Իրացվելիության ռիսկի կառավարումը առևտրային բանկերում (ՀՀ նյութերով)

Law

Այս աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում միգրանտների իրավունքների պաշտպանության իրավական, ինստիտուցիոնալ և սոցիալական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Աշխատանքում միգրանտների իրավական կարգավիճակը դիտարկվում է մարդու իրավունքների պաշտպանության ընդհանուր համակարգի համատեքստում՝ ուշադրություն դարձնելով այն երաշխիքներին, որոնք պետք է ապահովեն նրանց հավասար և արժանապատիվ վերաբերմունքը, իրավական պաշտպանությունը և հասարակական կյանքին մասնակցության հնարավորությունը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են քննարկվել Հայաստանի միգրացիոն օրենսդրությունը, ապաստանի և փախստականի կարգավիճակի հետ կապված հարցերը, մուտքի և բնակության իրավական ռեժիմները, աշխատանքի և սոցիալական պաշտպանության հասանելիությունը, առողջապահական ու կրթական ծառայություններից օգտվելու հնարավորությունները, ինչպես նաև դատարան և իրավական պաշտպանության այլ մեխանիզմներ դիմելու հարցերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն խնդիրներին, որոնք կարող են առաջանալ միգրանտների խոցելի կարգավիճակից, լեզվական և մշակութային տարբերություններից, իրավական տեղեկատվության սահմանափակ հասանելիությունից, փաստաթղթավորման դժվարություններից, աշխատանքային շահագործման վտանգից կամ սոցիալական ինտեգրման խոչընդոտներից։ Աշխատությունը նաև անդրադառնում է պետական կառույցների, իրավապահ մարմինների և այլ համապատասխան կազմակերպությունների դերին միգրանտների իրավունքների պաշտպանության և խախտումների կանխարգելման գործընթացում։ Կարևոր ուղղություն է միջազգային իրավական չափանիշների և ազգային իրավակարգավորման փոխհարաբերության ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև Հայաստանի կողմից ստանձնած միջազգային պարտավորությունների ազդեցությունը միգրանտների իրավունքների պաշտպանության համակարգի վրա։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու գործող համակարգի հիմնական բացերն ու մարտահրավերները և դիտարկելու դրանց հաղթահարման հնարավոր ուղիները՝ օրենսդրական կատարելագործման, իրավական պաշտպանության մեխանիզմների արդյունավետության բարձրացման, պետական ծառայությունների հասանելիության և միգրանտների սոցիալական ինտեգրման միջոցով։

Mathematics

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է դիֆերենցիալ խաղերի և կառավարման այն խնդիրների տեսական ուսումնասիրությանը, որոնցում ներգրավված են մի քանի կառավարող կողմեր՝ տարբեր, երբեմն հակասական կամ փոխկապակցված նպատակներով։ Աշխատության հիմքում ընկած է այնպիսի դինամիկ համակարգերի մաթեմատիկական մոդելավորումը, որոնց զարգացումը կախված է միաժամանակ մի քանի սուբյեկտների կողմից ընդունվող կառավարման որոշումներից։ Այսպիսի համակարգերում յուրաքանչյուր կողմ ձգտում է ընտրել իր նպատակներին համապատասխան ռազմավարություն՝ հաշվի առնելով մյուս մասնակիցների գործողությունները և համակարգի ընդհանուր դինամիկան։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են բազմակողմանի կառավարման գործընթացների մաթեմատիկական ձևակերպումները, հնարավոր ռազմավարությունները, նպատակային ֆունկցիաները և խաղային փոխազդեցության տարբեր մոդելներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն խնդիրներին, որոնց դեպքում կառավարող կողմերի շահերը կարող են լինել հակադիր, մասնակիորեն համընկնող կամ միմյանցից կախված։ Քննարկվում են օպտիմալ կառավարման և խաղային լուծումների գոյության, կառուցման ու հատկությունների հետ կապված հարցեր, ինչպես նաև տարբեր ռազմավարությունների ընտրության պայմանները։ Աշխատության տեսական ապարատը հնարավորություն է տալիս վերլուծելու բազմակողմանի կառավարման իրավիճակներ, որտեղ որոշումների ընդունումը չի կարող իրականացվել մեկ մասնակցի գործողությունների մեկուսացված դիտարկմամբ։ Դիֆերենցիալ խաղերի մոտեցումը թույլ է տալիս ուսումնասիրել ժամանակի ընթացքում զարգացող համակարգերում ռազմավարական փոխազդեցությունը և գնահատել տարբեր մասնակիցների որոշումների ազդեցությունը համակարգի վերջնական վիճակի վրա։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կիրառվել բարդ դինամիկ համակարգերի կառավարման, տնտեսական գործընթացների մոդելավորման, ռեսուրսների բաշխման, մրցակցային միջավայրերի վերլուծության, տեխնիկական համակարգերի և այլ բազմասուբյեկտ կառավարման խնդիրների ուսումնասիրության ժամանակ։ Աշխատությունը հիմնականում ունի տեսական և մեթոդաբանական ուղղվածություն և կարող է հետաքրքրել մաթեմատիկոսներին, կառավարման տեսության մասնագետներին, կիրառական մաթեմատիկայի և օպտիմալ կառավարման ոլորտների հետազոտողներին, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտությունների ասպիրանտներին և ուսանողներին։

