Կադըքյոյի Ուզուն-Չայըրի հայոց ազգային գերեզմանատան կանոնագիրք

Linguistics

Русский язык աշխատությունը ռուսաց լեզվի ուսուցման հիմնարար ուսումնական ձեռնարկ է, որը ներկայացնում է լեզվի համակարգային կառուցվածքը և դրա գործառական առանձնահատկությունները, այն ընդգրկում է հնչյունաբանության, բառագիտության, ձևաբանության և շարահյուսության հիմնական բաժինները, ինչպես նաև ուղղագրության և կետադրության կանոնները, գիրքը բացատրում է լեզվական նորմերի կիրառումը տարբեր հաղորդակցական իրավիճակներում, բառապաշարի զարգացման հիմնական մեխանիզմները և ոճական տարբերությունները, միաժամանակ ներառում է գործնական վարժություններ և տեքստային վերլուծության օրինակներ, որոնք նպաստում են լեզվական հմտությունների ամրապնդմանը և ճիշտ գրավոր ու բանավոր խոսքի ձևավորմանը, ինչը այն դարձնում է կարևոր աղբյուր ուսանողների և ռուսերեն լեզու ուսումնասիրողների համար։

History

Աշխատությունը հայ միջնադարյան պատմագրության հիմնարար հուշարձաններից է և ավանդաբար վերագրվում է Մովսես Խորենացուն՝ հայ պատմագրական ավանդույթի ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից մեկին։ Այն ներկայացնում է հայ ժողովրդի անցյալի համակարգված շարադրանք՝ համադրելով պատմական տեղեկությունները, հնագույն ավանդությունները, տոհմաբանական պատմությունները, բանավոր հիշողության տարրերը և հեղինակին հասանելի գրավոր աղբյուրներից քաղված նյութերը։ Պատմական շարադրանքը ընդգրկում է Հայաստանի և հայ ժողովրդի պատմության լայն ժամանակագրական շրջանակ՝ սկսելով հնագույն ժամանակների վերաբերյալ ավանդական պատկերացումներից և շարունակելով քաղաքական, հասարակական ու մշակութային զարգացման հետագա փուլերի նկարագրությամբ։ Հատուկ նշանակություն ունեն հայ ժողովրդի ծագման, նախնիների, վաղ պետական կազմավորումների և թագավորական տոհմերի վերաբերյալ տեղեկությունները, որոնց միջոցով ձևավորվում է ազգային անցյալի ամբողջական պատմական պատկերը։ Ներկայացվում են Հայաստանի քաղաքական հարաբերությունները հարևան երկրների և հին աշխարհի խոշոր տերությունների հետ, թագավորական իշխանության զարգացումը, տարբեր արքայատոհմերի գործունեությունը, ներքին քաղաքական պայքարները և արտաքին ազդեցությունների պայմաններում հայկական պետականության պահպանման խնդիրները։ Կարևոր տեղ են զբաղեցնում հայ նախարարական տների, նրանց ծագման, դիրքի և քաղաքական դերակատարության վերաբերյալ տեղեկությունները, որոնք արժեքավոր նյութ են տալիս միջնադարյան հայկական հասարակության սոցիալական ու քաղաքական կառուցվածքի ուսումնասիրության համար։ Պատմական իրադարձություններին զուգահեռ ուշադրություն է հատկացվում Հայաստանի աշխարհագրությանը, բնակավայրերին, պատմական գավառներին, քաղաքներին և տարբեր տարածաշրջանների հետ ունեցած կապերին։ Շարադրանքում առանձնահատուկ նշանակություն ունեն հնագույն բանավոր ավանդությունից պահպանված պատմությունները, առասպելական ու հերոսական կերպարները, ժողովրդական հիշողության մեջ պահպանված պատմական դրվագները և հին մշակութային պատկերացումների արտացոլումները։ Այս նյութերը հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրել ոչ միայն քաղաքական պատմությունը, այլև հայերի նախաքրիստոնեական