Историко-этнографические очерки Шатаха

French

Բ. Պոզաճյանի աշխատությունը ֆրանսերենի քերականության ուսուցման համար նախատեսված հայերեն բացատրություններով ուսումնական ձեռնարկ է, որը նպատակ ունի հայախոս ընթերցողին մատչելի ձևով ներկայացնելու ֆրանսերենի լեզվական կառուցվածքն ու հիմնական քերականական կանոնները։ Հայերեն մեկնաբանությունների կիրառումը հնարավորություն է տալիս սովորողին մայրենի լեզվով հասկանալու ֆրանսերենի քերականական առանձնահատկությունները և համադրելու երկու լեզուների կառուցվածքային տարբերությունները։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակը վերաբերում է քերականության այն հիմնական բաժիններին, որոնք անհրաժեշտ են լեզվի սկզբնական և հետագա ուսուցման համար՝ խոսքի մասեր, գոյականի և ածականի գործածություն, դերանուններ, բայերի խոնարհում, ժամանակաձևեր, նախադասության կառուցվածք և բառերի միջև քերականական կապեր։ Նման ձեռնարկները կարևոր դեր են ունեցել օտար լեզուների տարածման և հայերենով լեզվական գիտելիքի փոխանցման գործում՝ ֆրանսերեն սովորելը հասանելի դարձնելով հայ ընթերցողին։ Գիրքը արժեքավոր է նաև XIX դարի վերջի հայալեզու կրթական գրականության, ֆրանսերենի դասավանդման մեթոդների և հայերեն քերականագիտական տերմինաբանության ձևավորման պատմության ուսումնասիրության համար։