Economics

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պահուստների կառավարման համատեքստում ակտիվների ռազմավարական տեղաբաշխման մոդելավորման խնդիրներին՝ ընդգծելով ռիսկերի կառավարման, եկամտաբերության օպտիմալացման և մակրոֆինանսական կայունության ապահովման փոխկապակցվածությունը։ Աշխատանքը կենտրոնանում է այն մոտեցումների վրա, որոնք կիրառվում են կենտրոնական բանկերի պահուստների կառավարման մեջ՝ ներառյալ արտարժութային ռեզերվների դիվերսիֆիկացիան, ակտիվների դասերի միջև հավասարակշռված բաշխումը և ներդրումային պորտֆելի երկարաժամկետ կայունության ապահովումը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ռիսկերի կառավարման գործիքներին՝ շուկայական, տոկոսադրույքային և արտարժութային ռիսկեր, ինչպես նաև դրանց քանակական գնահատման մեթոդներին՝ Value-at-Risk, stress testing և սցենարային վերլուծություն։ Ներկայացվում են նաև ակտիվների ռազմավարական տեղաբաշխման մոդելներ՝ հիմնված մաթեմատիկական օպտիմալացման, պորտֆելային տեսության և դինամիկ ակտիվների բաշխման սկզբունքների վրա, որոնք հնարավորություն են տալիս համադրել եկամտաբերության և ռիսկի միջև օպտիմալ հարաբերակցություն։ Աշխատանքը վերլուծում է նաև միջազգային փորձը կենտրոնական բանկերի պահուստների կառավարման ոլորտում՝ ընդգծելով զարգացած երկրների կիրառած դիվերսիֆիկացված ռազմավարությունները և դրանց հնարավոր կիրառելիությունը Հայաստանի պայմաններում։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ միջազգային պահուստների արդյունավետ կառավարումը պահանջում է համալիր մոտեցում՝ համադրելով ֆինանսական մոդելավորումը, ռիսկերի վերլուծությունը և ռազմավարական պլանավորումը՝ երկրի մակրոտնտեսական կայունության ապահովման նպատակով։

Agriculture

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության գյուղատնտեսության ոլորտում լիզինգային գործունեության առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով որպես գյուղատնտեսական արտադրության տեխնիկական վերազինման և ֆինանսավորման կարևոր գործիք։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում է լիզինգի տնտեսական էությունը, դրա կազմակերպման մեխանիզմները և գյուղատնտեսական տնտեսությունների համար ունեցած նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գյուղատնտեսական տեխնիկայի, մեքենասարքավորումների և արտադրական այլ հիմնական միջոցների ձեռքբերման ֆինանսավորման հնարավորություններին, քանի որ գյուղատնտեսական տնտեսությունների համար տեխնիկական միջոցների բարձր արժեքը հաճախ սահմանափակում է դրանց սեփական միջոցներով նորացումը։ Լիզինգային մեխանիզմը հնարավորություն է տալիս արտադրողներին օգտագործել անհրաժեշտ տեխնիկան՝ դրա արժեքը վճարելով սահմանված ժամանակահատվածում, ինչը կարող է նվազեցնել միանվագ ֆինանսական բեռը և նպաստել արտադրական ներուժի ընդլայնմանը։ Աշխատանքը կարող է ուսումնասիրել լիզինգային պայմանագրերի առանձնահատկությունները, վճարումների կառուցվածքը, տոկոսադրույքների և ժամկետների ազդեցությունը, լիզինգի արժեքը և գյուղատնտեսական տնտեսությունների համար դրա տնտեսական արդյունավետությունը։ Կարևոր ուղղություն է նաև լիզինգի զարգացմանը խոչընդոտող գործոնների բացահայտումը՝ ֆինանսական ռեսուրսների սահմանափակ հասանելիություն, գյուղատնտեսական արտադրության սեզոնայնություն, եկամուտների անկայունություն, տեխնիկայի բարձր արժեք և հնարավոր վարկային կամ ապահովագրական ռիսկեր։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ պետական աջակցության, արտոնյալ ֆինանսավորման և այլ տնտեսական մեխանիզմների դերին՝ գյուղատնտեսությունում լիզինգի հասանելիությունն ու արդյունավետությունը բարձրացնելու գործում։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել գյուղատնտեսական արտադրողների տեխնիկական զինվածության բարելավմանը, արտադրողականության բարձրացմանը և հիմնական միջոցների թարմացման գործընթացի արագացմանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ագրարային տնտեսագետների, ֆինանսական մասնագետների, գյուղատնտեսական կազմակերպությունների ղեկավարների, լիզինգային և վարկային ոլորտի մասնագետների, պետական կառավարման մարմինների ներկայացուցիչների ու տնտեսագիտական մասնագիտությունների ուսանողների համար։