հավատալիքների, աշխարհընկալման, մշակութային հիշողության և ինքնության ձևավորման որոշ առանձնահատկություններ։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նաև քրիստոնեության տարածմանը, եկեղեցու դերի մեծացմանը և Հայաստանի հոգևոր ու մշակութային կյանքի վերափոխումներին։ Պատմական շարադրանքում քաղաքական և եկեղեցական գործընթացները հաճախ ներկայացվում են փոխկապակցված՝ հնարավորություն տալով հետևել պետական իշխանության, նախարարական համակարգի և եկեղեցական հաստատությունների հարաբերությունների զարգացմանը։ Աղբյուրագիտական տեսանկյունից նյութը մեծ արժեք ունի, քանի որ պահպանել է տեղեկություններ և պատմական ավանդություններ, որոնց մի մասը այլ աղբյուրներում ամբողջական ձևով չի պահպանվել։ Միաժամանակ դրա օգտագործումը պահանջում է պատմաքննադատական մոտեցում՝ տարբերակելու պատմականորեն ստուգելի տեղեկությունները, գրական մշակման ենթարկված պատմությունները, տոհմաբանական ավանդությունները և առասպելական շերտերը։ Հետազոտողների համար առանձնապես կարևոր են հեղինակի կողմից տարբեր աղբյուրների համադրման սկզբունքները, պատմական ժամանակագրության կառուցման եղանակները և իրադարձությունների պատճառահետևանքային կապերը բացատրելու փորձերը։ Աշխատությունը կարևոր է նաև պատմագրության զարգացման ուսումնասիրության տեսանկյունից, քանի որ արտացոլում է պատմությունը միասնական ազգային անցյալի ձևով ներկայացնելու ձգտումը։ Անցյալի քաղաքական ու մշակութային իրադարձությունները կազմակերպվում են շարունակական պատմական պատումի մեջ, որի միջոցով ընդգծվում են ժողովրդի ծագման, պետականության, մշակույթի և պատմական հիշողության փոխկապակցվածությունը։ Այդ պատճառով նյութը մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա հայ պատմագրության վրա և դարեր շարունակ օգտագործվել է որպես Հայաստանի հին ու վաղ միջնադարյան անցյալի մասին գիտելիքների կարևոր աղբյուր։ Այն նշանակալի է նաև գրականագիտական տեսանկյունից՝ պատմական շարադրանքի, կերպարների ներկայացման, ավանդությունների մշակման և պատմողական կառուցվածքի առանձնահատկությունների շնորհիվ։ Տարբեր դարաշրջաններում կատարված հրատարակությունները և թարգմանությունները նպաստել են այս պատմագրական ժառանգության տարածմանը հայկական և միջազգային գիտական միջավայրերում՝ այն դարձնելով հայագիտության կարևոր ուսումնասիրության առարկա։ Աշխատության գիտական արժեքը պայմանավորված է պատմության, աղբյուրագիտության, հնագիտության, պատմական աշխարհագրության, ազգագրության, բանահյուսության, լեզվաբանության և մշակույթի պատմության համար տրամադրած բազմաբնույթ նյութով։ Այն հնարավորություն է տալիս ոչ միայն ուսումնասիրել Հայաստանի հնագույն և վաղ միջնադարյան պատմության վերաբերյալ պահպանված տեղեկությունները, այլև հասկանալ, թե միջնադարյան հայ պատմագիտական միտքը ինչպես էր պատկերացնում ժողովրդի անցյալը, պատմական շարունակականությունը և ազգային ինքնության հիմքերը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել հայոց պատմության, հայ պատմագրության, աղբյուրագիտության, միջնադարյան գրականության և ընդհանրապես հայագիտության ոլորտների հետազոտողների, պատմաբանների, բանասերների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Medicine

