Կենսաբանություն 1 շտեմարան

Technology

Աշխատությունը նվիրված է ՋՋԷՌ-440 տիպի միջուկային ռեակտորների նեյտրոնաֆիզիկական բնութագրերի ուսումնասիրությանը եռաչափ տիրույթում՝ նպատակ ունենալով առավել ամբողջական պատկերացում կազմել ռեակտորի ակտիվ գոտում նեյտրոնային դաշտի տարածական բաշխման և դրա փոփոխության օրինաչափությունների մասին։ Հետազոտության հիմքում ռեակտորի ակտիվ գոտու նեյտրոնային գործընթացների մաթեմատիկական և հաշվարկային նկարագրությունն է, որը հնարավորություն է տալիս գնահատել էներգիայի անջատման, նեյտրոնային հոսքի և ռեակտիվության տարածական բաշխումները։ Եռաչափ մոտեցումը կարևոր է հատկապես այն պատճառով, որ ակտիվ գոտու իրական կառուցվածքը և դրա տարբեր բաղադրիչների փոխազդեցությունը չեն սահմանափակվում միայն մեկ կամ երկու տարածական ուղղություններով։ Աշխատությունում կարող են ուսումնասիրվել ակտիվ գոտու երկրաչափական կառուցվածքը, վառելիքային հավաքների և այլ կառուցվածքային տարրերի փոխդասավորությունը, նյութերի նեյտրոնաֆիզիկական հատկությունները և դրանց ազդեցությունը ռեակտորի ընդհանուր բնութագրերի վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նեյտրոնների տարածման և փոխազդեցության գործընթացների մոդելավորմանը, ինչպես նաև տարբեր էներգետիկ խմբերում նեյտրոնային դաշտի ձևավորմանը։ Ուսումնասիրության կարևոր խնդիրներից է ռեակտորի ակտիվ գոտում էներգիայի անջատման տարածական անհամասեռությունների բացահայտումը, քանի որ դրանց ճիշտ գնահատումը նշանակություն ունի ռեակտորի շահագործման ռեժիմների և անվտանգության բնութագրերի վերլուծության համար։ Քննության են առնվում նաև ռեակտիվության փոփոխությունները, նեյտրոնային բազմացման գործակիցը և այլ նեյտրոնաֆիզիկական պարամետրեր՝ տարբեր հաշվարկային պայմաններում։ Եռաչափ մոդելավորումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու այնպիսի ազդեցություններ, որոնք կարող են չարտացոլվել պարզեցված երկչափ կամ մեկչափ մոտեցումներում, և այդպիսով բարձրացնել հաշվարկային արդյունքների համապատասխանությունը ռեակտորի իրական ֆիզիկական կառուցվածքին։ Աշխատության շրջանակում կարևոր նշանակություն ունի հաշվարկային մոդելի կառուցումը, դրա մաթեմատիկական նկարագրությունը և համապատասխան նեյտրոնաֆիզիկական խնդիրների թվային լուծումը։ Կարող են կիրառվել ռեակտորային ֆիզիկայի մաթեմատիկական մոդելներ և համակարգչային հաշվարկային մեթոդներ՝ ակտիվ գոտու տարբեր հատվածներում նեյտրոնային բնութագրերի ստացման և համեմատական վերլուծության համար։ Հետազոտության արդյունքների հիման վրա հնարավոր է գնահատել հաշվարկային մոտեցումների ճշգրտությունը, հայտնաբերել ակտիվ գոտու առավել նշանակալի տարածական առանձնահատկությունները և ուսումնասիրել տարբեր գործոնների ազդեցությունը ռեակտորի նեյտրոնային վիճակի վրա։ Աշխատությունը կարևոր է նաև ռեակտորի շահագործման և անվտանգության վերլուծության տեսանկյունից, քանի որ նեյտրոնային դաշտի և էներգիայի անջատման բաշխման ճիշտ գնահատումը միջուկային ռեակտորի ֆիզիկական վիճակի բնութագրման կարևոր բաղադրիչ է։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել միջուկային ֆիզիկոսներին, ռեակտորային ֆիզիկայի և միջուկային էներգետիկայի մասնագետներին, մաթեմատիկական մոդելավորմամբ զբաղվող հետազոտողներին, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին և ասպիրանտներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ՋՋԷՌ-440 ռեակտորի նեյտրոնաֆիզիկական վարքը դիտարկում է եռաչափ հաշվարկային միջավայրում՝ նպատակ ունենալով ավելի ճշգրիտ ուսումնասիրել ակտիվ գոտու նեյտրոնային դաշտը, էներգիայի անջատման տարածական բաշխումը և հիմնական նեյտրոնաֆիզիկական պարամետրերը՝ նպաստելով ռեակտորի ֆիզիկական բնութագրերի առավել ամբողջական վերլուծությանը։

