործությունների, հեղինակների, գրական ուղղությունների, ժանրերի և տեսական ու քննադատական հարցերի վերաբերյալ ուսումնասիրություններ։ Պատմության և պատմագրության բաժիններում ընդգրկված գրականությունը կարող է անդրադառնալ տարբեր ժամանակաշրջանների ու պատմական իրադարձությունների, պատմական աղբյուրների, պատմագիտական մեթոդաբանության և պատմական գիտության զարգացման խնդիրներին։ Այսպիսի կառուցվածքը բյուլետենը դարձնում է ոչ միայն նոր գրքերի մասին տեղեկատու, այլև գիտական տեղեկատվության կողմնորոշման գործիք, որը կարող է օգնել ընթերցողին արագ բացահայտել իրեն հետաքրքրող թեմաներով նոր հրատարակությունները։ Հրատարակության կարևոր նշանակությունն այն է, որ այն նպաստում է գիտական և մշակութային տեղեկատվության շրջանառությանը, նոր գրականության տարածմանը և հետազոտական աշխատանքի համար անհրաժեշտ աղբյուրների որոնման արդյունավետության բարձրացմանը։ Բյուլետենը հատկապես օգտակար է գրադարանների, գիտական և կրթական հաստատությունների, տեղեկատվական կենտրոնների և հետազոտական միջավայրի համար, ինչպես նաև բոլոր նրանց, ովքեր պարբերաբար հետևում են հասարակագիտական, լեզվաբանական, գրականագիտական և պատմագիտական գրականության նորություններին։

Law

Այս աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում անչափահասների գործերով վարույթի իրավական և տեսական հիմքերի զարգացումն ուսումնասիրելուն՝ հատկապես մինչդատական փուլում՝ քրեական դատավարության գործընթացում։ Նյութում վերլուծվում են անչափահասների նկատմամբ քրեական պատասխանատվության սկզբունքները, նրանց իրավունքների պաշտպանությունը, նախնական հետաքննության և նախաքննական վարույթի առանձնահատկությունները, ինչպես նաև դատախազության և ոստիկանության դերակատարությունը։ Աշխատությունը ներկայացնում է միջազգային փորձը՝ միտված անչափահասների հատուկ կարգավիճակի ապահովմանը, ինչպես նաև համեմատական վերլուծություն՝ շեշտադրելով հայաստանյան իրավական բարեփոխումների ազդեցությունը մինչև դատական փուլը։ Քննարկվում են անչափահասների քրեական վարույթի արդյունավետության, արդարության և պաշտպանվածության խնդիրները, ինչպես նաև սոցիալական և հոգեբանական գործոնները, որոնք կարող են ազդել վարույթի ընթացքի վրա։ Աշխատությունը կարևոր է իրավաբանների, դատախազների, ոստիկանության, հոգեբանների և սոցիալական ծառայությունների մասնագետների համար՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել անչափահասների գործերով վարույթի որակը և պաշտպանել նրանց իրավունքները։

History

Աշխատությունը XIX դարի ճանապարհորդական գրականության և պատմաաշխարհագրական նկարագրության հետաքրքիր օրինակ է, որը ներկայացնում է Կոզմա Սպասկի-Ավտոնոմովի՝ Թիֆլիսից դեպի Արարատ կատարած ճանապարհորդության տպավորություններն ու դիտարկումները։ Հեղինակը ճանապարհային պատումը համադրում է բնաշխարհի, բնակավայրերի, պատմամշակութային հուշարձանների և տեղական բնակչության կենցաղի վերաբերյալ նկարագրությունների հետ՝ ստեղծելով ժամանակաշրջանի Հարավային Կովկասի և Հայաստանի մասին բազմաշերտ պատկեր։ Երթուղու նկարագրության ընթացքում ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի բնությանը, լեռնային լանդշաֆտներին և Արարատի աշխարհագրական առանձնահատկություններին, իսկ ճանապարհորդական անմիջական տպավորությունները լրացվում են պատմական, ազգագրական և կրոնական դիտարկումներով։ Կարևոր տեղ են զբաղեցնում Երևանի բերդի և սարդարի պալատի, Էջմիածնի, հայկական եկեղեցական ավանդույթների ու տարածաշրջանի մշակութային միջավայրի վերաբերյալ տեղեկությունները։ Արարատ բարձրանալու պատմությունը ներկայացվում է որպես պատումի առանցքային հատված՝ ներառելով ճանապարհորդության ընթացքում կատարված բնագիտական և աշխարհագրական դիտարկումներ, լեռան բարձրության ու բնական պայմանների վերաբերյալ ժամանակաշրջանին բնորոշ պատկերացումներ և տեղական ավանդությունների արձանագրումներ։ Հեղինակը հետաքրքրություն է ցուցաբերում նաև Արարատի հետ կապված աստվածաշնչյան ավանդության և լեռան նկատմամբ բնակչության վերաբերմունքի հանդեպ՝ դրանք համադրելով սեփական ճանապարհորդական փորձառության հետ։ Աշխատության արժեքը պայմանավորված է նաև նրանով, որ այն արտացոլում է XIX դարի առաջին կեսի ճանապարհորդի ընկալումները Հայաստանի և հարակից տարածքների վերաբերյալ՝ միաժամանակ պահպանելով ժամանակաշրջանին բնորոշ լեզվական, մշակութային և աշխարհայացքային առանձնահատկությունները։ Այդ պատճառով նյութը կարող է ուսումնասիրվել ոչ միայն որպես ճանապարհորդության նկարագրություն, այլև որպես պատմական սկզբնաղբյուր, որի տեղեկությունները նպատակահարմար է համադրել նույն ժամանակաշրջանի այլ վկայությունների հետ։ Այն կարևոր նյութ է Հայաստանի պատմական աշխարհագրության, Արարատի ուսումնասիրության պատմության, հայ ժողովրդի մշակութային կյանքի և XIX դարի ճանապարհորդական գրականության ուսումնասիրության համար։