Աշխատությունը նվիրված է մարդու լիմֆոցիտներում կալիումի և ջրածնի իոնների փոխանակման մեխանիզմների ուսումնասիրությանը՝ կալցիումի իոններից կախված և անկախ գործընթացների համեմատական վերլուծության միջոցով։ Քննարկվում են բջջային թաղանթով իոնների տեղափոխման առանձնահատկությունները, իոնային հավասարակշռության պահպանման մեխանիզմները և դրանց նշանակությունը լիմֆոցիտների բնականոն կենսագործունեության համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Ca²⁺-կախյալ և Ca²⁺-անկախ K⁺/H⁺ փոխանակման գործընթացների կարգավորմանը, դրանց ֆունկցիոնալ տարբերություններին և բջջային նյութափոխանակության հետ ունեցած փոխկապակցվածությանը։ Ուսումնասիրվում են ներբջջային կալցիումի մակարդակի փոփոխությունների ազդեցությունը իոնային փոխադրման ակտիվության, բջջային միջավայրի թթվահիմնային հավասարակշռության և լիմֆոցիտների ֆունկցիոնալ վիճակի վրա։ Դիտարկվում են առողջ օրգանիզմի և ուռուցքային աճի պայմաններում լիմֆոցիտների թաղանթային փոխադրական համակարգերի գործունեության հնարավոր տարբերությունները։ Կարևորվում են իոնային փոխանակման գործընթացների դերը բջջային ծավալի կարգավորման, ներբջջային pH-ի պահպանման, ազդանշանային համակարգերի ակտիվացման և իմունային բջիջների կենսաբանական գործառույթների իրականացման մեջ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել կենսաքիմիական, կենսաֆիզիկական և բջջաբանական մեթոդներ՝ իոնային հոսքերի, թաղանթային փոխադրման ակտիվության և կալցիումային կարգավորման առանձնահատկությունների գնահատման նպատակով։ Անդրադարձ է կատարվում ուռուցքային գործընթացների զարգացման պայմաններում օրգանիզմի իմունային համակարգում առաջացող փոփոխություններին և դրանց հնարավոր ազդեցությանը լիմֆոցիտների իոնափոխանակային մեխանիզմների վրա։ Առանձնացվում են բջջային թաղանթի թափանցելիության, իոնային փոխադրիչների ակտիվության, նյութափոխանակային փոփոխությունների և բջջային ազդանշանման միջև գոյություն ունեցող կապերը։ Կարևորվում են նաև առողջ և ախտաբանական պայմաններում ստացված ցուցանիշների համեմատությունը, իոնային փոխանակման կարգավորման օրինաչափությունների բացահայտումը և դրանց կենսաբանական նշանակության գնահատումը։ Աշխատությունը կարող է նպաստել լիմֆոցիտների թաղանթային փոխադրման համակարգերի վերաբերյալ գիտելիքների խորացմանը, ուռուցքային հիվանդությունների ժամանակ իմունային բջիջների ֆունկցիոնալ փոփոխությունների ուսումնասիրմանը և բջջային կարգավորման մեխանիզմների առավել ամբողջական ըմբռնմանը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են հետաքրքրություն ներկայացնել բջջային ֆիզիոլոգիայի, կենսաֆիզիկայի, իմունաբանության և ուռուցքաբանության ոլորտներում։ Այն օգտակար է կենսաբանների, կենսաքիմիկոսների, կենսաֆիզիկոսների, իմունաբանների և բժշկակենսաբանական հետազոտություններով զբաղվող մասնագետների համար։

Technology

Աշխատությունը նվիրված է օֆսեթային կառուցվածքով գերբարձր հաճախականության անտենային կոլիմատորի և արևային ճառագայթման կոնցենտրատորի նախագծման, մշակման և տեխնիկական բնութագրերի ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են էլեկտրամագնիսական և օպտիկական ճառագայթման ուղղորդման ու կենտրոնացման ֆիզիկական սկզբունքները, անդրադարձնող մակերևույթների երկրաչափական առանձնահատկությունները, ինչպես նաև օֆսեթային համակարգերի կիրառման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պարաբոլական անդրադարձիչների կառուցվածքին, ճառագայթների տարածման օրինաչափություններին, ֆոկուսացման պայմաններին և անդրադարձնող մակերևույթի ձևի ազդեցությանը համակարգի արդյունավետության վրա։ Ուսումնասիրվում են գերբարձր հաճախականության անտենային կոլիմատորի աշխատանքի սկզբունքները, էլեկտրամագնիսական դաշտի բաշխման առանձնահատկությունները, ճառագայթման ուղղորդվածությունը և անտենային համակարգերի չափումների համար անհրաժեշտ պայմանների ձևավորումը։ Անդրադարձ է կատարվում արևային կոնցենտրատորի կառուցվածքային լուծումներին, արևային ճառագայթման հավաքման և կենտրոնացման մեխանիզմներին, էներգիայի կորուստների նվազեցմանը և ջերմային արդյունավետության բարձրացման հնարավորություններին։ Կարևորվում են օֆսեթային երկրաչափության առավելությունները, ճառագայթման ուղու ստվերարկման նվազեցումը, անդրադարձնող մակերևույթների ճշգրտությունը և սարքերի հիմնական երկրաչափական պարամետրերի օպտիմալ ընտրությունը։ Դիտարկվում են նաև համակարգերի մաթեմատիկական մոդելավորման, էլեկտրադինամիկական և երկրաչափական օպտիկայի հաշվարկների, կառուցվածքային նախագծման ու փորձարարական ստուգման մեթոդները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել անտենային կոլիմատորի և արևային կոնցենտրատորի նախագծման ընդհանուր սկզբունքները, դրանց գործառնական տարբերությունները և տեխնիկական ցուցանիշների գնահատման մոտեցումները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի ռադիոտեխնիկական չափումների կատարելագործման, միկրոալիքային համակարգերի զարգացման, արևային էներգիայի արդյունավետ օգտագործման և ճառագայթման կենտրոնացման նոր տեխնոլոգիական լուծումների մշակման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել ռադիոֆիզիկոսների, անտենային համակարգերի նախագծողների, օպտիկայի մասնագետների, էներգետիկայի ճարտարագետների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Technology