Chemistry

Աշխատությունը նվիրված է բոքսիտային հումքի վերամշակման և ալյումինի արտադրության ընթացքում ձևավորվող արդյունաբերական թափոնների էլեկտրաքիմիական եղանակներով վերամշակման, արժեքավոր բաղադրիչների առանձնացման և երկրորդային օգտագործման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են արտադրական մնացորդների ֆիզիկաքիմիական հատկությունները, հանքային և տարրային կազմը, դրանցում առկա մետաղական ու ոչ մետաղական բաղադրիչները, ինչպես նաև այն գործոնները, որոնք պայմանավորում են թափոնների հետագա մշակման տեխնոլոգիական արդյունավետությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում էլեկտրաքիմիական գործընթացների կիրառմանը՝ որպես հումքի համալիր վերամշակման և օգտակար նյութերի կորզման հնարավոր ուղղություն։ Ուսումնասիրվում են էլեկտրոլիզի պայմանները, էլեկտրոլիտի բաղադրությունը, հոսանքի խտությունը, ջերմաստիճանը, գործընթացի տևողությունը և այլ տեխնոլոգիական պարամետրեր, որոնք կարող են ազդել առանձին բաղադրիչների լուծման, նստեցման կամ տարանջատման արդյունավետության վրա։ Վերլուծվում են էլեկտրոդային գործընթացների առանձնահատկությունները և դրանց միջոցով արժեքավոր տարրերի ընտրողական կորզման հնարավորությունները։ Կարևորվում է տեխնոլոգիական ռեժիմների օպտիմալացումը՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել օգտակար բաղադրիչների կորզման աստիճանը, նվազեցնել էներգիայի և նյութերի ծախսը և ապահովել ստացվող արտադրանքի անհրաժեշտ որակը։ Հետազոտության ընթացքում կարող են համադրվել քիմիական վերլուծության, էլեկտրաքիմիական չափումների և փորձարարական մշակման արդյունքները՝ պարզելու հումքի բաղադրության և գործընթացի պարամետրերի միջև գոյություն ունեցող փոխկապակցվածությունները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում արդյունաբերական մնացորդների կուտակման հետ կապված բնապահպանական խնդիրներին, քանի որ դրանց արդյունավետ վերամշակումը կարող է նպաստել թափոնների ծավալների և շրջակա միջավայրի վրա հնարավոր բացասական ազդեցության նվազեցմանը։ Երկրորդային հումքի օգտագործումը դիտարկվում է նաև ռեսուրսախնայողության և շրջանաձև տնտեսության տեսանկյունից՝ հնարավորություն տալով արտադրական մնացորդներում պարունակվող արժեքավոր նյութերը վերադարձնել տնտեսական շրջանառության մեջ։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են հիմք ծառայել համապատասխան տեխնոլոգիական սխեմաների մշակման, արտադրական գործընթացների կատարելագործման և արդյունաբերական թափոնների համալիր վերամշակման արդյունավետության բարձրացման համար։ Նման մոտեցումը կարող է միաժամանակ ունենալ տեխնոլոգիական, տնտեսական և բնապահպանական նշանակություն՝ նպաստելով հումքային ռեսուրսների առավել ամբողջական օգտագործմանը և մետալուրգիական արտադրության կայունության բարձրացմանը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել մետալուրգիայի, էլեկտրաքիմիայի, քիմիական տեխնոլոգիայի, հանքահումքային ռեսուրսների վերամշակման և արդյունաբերական թափոնների կառավարման ոլորտներում աշխատող մասնագետների, հետազոտողների և ուսանողների համար։