Agriculture

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Սյունիքի մարզի Սիսիանի տարածաշրջանի պայմաններում աշնանացան ցորենի Ախթամար սորտի մշակության արդյունավետության ուսումնասիրությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով հողի հիմնական մշակման եղանակներին, պարարտացման համակարգերին և ցանքի նորմային։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել նշված ագրոտեխնիկական գործոնների ազդեցությունը բույսերի աճի և զարգացման, բերքատվության ձևավորման և ստացվող հատիկի որակական ցուցանիշների վրա, ինչպես նաև որոշել տվյալ բնական-կլիմայական պայմաններում առավել արդյունավետ մշակության տարբերակները։ Աշխատանքում աշնանացան ցորենի արտադրությունը դիտարկվում է Սիսիանի տարածաշրջանի գյուղատնտեսական առանձնահատկությունների համատեքստում, որտեղ բարձրադիր դիրքը, կլիմայական պայմանները, ջերմաստիճանային ռեժիմը, տեղումների քանակն ու բաշխվածությունը, հողի հատկությունները և խոնավության ապահովվածությունը կարող են էական ազդեցություն ունենալ մշակաբույսի արտադրողականության վրա։ Ախթամար սորտը Հայաստանի պայմաններում օգտագործվող աշնանացան ցորենի սորտերից է և առանձնահատուկ հետաքրքրություն ունի Սյունիքի մարզի համապատասխան ագրոէկոլոգիական գոտիների համար։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է հողի հիմնական մշակման ազդեցության գնահատումը։ Հողի մշակության եղանակը ձևավորում է բույսերի արմատային համակարգի զարգացման, խոնավության կուտակման և պահպանման, օդափոխության, սննդատարրերի հասանելիության և մոլախոտերի դեմ պայքարի պայմանները։ Հիմնական մշակման տարբեր խորություններն ու եղանակները կարող են տարբեր կերպ ազդել հողի կառուցվածքի, խոնավության ռեժիմի և ցանքի համար անհրաժեշտ հողային միջավայրի ձևավորման վրա։ Այդ պատճառով աշխատանքում կարևորվում է այնպիսի մշակման համակարգի ընտրությունը, որը համապատասխան է տեղական հողակլիմայական պայմաններին և նպաստում է աշնանացան ցորենի կայուն բերքատվության ձևավորմանը։ Աշխատանքում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պարարտացման ազդեցությանը։ Աշնանացան ցորենը սննդատարրերի նկատմամբ պահանջկոտ մշակաբույս է, իսկ պարարտանյութերի ճիշտ կիրառումը կարող է նպաստել թփակալման, արմատային համակարգի զարգացման, ձմեռադիմացկունության, հասկերի ձևավորման և հատիկալիցքի բարելավմանը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել տարբեր պարարտացման ֆոններ և դրանց ազդեցությունը բույսերի աճի ու զարգացման հիմնական ցուցանիշների վրա։ Հատկապես կարևորվում է սննդատարրերի հավասարակշռված ապահովումը, քանի որ դրանց պակասը կամ ավելցուկը կարող է բացասաբար անդրադառնալ ինչպես բերքատվության, այնպես էլ հատիկի որակի վրա։ Ցանքի նորման ևս ուսումնասիրության առանցքային գործոններից է։ Միավոր տարածքի վրա ցանվող սերմերի քանակը որոշում է բույսերի խտությունը, նրանց միջև մրցակցությունը ջրի, լույսի և սննդատարրերի համար, ինչպես նաև հետագայում ձևավորվող հասկերի քանակը։ Չափազանց նոսր ցանքը կարող է հանգեցնել տարածքի ոչ լիարժեք օգտագործման և բերքատվության նվազման, իսկ չափազանց խիտ ցանքը կարող է ուժեղացնել բույսերի միջև մրցակցությունը և բարձրացնել հիվանդությունների կամ պառկելու վտանգը։ Հետևաբար հետազոտության կարևոր խնդիր է տվյալ սորտի և տվյալ տարածաշրջանի պայմաններում ցանքի այն նորմայի բացահայտումը, որը կարող է ապահովել բույսերի օպտիմալ խտություն և բարձր արտադրողականություն։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում է նշված երեք հիմնական ագրոտեխնիկական գործոնների ոչ միայն առանձին, այլև փոխազդեցված ազդեցությունը։ Հողի մշակման եղանակը, պարարտացման մակարդակը և ցանքի նորման փոխկապակցված են և միասին ձևավորում են մշակաբույսի աճի պայմանները։ Օրինակ՝ լավ նախապատրաստված և սննդանյութերով ապահովված հողում որոշակի ցանքի նորմա կարող է ապահովել ավելի արդյունավետ բուսածածկ, մինչդեռ այլ պայմաններում նույն նորման կարող է հանգեցնել բույսերի ավելորդ խտության։ Այս փոխազդեցությունների բացահայտումը հնարավորություն է տալիս մշակության տեխնոլոգիան գնահատել ամբողջական համակարգի տեսքով։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է բույսերի աճի և զարգացման ցուցանիշների ուսումնասիրությունը։ Կարող են դիտարկվել ծլունակությունը, բույսերի պահպանվածությունը, թփակալման ինտենսիվությունը, բույսերի բարձրությունը, հասկերի քանակը, հասկի երկարությունը, մեկ հասկի հատիկների թիվը և այլ ագրոնոմիական ցուցանիշներ։ Այս տվյալների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս պարզելու, թե տարբեր ագրոտեխնիկական պայմաններում որ հատկանիշներն են առավել զգայուն և ինչպիսի կապ ունեն վերջնական բերքատվության հետ։ Աշխատանքում առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում բերքատվության ձևավորմանը։ Ուսումնասիրվում է տարբեր տեխնոլոգիական տարբերակների ազդեցությունը մեկ հեկտարից ստացվող բերքի քանակի վրա, ինչպես նաև բերքի կառուցվածքային տարրերի փոփոխությունները։ Բերքատվության բարձրացումը դիտարկվում է ոչ միայն որպես արտադրական նպատակ, այլև որպես կիրառվող ագրոտեխնոլոգիայի արդյունավետության կարևոր չափանիշ։

