Կառավարչական որոշումների էությունը և դասակարգումը

History

Այս պատմագիտական աշխատությունը ներկայացնում է այն քաղաքական, ռազմական և դիվանագիտական գործընթացները, որոնք հանգեցրին միջնադարյան Մերձավոր Արևելքի ամենանշանակալի իրադարձություններից մեկին՝ 1071 թվականի ճակատամարտին։ Հեղինակը մանրամասն անդրադառնում է տարածաշրջանի ուժային հավասարակշռությանը, Բյուզանդական կայսրության ներքին խնդիրներին, սելջուկների վերելքին, ինչպես նաև Հայաստանի և հարակից տարածքների ռազմավարական նշանակությանը։ Գրքում վերլուծվում են զորավարների որոշումները, ռազմական արշավները, պետական կառավարման առանձնահատկությունները և միջազգային հարաբերությունների ազդեցությունը պատմական զարգացումների վրա՝ հիմնվելով պատմական սկզբնաղբյուրների և ժամանակակից հետազոտությունների համադրության վրա։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալու, թե ինչպես փոխկապակցված քաղաքական, տնտեսական և ռազմական գործոնները ձևավորեցին տարածաշրջանի հետագա պատմությունը և ազդեցին Արևելքի ու Արևմուտքի ուժերի հարաբերակցության վրա։ Այն նախատեսված է միջնադարյան պատմությամբ, ռազմական պատմությամբ, Բյուզանդիայի, Հայաստանի և Մերձավոր Արևելքի անցյալով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Informatics

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է ձևման խնդիրների մաթեմատիկական և կիրառական մոդելավորմանը և դրանց օգտագործմանը տարբեր տեխնոլոգիական գործընթացների ուսումնասիրման ու կատարելագործման նպատակով։ Հետազոտության հիմքում ընկած է իրական արտադրական կամ տեխնոլոգիական գործընթացների այնպիսի մոդելների ստեղծման խնդիրը, որոնք հնարավորություն են տալիս նկարագրել նյութերի, կառուցվածքների կամ այլ օբյեկտների ձևափոխման ընթացքը, կանխատեսել գործընթացի արդյունքները և ընտրել առավել արդյունավետ աշխատանքային պայմաններ։ Աշխատության շրջանակում ձևման գործընթացները դիտարկվում են որպես բազմագործոն համակարգեր, որոնց արդյունքի վրա կարող են ազդել նյութի ֆիզիկական և մեխանիկական հատկությունները, արտաքին ազդեցությունները, տեխնոլոգիական պարամետրերը, սահմանային պայմանները և գործընթացի ժամանակային բնութագրերը։ Մաթեմատիկական մոդելավորման կիրառումը հնարավորություն է տալիս իրական գործընթացը ներկայացնել համապատասխան հավասարումների, ալգորիթմների և հաշվարկային մեթոդների միջոցով՝ նվազեցնելով բազմաթիվ փորձնական փորձարկումների անհրաժեշտությունը և հնարավորություն ստեղծելով տարբեր պայմաններում գործընթացի վարքագիծը նախապես գնահատելու համար։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ձևման խնդիրների ճիշտ ձևակերպումը, որը ներառում է ուսումնասիրվող օբյեկտի հատկությունների, ազդեցող գործոնների, սկզբնական և սահմանային պայմանների որոշումը։ Դրան հաջորդում է համապատասխան մաթեմատիկական մոդելի ընտրությունը կամ կառուցումը, որի միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել ձևման ընթացքում տեղի ունեցող փոփոխությունները և բացահայտել գործընթացի հիմնական օրինաչափությունները։ Աշխատանքը կարող է ներառել նաև թվային մոդելավորման և համակարգչային հաշվարկների կիրառություն՝ բարդ տեխնոլոգիական խնդիրների լուծման համար։ Թվային մեթոդները հատկապես կարևոր են այն դեպքերում, երբ գործընթացի վերլուծական լուծումը դժվար կամ անհնար է, և անհրաժեշտ է ստանալ մոտավոր, բայց գործնականում կիրառելի լուծումներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել մոդելավորման արդյունքների ճշտության գնահատմանը, տարբեր հաշվարկային մոտեցումների համեմատությանը և տեսական արդյունքների փորձարարական տվյալների հետ համադրմանը։ Նման ստուգումը հնարավորություն է տալիս գնահատել մոդելի համապատասխանությունը իրական տեխնոլոգիական գործընթացին և անհրաժեշտության դեպքում կատարել դրա կատարելագործում։ Աշխատության կիրառական ուղղվածությունը դրսևորվում է նրանով, որ մշակված մոդելները կարող են օգտագործվել տեխնոլոգիական գործընթացների օպտիմալացման, արտադրանքի որակի բարձրացման, նյութերի ծախսի նվազեցման, արտադրական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման և հնարավոր թերությունների կանխատեսման համար։ Մոդելավորման միջոցով հնարավոր է նաև ուսումնասիրել այնպիսի ռեժիմներ, որոնք գործնական պայմաններում փորձարկելն ավելի բարդ, ժամանակատար կամ ծախսատար է։ Այսպիսով, մաթեմատիկական և համակարգչային մոդելավորումը հանդես է գալիս ոչ միայն որպես տեսական հետազոտության միջոց, այլև որպես տեխնոլոգիական նախագծման և արտադրական գործընթացների կառավարման գործիք։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել ինժեներներին, տեխնոլոգներին, կիրառական մաթեմատիկոսներին, համակարգչային մոդելավորման մասնագետներին, արտադրական գործընթացների հետազոտողներին և համապատասխան տեխնիկական մասնագիտությունների ուսանողներին ու ասպիրանտներին։ Այն արժեքավոր է հատկապես այն տեսանկյունից, որ ձևման խնդիրների տեսական ուսումնասիրությունը կապում է դրանց գործնական կիրառության հետ՝ ցույց տալով, թե ինչպես կարող են մաթեմատիկական մոդելները և հաշվարկային տեխնոլոգիաները նպաստել ժամանակակից տեխնոլոգիական գործընթացների արդյունավետության, հուսալիության և կառավարվողության բարձրացմանը։