History

XX դ. ընթացքում, և հատկապես նրա երկրորդ կեսից մինչ օրս շարունակվող պեղումները արմատապես շտկեցին Արևմտյան Հայաստանի ուսումնասիրության բնագավառում տիրող իրավիճակը՝ աննախադեպ հնարավորություն ստեղծելով ամբողջացնելու և հարստացնելու Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն պատմության վերաբերյալ մեր գիտելիքները / В течение, и особенно, во вmорой половине XX столетия археологически были достаточно изучены памятники западных частей Армянского нагорья / The work under consideration is devoted to investigation of Bronze Age trade relations having in mind the Upper Euphrates region (now the territory of Elazig and surrounding regions of Turkey, in Ammnnian- Tsopk) Հրատ.՝ ՀՀ ԳԱԱ հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտ, Երևան, 2000, Սեղմագիր՝ 22 էջ [src=123456789/4660] [dspace.nla.am]

Economics

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում կաթի իրացման գործընթացում առկա տնտեսական, կազմակերպական և շուկայական խնդիրների ուսումնասիրությանը և դրանց լուծման հիմնական ուղղությունների հիմնավորմանը։ Այն Իլոնա Զավենի Ալեքսանյանի՝ 2013 թվականին Հայաստանի ազգային ագրարային համալսարանում պաշտպանված տնտեսագիտության թեկնածուի ատենախոսությունն է՝ «Տնտեսության, նրա ոլորտների տնտեսագիտություն և կառավարում» մասնագիտությամբ։ Հետազոտության հիմքում գյուղատնտեսության՝ շուկայական հարաբերություններին անցման պայմաններում ձևավորված իրացման դժվարությունների ուսումնասիրությունն է, մասնավորապես՝ կաթ արտադրող գյուղացիական տնտեսությունների և կաթը մթերող ու վերամշակող կազմակերպությունների միջև տնտեսական հարաբերությունների վերլուծությունը։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են կաթի արտադրության և իրացման ծավալները, շուկայի կառուցվածքը, արտադրողների և վերամշակողների փոխհարաբերությունները, կաթի մթերման գների ձևավորման առանձնահատկությունները, արտադրանքի որակի և քանակի նկատմամբ պահանջները, ինչպես նաև կաթի տեղափոխման, պահպանման և իրացման կազմակերպման խնդիրները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է արտադրողից մինչև վերջնական սպառող կաթի շարժի ամբողջ շղթայի դիտարկումը, քանի որ իրացման արդյունավետությունը պայմանավորված է ոչ միայն արտադրության ծավալով, այլև հավաքման, սառեցման, փոխադրման, պահպանման, վերամշակման և վաճառքի կազմակերպմամբ։ Աշխատանքում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում փոքր և մասնատված գյուղացիական տնտեսությունների խնդրին։ Նման տնտեսությունները հաճախ սահմանափակ հնարավորություններ ունեն մեծածավալ և կայուն մատակարարումներ իրականացնելու, անհրաժեշտ որակական չափանիշներն ապահովելու և շուկայում իրենց արտադրանքի համար բարենպաստ պայմաններ բանակցելու հարցերում։ Այս պայմաններում կարևոր լուծումներից մեկը արտադրողների համագործակցության և կոոպերացիայի զարգացումն է, որը կարող է հնարավորություն տալ համատեղ կազմակերպելու կաթի հավաքումը, սառեցումը, պահեստավորումը և մթերողներին մատակարարումը։ Նման մոտեցման անհրաժեշտությունը հետագայում ևս ընդգծվել է Հայաստանի գյուղատնտեսական քաղաքականության շրջանակում․ կաթի իրացման խնդրի լուծման հնարավոր միջոցների շարքում քննարկվել են տեղում մթերող փոքր ձեռնարկությունների և կոոպերատիվների ստեղծումը։ Ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչ է նաև կաթի գնի ձևավորման խնդիրը։ Գինը կախված է արտադրության ինքնարժեքից, կաթի որակից, յուղայնությունից և այլ ցուցանիշներից, շուկայական