Political Science

Էթնոքաղաքական կոնֆլիկտները հակամարտություններ են, որոնք առաջանում են տարբեր էթնիկ խմբերի միջև կամ պետության ներսում՝ էթնիկ ինքնության, քաղաքական իշխանության, տարածքի, ռեսուրսների կամ իրավունքների շուրջ տարաձայնությունների հետևանքով։ Այսպիսի կոնֆլիկտներում էթնիկ պատկանելությունը դառնում է քաղաքական մոբիլիզացիայի հիմնական գործոն, և հակամարտությունը հաճախ ստանում է ինչպես սոցիալական, այնպես էլ քաղաքական բնույթ։ Էթնոքաղաքական կոնֆլիկտները կարող են առաջանալ պատմական անարդարությունների, սոցիալ-տնտեսական անհավասարության, պետական ինստիտուտների թուլության կամ որոշ խմբերի քաղաքական ներկայացվածության պակասի պատճառով։ Դրանք կարող են արտահայտվել տարբեր ձևերով՝ քաղաքական լարվածությունից և բողոքի շարժումներից մինչև զինված հակամարտություններ և քաղաքացիական պատերազմներ։ Նման կոնֆլիկտներում հաճախ ներգրավվում են նաև արտաքին դերակատարներ, ինչը կարող է բարդացնել իրավիճակը և երկարաձգել հակամարտությունը։ Դրանց լուծման համար կիրառվում են տարբեր մեխանիզմներ՝ քաղաքական դիվանագիտություն, ինքնավարության տրամադրում, իշխանության բաշխման մոդելներ, ինչպես նաև միջազգային միջնորդություն։ Էթնոքաղաքական կոնֆլիկտների ուսումնասիրությունը կարևոր է կայուն պետական համակարգերի ձևավորման և բազմազգ հասարակություններում խաղաղ համակեցության ապահովման համար։

Economics

Այս աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում բաժնետիրական ընկերությունների գործունեության կազմակերպման, զարգացման և արդյունավետ կառավարման հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Այն անդրադառնում է բաժնետիրական ընկերությունների ձևավորման սկզբունքներին, կառավարման կառուցվածքին, բաժնետերերի իրավունքների պաշտպանությանը, ֆինանսատնտեսական գործունեության կազմակերպմանը, ներդրումային միջավայրի առանձնահատկություններին և շուկայական տնտեսության պայմաններում առաջացող մարտահրավերներին։ Հեղինակը վերլուծում է տնտեսական և իրավական խոչընդոտները, գնահատում ընկերությունների գործունեության արդյունավետության վրա ազդող գործոնները և առաջարկում գործնական լուծումներ՝ ուղղված կորպորատիվ կառավարման կատարելագործմանը, ներդրումային գրավչության բարձրացմանը, ֆինանսական կայունության ապահովմանը և մրցունակության ամրապնդմանը։ Աշխատությունում քննարկվում են նաև պետական կարգավորման, օրենսդրական դաշտի, սեփականաշնորհման գործընթացների և կորպորատիվ հարաբերությունների զարգացման առանձնահատկությունները՝ ներկայացնելով դրանց ազդեցությունը բաժնետիրական ընկերությունների գործունեության վրա։ Գիրքը նախատեսված է տնտեսագետների, իրավաբանների, ձեռնարկատերերի, պետական կառավարման մասնագետների, գիտաշխատողների, ուսանողների և կորպորատիվ կառավարման ոլորտով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Technology