History

Աշխատությունը նվիրված է 1920–1930-ական թվականներին սփյուռքահայ հասարակական-քաղաքական մտքում Հայաստանում խորհրդային իշխանության հաստատման վերաբերյալ ձևավորված գնահատականների, մեկնաբանությունների և գաղափարական դիրքորոշումների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում տարբեր քաղաքական հոսանքների, կուսակցական շրջանակների, հասարակական գործիչների, մտավորականների և սփյուռքահայ մամուլի կողմից արտահայտված մոտեցումների համադրումն է՝ նպատակ ունենալով բացահայտել տվյալ պատմական իրադարձության ընկալման բազմազանությունը հայկական սփյուռքում։ Քննվում է, թե ինչպես էին քաղաքական և գաղափարական տարբեր դիրքերից մեկնաբանվում Հայաստանի Հանրապետության գոյության ավարտը, իշխանափոխության գործընթացը, նոր պետական համակարգի ձևավորումը և Խորհրդային Հայաստանի հետ հետագա հարաբերությունների խնդիրը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն հանգամանքին, որ սփյուռքահայ հասարակական-քաղաքական շրջանակների գնահատականները միատարր չէին և պայմանավորված էին ինչպես գաղափարական ու կուսակցական տարբերություններով, այնպես էլ համայնքների քաղաքական միջավայրով, պատմական փորձով և Հայաստանի ապագայի վերաբերյալ պատկերացումներով։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է սփյուռքահայ մամուլի, հրապարակախոսության, հուշագրությունների, քաղաքական փաստաթղթերի և հասարակական գործիչների աշխատությունների ուսումնասիրությունը, որոնց միջոցով հնարավոր է վերականգնել ժամանակաշրջանի բանավեճերի հիմնական թեմաներն ու փաստարկները։ Վերլուծվում են նաև խորհրդային պետականության, ազգային ինքնիշխանության, Հայաստանի անվտանգության, հայրենիք–սփյուռք հարաբերությունների և ազգային քաղաքական հեռանկարների վերաբերյալ ձևավորված պատկերացումները։ Կարևորվում է տարբեր քաղաքական ուժերի գնահատականների համեմատությունը՝ ցույց տալու համար, թե նույն իրադարձություններն ինչպես էին ստանում տարբեր մեկնաբանություններ՝ կախված հեղինակների քաղաքական հայացքներից և գաղափարական նախադրյալներից։ Անդրադարձ է կատարվում նաև ժամանակի ընթացքում դիրքորոշումների հնարավոր փոփոխություններին՝ պայմանավորված Խորհրդային Հայաստանում տեղի ունեցող քաղաքական, սոցիալական և տնտեսական գործընթացների վերաբերյալ սփյուռքում տարածվող տեղեկություններով։ Ընդհանուր առմամբ հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ոչ միայն Հայաստանի խորհրդայնացման վերաբերյալ պատմական գնահատականները, այլև միջպատերազմյան շրջանի սփյուռքահայ քաղաքական մշակույթը, գաղափարական հակասությունները և հայրենիքի քաղաքական զարգացման վերաբերյալ ձևավորված տարբեր պատկերացումները՝ դրանք դիտարկելով իրենց պատմական և հասարակական համատեքստում։