առաջարկից ու պահանջարկից, ինչպես նաև վերամշակող ձեռնարկությունների գնողունակությունից։ Հետազոտությունը ցույց է տալիս, որ արտադրության սեզոնայնությունը կարող է լուրջ անհավասարակշռություն առաջացնել շուկայում։ Այդ խնդիրը շարունակում է արդիական մնալ նաև այսօր. ՀՀ կառավարության 2026 թվականի ծրագրային հիմնավորման համաձայն՝ ապրիլ-օգոստոս ամիսներին կաթի արտադրությունը զգալիորեն գերազանցում է աշնանային և ձմեռային ամիսների մակարդակը, ինչի հետևանքով առաջարկի ավելցուկը կարող է հանգեցնել մթերման գների նվազմանը։ Հետևաբար աշխատության տրամաբանության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում շուկայի սեզոնային տատանումների մեղմացման խնդիրը։ Դրան կարող են նպաստել կաթի վերամշակման և պահպանման հնարավորությունների ընդլայնումը, արտադրանքի ավելի երկար պահպանման ժամկետ ունեցող տեսակների արտադրությունը, մթերման համակարգի կատարելագործումը և արտադրողներին ավելի կանխատեսելի գնային պայմանների ապահովումը։ Աշխատության մեջ կարևոր դեր ունի նաև կաթի որակի խնդիրը։ Որակական չափանիշների բարելավումը անհրաժեշտ է ոչ միայն սպառողների անվտանգության և կաթնամթերքի մրցունակության, այլև արտադրողի համար ավելի բարձր իրացման գին ապահովելու տեսանկյունից։ Այդ նպատակով անհրաժեշտ է կատարելագործել կաթի որակի վերահսկողությունը, պահպանել հիգիենիկ պահանջները, բարելավել կթման և պահպանման պայմանները և ներդնել կաթի արագ սառեցման ու անվտանգ տեղափոխման արդյունավետ համակարգեր։ Հետազոտության արդյունքների մեջ առանձնացվում են կաթի ապրանքայնության մակարդակի բարձրացման և իրացման խնդիրների լուծման ուղղությունները, ինչպես նաև առաջարկվում են կաթի իրացման կառուցակարգեր՝ դրանց ներդրման արդյունավետության գնահատմամբ։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև պետական աջակցության մեխանիզմներին, որոնք կարևոր են հատկապես փոքր արտադրողների համար։ Դրանց շարքում կարող են ընդգրկվել ֆինանսական աջակցության, վարկավորման, կոոպերացիայի խթանման, արտադրական ենթակառուցվածքների զարգացման և խորհրդատվական ծառայությունների բարելավման միջոցառումները։ Նման քաղաքականության նպատակը պետք է լինի ոչ միայն կաթի արտադրության ծավալների մեծացումը, այլև արտադրողի և շուկայի միջև արդյունավետ կապի ձևավորումը։ Աշխատության գործնական նշանակությունն այն է, որ առաջարկվող լուծումները կարող են նպաստել կաթ արտադրող տնտեսությունների եկամտաբերության բարձրացմանը, մթերող և վերամշակող կազմակերպությունների հումքային ապահովվածության բարելավմանը, կաթի որակի բարձրացմանը և կաթնամթերքի շուկայի ավելի կայուն զարգացմանը։ Հետազոտության թեմատիկ ուղղությունները շարունակում են արդիական մնալ, քանի որ կաթի իրացման, գնի, որակի և արտադրողների կազմակերպվածության խնդիրները հետագա տարիներին ևս քննարկվել են ոլորտի ներկայացուցիչների մակարդակով, այդ թվում՝ կաթ արտադրողների առանձին միավորում ստեղծելու առաջարկի շրջանակում։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը կաթի իրացումը դիտարկում է որպես գյուղատնտեսական արտադրության ամբողջական շղթայի կարևորագույն փուլ, որի արդյունավետությունը պայմանավորված է արտադրության կազմակերպմամբ, արտադրողների համագործակցությամբ, կաթի որակով, մթերման և պահպանման ենթակառուցվածքներով, գնագոյացման մեխանիզմներով և պետական աջակցության արդյունավետությամբ։ Հետազոտության հիմնական արժեքն այն է, որ այն առաջարկում է կաթի շուկայի խնդիրները դիտարկել համակարգային տեսանկյունից՝ միաժամանակ հաշվի առնելով արտադրողի, մթերողի, վերամշակողի և սպառողի տնտեսական շահերը։