Շինարարական և նյութագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է արդյունաբերական ու քաղաքացիական շինարարության մեջ կիրառման համար բարձր ամրություն ունեցող բետոնների կազմերի մշակման և դրանց ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների կատարելագործման խնդիրներին։ Քննության են առնվում բետոնի հիմնական բաղադրիչների ընտրության, դրանց հարաբերակցության որոշման և կառուցվածքի ձևավորման առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կապակցանյութերի, լցանյութերի, ջրի և տարբեր հավելանյութերի ազդեցությանը բետոնի ամրության, խտության, երկարակեցության և շահագործման հուսալիության վրա։ Վերլուծվում են բետոնային խառնուրդների պատրաստման տեխնոլոգիական պայմանները, կարծրացման գործընթացները և տարբեր արտաքին գործոնների ազդեցությամբ նյութի հատկությունների փոփոխությունները։ Քննարկվում են բարձրամուր բետոնների կիրառման հնարավորությունները շենքերի, արտադրական կառույցների և մեծ մեխանիկական բեռնվածությունների ենթարկվող շինարարական տարրերի պատրաստման ժամանակ։ Կարևորվում են նյութի պահանջվող ամրության ապահովումը, հումքային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործումը և պատրաստի կառուցվածքների ծառայության ժամկետի բարձրացումը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել շինարարական նյութերի, բետոնի տեխնոլոգիայի, արդյունաբերական և քաղաքացիական շինարարության ոլորտների մասնագետների, նախագծողների, հետազոտողների ու համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Other Subjects

Հայաստանում «նոր գրքերի» մասին ինֆորմացիոն ցանկերը սովորաբար ներկայացվում են որպես մատենագիտական կամ գրադարանային տեղեկատուներ, որտեղ համակարգված ձևով ամփոփվում են տարբեր հրատարակչությունների նոր լույս տեսած աշխատությունները։ Այդպիսի ցանկերի հիմնական նպատակն է ընթերցողներին, գրադարաններին և հետազոտողներին տրամադրել արագ կողմնորոշվելու հնարավորություն ժամանակակից գրական հոսքերում՝ ընդգրկելով գիտական, գեղարվեստական, ուսումնական և տեղեկատու բնույթի հրատարակություններ։ Օրինակ՝ Հայաստանում ակտիվորեն գործում են պարբերական «Նոր գիրք» նախագծերը, որտեղ յուրաքանչյուր շաբաթ կամ ամիս ներկայացվում են նոր հրատարակություններ տարբեր ոլորտներից՝ գրականություն, պատմություն, հասարակագիտություն, արվեստ և գիտություն, ինչը թույլ է տալիս հետևել հրատարակչական գործընթացների ընթացիկ զարգացումներին և գրքային շուկայի միտումներին ։ Բացի այդ, մատենագիտական ցանկերի ավելի մասնագիտական ձևաչափերը, որոնք պատրաստվում են գրադարանային և գիտական հաստատությունների կողմից, ընդգրկում են նաև գրքերի ամբողջական տվյալներ՝ հեղինակ, վերնագիր, հրատարակության վայր, տարեթիվ և թեմատիկ դասակարգում, ինչը նպաստում է գիտական տեղեկատվության համակարգմանն ու որոնելիության բարձրացմանը ։ Նման տեղեկատուները կարևոր դեր ունեն ազգային գրադարանային համակարգում՝ ապահովելով նոր գրականության մատչելիությունը և աջակցելով կրթական ու գիտական գործընթացներին, ինչպես նաև նպաստելով ընթերցանության մշակույթի զարգացմանը Հայաստանում։