Philosophy

Karl Jaspers-ի «Փիլիսոփայական հավատք» (1948) աշխատությունը ներկայացնում է մարդու գոյության, իմաստի և հավատքի փիլիսոփայական ըմբռնման փորձ՝ առանձնացնելով այն կրոնական դոգմատիկ հավատքից։ Յասպերսը փորձում է ցույց տալ, որ փիլիսոփայական հավատքը չի հիմնվում բացարձակ ճշմարտությունների կամ հայտնության վրա, այլ ծնվում է մարդու ինքնուրույն մտածողությունից, ներքին փորձից և գոյության սահմանային իրավիճակների գիտակցումից, ինչպիսիք են տառապանքը, մահը, մեղքը և պայքարը։ Նրա կարծիքով մարդը չի կարող ամբողջությամբ ճանաչել գոյության վերջնական հիմքը գիտական կամ ռացիոնալ միջոցներով, սակայն կարող է դրան մոտենալ փիլիսոփայական անդրադարձի միջոցով, որը բաց է, քննադատական և երբեք վերջնական ձև չստացող։ Այս աշխատության մեջ կարևոր տեղ ունի «տրանսցենդենցիայի» գաղափարը, որը նշանակում է մարդու սահմանափակ գոյությունից անդին գտնվող իրականություն, որի նկատմամբ մարդը կարող է ունենալ միայն խորհրդանշական և ոչ ամբողջական ըմբռնում։ Յասպերսը նաև ընդգծում է հաղորդակցության նշանակությունը մարդկանց միջև՝ որպես ճշմարտության բացահայտման կարևոր միջոց, քանի որ իրական փիլիսոփայական մտածողությունը հնարավոր է միայն ազատ և անկեղծ երկխոսության մեջ։ «Փիլիսոփայական հավատք»-ը առանձնանում է նրանով, որ փորձում է կամուրջ ստեղծել գիտության, կրոնի և փիլիսոփայության միջև՝ առաջարկելով հավատքի մի ձև, որը չի հակասում բանականությանը, այլ հիմնվում է նրա սահմանների գիտակցման վրա։ Ընդհանուր առմամբ, այս աշխատությունը մարդու գոյության իմաստի որոնման փորձ է ժամանակակից աշխարհի պայմաններում՝ ընդգծելով ազատ մտածողության և ներքին պատասխանատվության կարևորությունը։