History

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Խորհրդային Միության և Սիրիայի Արաբական Հանրապետության միջև հարաբերությունների զարգացման ուսումնասիրությանը 1966–1976 թվականների ժամանակահատվածում՝ ընդգրկելով քաղաքական, ռազմական, տնտեսական և դիվանագիտական համագործակցության հիմնական ուղղությունները։ Գրքում վերլուծվում է երկու պետությունների փոխգործակցությունը Սառը պատերազմի համատեքստում՝ հաշվի առնելով Մերձավոր Արևելքում ձևավորված աշխարհաքաղաքական մրցակցությունը և տարածաշրջանային հակամարտությունները։ Հեղինակը առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձնում Սիրիայի արտաքին քաղաքական կողմնորոշման փոփոխություններին, ԽՍՀՄ-ի ազդեցության աճին Սիրիայի ռազմական և տնտեսական համակարգերում, ինչպես նաև ռազմական օգնության և սպառազինության մատակարարումների դերին երկկողմ հարաբերությունների խորացման գործընթացում։ Աշխատության մեջ քննարկվում են նաև դիվանագիտական կապերի ինստիտուցիոնալ զարգացումը, տնտեսական համագործակցության նախագծերը և կրթամշակութային փոխանակման ծրագրերը։ Ներկայացվում է նաև 1970-ականների տարածաշրջանային ճգնաժամերի ազդեցությունը հարաբերությունների վրա՝ ներառյալ արաբա-իսրայելական հակամարտության զարգացումները։ Գիրքը նախատեսված է պատմաբանների, միջազգային հարաբերությունների մասնագետների, քաղաքագետների, ուսանողների և Մերձավոր Արևելքի քաղաքականությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

History

Աշխատությունը նվիրված է ցեղասպանության երևույթի պատմական, քաղաքական, իրավական և հասարակական ուսումնասիրությանը՝ անդրադառնալով զանգվածային բռնությունների առաջացման պատճառներին, դրանց կազմակերպման մեխանիզմներին, հետևանքներին և միջազգային գնահատման խնդիրներին։ Քննության են առնվում պետական քաղաքականության, ազգային և կրոնական հակասությունների, պատերազմի, հարկադիր տեղահանությունների, զանգվածային հալածանքների և բնակչության որոշակի խմբերի նկատմամբ համակարգված բռնությունների փոխկապակցվածությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ցեղասպանություն հասկացության ձևավորմանը, դրա իրավական սահմանմանը և միջազգային իրավունքում ամրագրմանը, ինչպես նաև այն չափանիշներին, որոնց հիման վրա պատմական իրադարձությունները կարող են ուսումնասիրվել ցեղասպանագիտության տեսանկյունից։ Վերլուծվում են փաստաթղթերը, վկայությունները, դիվանագիտական հաղորդագրությունները, պաշտոնական նյութերը, մամուլի հրապարակումները և այլ սկզբնաղբյուրներ, որոնք հնարավորություն են տալիս վերականգնելու զանգվածային բռնությունների ընթացքը և գնահատելու դրանց կազմակերպված բնույթը։ Կարևորվում են զոհերի ու վերապրածների փորձառությունները, հարկադիր գաղթի և հայրենազրկման հետևանքները, ժողովրդագրական փոփոխությունները, մշակութային ժառանգության կորուստները և բռնությունների երկարաժամկետ ազդեցությունը հետագա սերունդների ու հասարակությունների վրա։ Անդրադարձ է կատարվում նաև միջազգային հանրության արձագանքին, մարդասիրական օգնության կազմակերպմանը, պատասխանատվության և արդարադատության խնդիրներին, ինչպես նաև պատմական հիշողության պահպանման և կատարված իրադարձությունների ճանաչման շուրջ ձևավորված քննարկումներին։ Ուսումնասիրությունը ցեղասպանությունը դիտարկում է ոչ միայն որպես պատմական իրադարձություն, այլև որպես մարդու իրավունքների և միջազգային անվտանգության հիմնարար խնդիր՝ ընդգծելով նման հանցագործությունների կանխարգելման անհրաժեշտությունը։ Պատմական և իրավական մոտեցումների համադրումը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես են ձևավորվել ցեղասպանության վերաբերյալ գիտական և իրավական պատկերացումները, ինչպես են տարբեր ժամանակաշրջաններում մեկնաբանվել զանգվածային հանցագործությունները և ինչ նշանակություն ունի փաստերի փաստագրումը պատմական արդարության ու հավաքական հիշողության պահպանման համար։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել պատմաբանների, իրավաբանների, ցեղասպանագետների, միջազգային հարաբերությունների մասնագետների և զանգվածային բռնությունների պատմությունն ուսումնասիրող հետազոտողների համար։