Ջերմաէներգետիկական և ինժեներատեխնիկական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է շոգեգազատուրբինային տեղակայանքի աշխատանքային ռեժիմների հետազոտությանը և դրանց լավարկման գիտատեխնիկական հիմունքների մշակմանը՝ Երևանի ջերմաէլեկտրակենտրոնի (ԵրՋԷԿ) օրինակով։ Քննության են առնվում շոգեգազատուրբինային տեղակայանքների կառուցվածքը, աշխատանքի սկզբունքները, գազատուրբինային և շոգետուրբինային ցիկլերի փոխկապակցվածությունը և դրանց նշանակությունը էլեկտրական ու ջերմային էներգիայի արդյունավետ արտադրության գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տեղակայանքի հիմնական սարքավորումների աշխատանքային բնութագրերին, էներգետիկական բեռնվածության փոփոխություններին և շահագործման տարբեր պայմաններում ջերմատեխնիկական ցուցանիշների ձևավորմանը։ Վերլուծվում են վառելիքի ծախսի, օգտակար գործողության գործակցի, ջերմային կորուստների, գազերի ջերմաստիճանի և շոգու պարամետրերի ազդեցությունները տեղակայանքի ընդհանուր էներգետիկական արդյունավետության վրա։ Քննարկվում են աշխատանքային ռեժիմների կարգավորման, սարքավորումների համատեղ աշխատանքի համաձայնեցման, մասնակի բեռնվածության պայմաններում արդյունավետության պահպանման և շահագործման հուսալիության բարձրացման հիմնախնդիրները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել ջերմադինամիկական հաշվարկների, էներգետիկական հաշվեկշիռների կազմման, աշխատանքային գործընթացների մաթեմատիկական մոդելավորման և տարբեր շահագործման ռեժիմների համեմատական գնահատման մեթոդները։ Անդրադարձ է կատարվում ԵրՋԷԿ-ի շոգեգազատուրբինային տեղակայանքի աշխատանքի լավարկման հնարավորություններին, էներգառեսուրսների խնայողությանը, արտադրության տնտեսական արդյունավետության բարձրացմանը և շրջակա միջավայրի վրա ազդեցությունների նվազեցմանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ջերմաէներգետիկայի, էներգետիկական սարքավորումների շահագործման, ջերմատեխնիկայի, էներգահամակարգերի կառավարման և էլեկտրակայանների աշխատանքային ռեժիմների հետազոտությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Medicine

Այս աշխատանքը նվիրված է հեմոռագիկ վասկուլիտի բուժման ընթացքում մեմբրանային պլազմաֆերեզի արդյունավետության գնահատմանը՝ դիտարկելով այն որպես էքստրակորպորալ թերապևտիկ մեթոդ, որն ուղղված է արյան պլազմայից պաթոգեն իմունային համալիրների, բորբոքային միջնորդների և տոքսիկ նյութերի հեռացմանը։ Վերլուծվում է հիվանդության իմունապաթոգենեզը, որտեղ կարևոր դեր ունեն անոթների պատերի իմունային վնասումը, իմունային կոմպլեքսների կուտակումը և միկրոանոթային բորբոքային գործընթացները, որոնք հանգեցնում են հեմոռագիկ արտահայտությունների և օրգանների ներգրավման։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում պլազմաֆերեզի մեխանիզմին, որի ընթացքում մեմբրանային ֆիլտրացիայի միջոցով արյան պլազման բաժանվում է բջջային տարրերից, իսկ վնասակար բաղադրիչները հեռացվում են՝ հետագայում փոխարինվելով համապատասխան լուծույթներով կամ դոնորական պլազմայով։ Աշխատությունում քննարկվում են կլինիկական դիտարկումների արդյունքները, որոնք ցույց են տալիս մեթոդի արդյունավետությունը հիվանդության սուր փուլերում՝ բորբոքային ակտիվության նվազեցման, մաշկային և համակարգային ախտանիշների մեղմացման և բարդությունների կանխարգելման առումով։ Միաժամանակ վերլուծվում են պլազմաֆերեզի կիրառման սահմանափակումները, հնարավոր ռիսկերը և այն դեպքերը, երբ անհրաժեշտ է համակցել այլ իմունոսուպրեսիվ կամ հակաբորբոքային բուժման մեթոդների հետ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ընդգծում է, որ մեմբրանային պլազմաֆերեզը կարող է համարվել կարևոր օժանդակ թերապևտիկ մոտեցում հեմոռագիկ վասկուլիտի ծանր ձևերի բուժման մեջ՝ բարելավելով կլինիկական ելքերը և նվազեցնելով հիվանդության ակտիվությունը։