Law

Այս աշխատությունը նվիրված է ազգային անվտանգության համակարգային կառուցվածքում պետության տեղի, դերի և նշանակության տեսաիրավական ուսումնասիրությանը։ Գրքում վերլուծվում է պետության էությունը որպես ազգային անվտանգության ապահովման առանցքային ինստիտուտ, դրա հիմնական գործառույթները և իրավական միջոցները, որոնց միջոցով իրականացվում է հասարակության, պետականության և ազգային շահերի պաշտպանությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ազգային անվտանգության հասկացությանը, դրա բաղադրիչներին, սպառնալիքների բնույթին և պետական իշխանության տարբեր օղակների միջև գործառույթների ու լիազորությունների բաշխմանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում քննարկվում է պետության և ազգային անվտանգության փոխկապակցվածությունը, պետական ինքնիշխանության, տարածքային ամբողջականության, սահմանադրական կարգի, հանրային անվտանգության և մարդու իրավունքների պաշտպանության փոխհարաբերությունը։ Աշխատության մեջ անդրադարձ է կատարվում ազգային անվտանգության ապահովման իրավական հիմքերին, պետական կառավարման և իրավապահ մարմինների դերակատարությանը, ինչպես նաև անվտանգության ոլորտում իրավական և կազմակերպական մեխանիզմների նշանակությանը։ Քննության են առնվում ազգային անվտանգության համակարգի կառուցվածքային տարրերը, դրանց փոխգործակցությունը և միասնական պետական քաղաքականության ձևավորման խնդիրները։ Կարևորվում է անվտանգության ապահովման և մարդու իրավունքների ու ազատությունների պաշտպանության միջև պատշաճ հավասարակշռության պահպանման անհրաժեշտությունը, քանի որ անվտանգության միջոցառումները պետք է իրականացվեն իրավական պետության սկզբունքներին համապատասխան։ Ուսումնասիրությունը նաև անդրադառնում է ազգային անվտանգության սպառնալիքների փոփոխվող բնույթին, պետության գործառույթների զարգացմանը և նոր մարտահրավերներին իրավական ու ինստիտուցիոնալ արձագանքման անհրաժեշտությանը։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս տեսաիրավական տեսանկյունից գնահատել պետության դերը ազգային անվտանգության համակարգում, բացահայտել դրա կառուցվածքային և իրավական հիմնախնդիրները և դիտարկել անվտանգության կառավարման կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել պետության և իրավունքի տեսության, սահմանադրական իրավունքի և ազգային անվտանգության ոլորտների մասնագետների, իրավաբանների, պետական ծառայողների, իրավապահ մարմինների աշխատակիցների, իրավագիտության ու քաղաքագիտության ուսանողների, գիտաշխատողների և ազգային անվտանգության իրավական հիմնահարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Linguistics