Political Science

Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Առաջին Հանրապետության արտաքին քաղաքականության կարևորագույն ուղղություններից մեկի՝ ծովային ելքի ձեռքբերման հիմնախնդրի ուսումնասիրությանը 1919-1920 թվականներին։ Հետազոտության շրջանակում ներկայացվում է այն աշխարհաքաղաքական և տնտեսական իրավիճակը, որում նորաստեղծ հայկական պետությունը փորձում էր հաղթահարել իր ներփակ աշխարհագրական դիրքը և ապահովել կապ դեպի Սև կամ Միջերկրական ծով։ Ծովային ելքը դիտարկվում է ոչ միայն որպես տարածքային ձեռքբերման խնդիր, այլև որպես Հայաստանի տնտեսական զարգացման, արտաքին առևտրի, հաղորդակցության, քաղաքական ինքնուրույնության և միջազգային դիրքերի ամրապնդման կարևոր նախապայման։ Ուսումնասիրության մեջ վերլուծվում են հայկական կառավարության և Փարիզում գործող հայկական պատվիրակությունների դիվանագիտական քայլերը, նրանց ներկայացրած տարածքային պահանջները և միջազգային խորհրդաժողովներում ծավալված բանակցությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Կիլիկիայի, Տրապիզոնի, Լազիստանի և Բաթումի ուղղություններով ծովային ելք ապահովելու տարբերակներին, ինչպես նաև դրանց շուրջ ձևավորված միջազգային հակասություններին։ Աշխատանքը ներկայացնում է Հայաստանի հարաբերությունները Վրաստանի, Հունաստանի, Մեծ Բրիտանիայի, Ֆրանսիայի, Իտալիայի, ԱՄՆ-ի, Ռուսաստանի և Թուրքիայի հետ՝ ցույց տալով, թե ինչպես էին այդ պետությունների ռազմավարական և տարածքային շահերը ազդում հայկական դիվանագիտական նախաձեռնությունների վրա։ Կարևորվում է նաև հայ-վրացական հարաբերություններում Լազիստանի, Բաթումի և մերձսևծովյան տարածքների շուրջ առաջացած տարաձայնությունների ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև Պոնտոսի հույների տարածքային պահանջների ազդեցությունը Տրապիզոնի հարցի վրա։ Հետազոտության կարևոր հատվածը վերաբերում է Սևրի պայմանագրի շրջանակում Հայաստանի ծովային ելքի իրավունքի ամրագրմանը և դրա հետագա ճակատագրին՝ ցույց տալով, որ դիվանագիտական ձեռքբերումները չվերածվեցին կայուն և գործնականորեն իրականացված տարածքային լուծման։ Աշխատանքը նաև բացահայտում է ծովային ելքի ծրագրերի ձախողման հիմնական պատճառները՝ կապված մեծ տերությունների հակասությունների, տարածաշրջանային պետությունների շահերի, թուրքական քաղաքականության և Հայաստանի սահմանափակ քաղաքական ու ռազմական հնարավորությունների հետ։ Ուսումնասիրությունը արժեքավոր է Հայաստանի Առաջին Հանրապետության արտաքին քաղաքականության և դիվանագիտության պատմության տեսանկյունից, քանի որ հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպիսի միջազգային պայմաններում էր ձևավորվում հայկական պետության արտաքին քաղաքական օրակարգը և ինչ նշանակություն ուներ աշխարհագրական մեկուսացվածության հաղթահարումը հանրապետության գոյատևման ու զարգացման համար։