Աշխատանքը նվիրված է ժամանակակից հայերենի լեզվական նորմի և իրական խոսքային ու գրավոր գործածության փոխհարաբերության ուսումնասիրությանը՝ որպես հիմնական նյութ դիտարկելով զանգվածային լրատվամիջոցների լեզուն։ Հետազոտության կենտրոնում այն հարցն է, թե ինչպես են գրական հայերենի ընդունված կանոններն ու չափանիշները դրսևորվում ժամանակակից մամուլի, հեռուստատեսության, ռադիոյի և այլ լրատվական հարթակների լեզվում, ինչպիսի շեղումներ են առաջանում և ինչ գործոններով են պայմանավորված այդ երևույթները։ Լեզվական նորմը կարելի է դիտարկել որպես տվյալ լեզվական համակարգին համապատասխանող, հասարակության կողմից ընդունված և հաղորդակցության ընթացքում կայունորեն վերարտադրվող լեզվական միջոցների ու դրանց գործածության օրինաչափությունների ամբողջություն։ Այս տեսանկյունից աշխատանքը կարևորում է ոչ միայն կանոնների տեսական նկարագրությունը, այլև դրանց իրական կիրարկման ուսումնասիրությունը՝ ցույց տալով, թե որքանով է բնական լեզվագործածությունը համապատասխանում գրական հայերենի նորմատիվ պահանջներին։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում զանգվածային լրատվամիջոցների դերին, քանի որ դրանք լեզվական մեծ ազդեցություն ունեն հասարակության վրա և կարող են միաժամանակ հանդես գալ թե՛ որպես գրական լեզվի նորմերի պահպանման ու տարածման միջոց, թե՛ որպես նոր ձևերի, խոսակցական տարրերի, օտարաբանությունների և նորմից շեղումների տարածման միջավայր։ Հայերենագիտական ուսումնասիրություններում ԶԼՄ-ների նյութերի հիման վրա արդեն առանձնացվել են ժամանակակից հայերենի ձևաբանական և շարահյուսական նորմերի տարբեր խախտումներ, ինչը ցույց է տալիս թեմայի կարևորությունը արդի լեզվաբանության համար։ Հետազոտության շրջանակում կարող են քննության առնվել բառապաշարային, ձևաբանական, շարահյուսական, ուղղագրական, ուղղախոսական և ոճական նորմերի դրսևորումները՝ ուշադրություն դարձնելով ինչպես տարածված սխալներին, այնպես էլ լեզվական փոփոխությունների բնական ընթացքին։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում խոսակցական լեզվի տարրերի ներթափանցումը լրատվական խոսք, օտար բառերի և թարգմանական կառուցվածքների կիրառությունը, բառերի ոչ ճիշտ իմաստային կամ քերականական գործածությունը, նախադասությունների կառուցման խախտումները և տարբեր ոճական շերտերի անհամապատասխան համադրությունը։ Հեռուստատեսության լեզվի ուսումնասիրություններում, օրինակ, արձանագրվել և դասակարգվել են նորմից շեղումներ ու սխալներ, որոնք գնահատվել են ժամանակակից գրական հայերենի չափանիշների տեսանկյունից։ Աշխատանքի կարևոր կողմերից է նաև նորմի և կիրարկության փոխհարաբերության դիտարկումը ոչ թե միայն «ճիշտ–սխալ» հակադրության շրջանակում, այլ լեզվի զարգացման դինամիկ գործընթացի համատեքստում։ Լեզվական գործածության մեջ նոր ձևերի տարածումը կարող է վկայել ինչպես իրական լեզվական փոփոխության, այնպես էլ ժամանակավոր կամ ոչ ցանկալի շեղման մասին, ուստի դրանց տարբերակումը պահանջում է համակարգված դիտարկում և գիտական հիմնավորում։ Այս համատեքստում զանգվածային լրատվամիջոցների նյութերը արժեքավոր ուսումնասիրության աղբյուր են, քանի որ արտացոլում են հասարակության լեզվական վարքը, միաժամանակ ունենալով այն ձևավորելու և արագ տարածելու մեծ ներուժ։ ՀՀ լեզվական քաղաքականության շրջանակում նույնպես առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում ԶԼՄ-ների լեզվին և գրական հայերենի անաղարտության ապահովմանը, իսկ Լեզվի կոմիտեն իրականացնում է լրատվամիջոցների և հեռուստառադիոհաղորդումների լեզվի մշտադիտարկում ու լեզվական փորձաքննություն։ Այսպիսով, աշխատանքը կարևոր է ինչպես տեսական լեզվաբանության, այնպես էլ կիրառական հայերենագիտության համար, քանի որ հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ժամանակակից հայերենի նորմատիվ համակարգի և իրական գործածության միջև առկա համապատասխանություններն ու տարբերությունները, դասակարգելու ԶԼՄ-ներում հանդիպող լեզվական երևույթները և գնահատելու դրանց ազդեցությունը ժամանակակից գրական հայերենի զարգացման վրա։