Economics

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում մաքսային գործի կազմակերպման բարելավման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը և մաքսային վարչարարության արդյունավետության բարձրացման հնարավորությունների բացահայտմանը։ Հետազոտության կենտրոնում մաքսային համակարգի կազմակերպական, տնտեսական, իրավական և կառավարչական մեխանիզմներն են, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը արտաքին առևտրի կարգավորման, պետական եկամուտների ապահովման և տնտեսական անվտանգության պահպանման վրա։ Մաքսային մարմինների գործունեության կարևորագույն խնդիրներից են տնտեսական շահերի և ներքին շուկայի պաշտպանությունը, մաքսային օրենսդրության կիրառումը, մաքսային վճարների գանձումը և սահմանով ապրանքների ու տրանսպորտային միջոցների տեղաշարժի նկատմամբ վերահսկողությունը։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել մաքսային գործընթացների կազմակերպման գործող մեխանիզմները, դրանց արդյունավետության վրա ազդող գործոնները և այն խոչընդոտները, որոնք կարող են բարդացնել արտաքին տնտեսական գործունեություն իրականացնող տնտեսավարող սուբյեկտների աշխատանքը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մաքսային ընթացակարգերի պարզեցմանը, ժամանակի և վարչական ծախսերի կրճատմանը, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների կիրառմանը, ինքնահայտարարագրման զարգացմանը և մաքսային մարմինների միջև տեղեկատվության արդյունավետ փոխանակմանը։ Մաքսային վարչարարության կատարելագործման կարևոր ուղղություններից է ռիսկերի կառավարման համակարգի զարգացումը, որի միջոցով բարեխիղճ և ցածր ռիսկայնության տնտեսավարողների նկատմամբ հնարավոր է կիրառել ավելի արագացված ընթացակարգեր՝ միաժամանակ վերահսկողական ռեսուրսներն ուղղելով բարձր ռիսկային գործարքների վրա։ Աշխատությունը կարևորում է նաև պետական և մասնավոր հատվածների փոխգործակցությունը, քանի որ մաքսային համակարգի արդյունավետությունը մեծապես պայմանավորված է ոչ միայն վերահսկողության մակարդակով, այլև տնտեսավարողներին մատուցվող ծառայությունների որակով և կանխատեսելիությամբ։ Հետազոտության մեջ կարող են դիտարկվել մաքսային մարմինների կառավարման կատարելագործման, աշխատակիցների մասնագիտական պատրաստվածության, ծառայության տեխնիկական վերազինման և կոռուպցիոն ռիսկերի նվազեցման խնդիրները։ Նախկին և հետագա բարեփոխումների ծրագրերում ևս շեշտադրվել են արդյունավետ կառավարումը, ռիսկերի վրա հիմնված հսկողությունը, ընթացակարգերի պարզեցումը, այլ պետական մարմինների հետ համագործակցությունը և տեխնիկական արդիականացումը։ Ժամանակակից մոտեցումներում առանձնահատուկ նշանակություն է ստացել թվայնացումը և «մեկ կանգառ, մեկ պատուհան» սկզբունքի կիրառումը, ինչպես նաև էլեկտրոնային տեղեկատվական բազաների փոխգործելիությունը, ինչը կարող է նպաստել կրկնակի հսկողության բացառմանը, առևտրի դյուրինացմանը և սահմանահատման գործընթացների արագացմանը։ Աշխատության արդյունքները կարող են օգտագործվել մաքսային վարչարարության կազմակերպական կառուցվածքի կատարելագործման, մաքսազերծման գործընթացների արագացման, պետական եկամուտների հավաքագրման արդյունավետության բարձրացման և արտաքին առևտրի համար առավել բարենպաստ միջավայրի ձևավորման նպատակով։ Թեման կարող է հետաքրքրել տնտեսագետներին, մաքսային գործի և պետական կառավարման մասնագետներին, արտաքին տնտեսական գործունեությամբ զբաղվող մասնագետներին, իրավաբաններին, հետազոտողներին, ասպիրանտներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։