Խաղողագինեգործական համալիրի զարգացման հիմնահարցերը ՀՀ Արմավիրի մարզում

Literature

Գրականագիտական հետազոտությունը նվիրված է հայ նշանավոր արձակագիր և դրամատուրգ Զորայր Խալափյանի վիպական ստեղծագործության համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով նրա գեղարվեստական մտածողության առանձնահատկությունները, ստեղծագործությունների գաղափարական և թեմատիկ ուղղվածությունը, կերպարների հոգեբանական կառուցվածքը, ինչպես նաև ժամանակակից հայ արձակի զարգացման գործում ունեցած գրական նշանակությունը։ Ուսումնասիրության հիմնական ուղղությունը կապված է հեղինակի վեպերի գեղարվեստական համակարգի, պատմողական կառուցվածքի, ժանրային առանձնահատկությունների և գրական նորարարությունների բացահայտման հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի մարդկային ճակատագրերի, անհատի և հասարակության փոխհարաբերությունների, բարոյական ընտրության, հոգևոր արժեքների, պատմական հիշողության և ազգային ինքնության հիմնախնդիրները, որոնք կարևոր տեղ են զբաղեցնում գրողի ստեղծագործական աշխարհում։ Հետազոտության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է «Որտե՞ղ էիր, մարդ աստծո», «Մեռնող հառնող», «Ջերմանց մխիթարություն», «Միջնաշեն», «Վասիլ Մեծ, հայ կայսր Բյուզանդիայի կամ Կճուճների թագավորը» և այլ վեպերի գրականագիտական քննության հնարավոր ուղղությունները։ Այս ստեղծագործությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու հեղինակի աշխարհայացքի զարգացումը, իրականության գեղարվեստական ընկալման առանձնահատկությունները և տարբեր պատմական ժամանակաշրջանների նկատմամբ նրա ստեղծագործական վերաբերմունքը։ Կարևոր նշանակություն ունի գրողի արձակում մարդու ներաշխարհի, հոգեբանական ապրումների, բարոյական հակասությունների և հասարակական միջավայրի ազդեցության պատկերումը։ Նրա ստեղծագործություններում մարդկային հարաբերությունները հաճախ ներկայացվում են ներքին երկխոսությունների, հոգեբանական վերլուծությունների, հիշողությունների և կյանքի բարդ իրավիճակների միջոցով՝ հնարավորություն տալով խորությամբ ուսումնասիրելու անհատի հոգևոր աշխարհը և հասարակության հետ ունեցած կապերը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է վիպական կերպարների կառուցման արվեստի ուսումնասիրությունը, մասնավորապես՝ հերոսների անհատականության, մտածողության, վարքագծի և արժեքային համակարգի բացահայտումը։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում պատմական և ժամանակակից իրականության փոխհարաբերությունները, ազգային անցյալի գեղարվեստական վերաիմաստավորումը և պատմական իրադարձությունների միջոցով համամարդկային խնդիրների արտահայտումը։ Հեղինակի պատմավեպերի ուսումնասիրության շրջանակում կարևորվում են պատմական փաստի և գեղարվեստական երևակայության փոխազդեցությունը, պատմական կերպարների հոգեբանական մեկնաբանությունը, առասպելաբանական պատկերների կիրառությունը և պատմական ժամանակի գեղարվեստական վերակառուցման մեթոդները։ Գրականագիտական տեսանկյունից կարևոր են նաև հեղինակի ստեղծագործություններում ժամանակի և տարածության կազմակերպման սկզբունքները, սյուժետային կառուցվածքի առանձնահատկությունները, պատմողական տեսանկյունների փոփոխությունները և գեղարվեստական լեզվի արտահայտչական հնարավորությունները։ Հետազոտության թեմատիկան առնչվում է խորհրդային և հետխորհրդային ժամանակաշրջանների հայ արձակի զարգացման գործընթացներին, գրական ավանդույթի և նորարարության փոխհարաբերություններին, ինչպես նաև անհատի ազատության, հասարակական պատասխանատվության և բարոյական արժեքների վերաբերյալ գեղարվեստական պատկերացումներին։ Առանձին նշանակություն ունեն գրողի ստեղծագործություններում հայրենիքի, ընտանիքի, մարդկային արժանապատվության, հիշողության, կորստի և հոգևոր վերածննդի գաղափարները, որոնք նպաստում են նրա վիպական աշխարհի բազմաշերտ ընկալմանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում հնարավոր է դիտարկել նաև խորհրդանշական պատկերների, առասպելական մտածողության, բանահյուսական տարրերի և փիլիսոփայական ընդհանրացումների կիրառման առանձնահատկությունները։ Հեղինակի վիպագրության քննությունը կարևոր է նաև ժանրային զարգացման տեսանկյունից, քանի որ նրա ստեղծագործական ժառանգությունը ներառում է սոցիալ-հոգեբանական, պատմական և առասպելաբանական տարրերով հարստացած արձակ գործեր։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է գրողի վիպական արվեստի համակարգված ուսումնասիրման, գեղարվեստական մեթոդի առանձնահատկությունների բացահայտման և նրա ստեղծագործական ժառանգության տեղը հայ գրականության պատմության մեջ արժևորելու անհրաժեշտությամբ։ Այն կարող է օգտակար լինել գրականագետներին, բանասերներին, հայ գրականության պատմաբաններին, մշակութաբաններին, գրական քննադատներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին, ինչպես նաև 20-րդ դարի երկրորդ կեսի և 21-րդ դարասկզբի հայ արձակի ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Հետազոտությունն ունի գրականագիտական, պատմամշակութային և տեսական նշանակություն՝ նպաստելով Զորայր Խալափյանի ստեղծագործական մտածողության, վիպական կառուցվածքների, կերպարաստեղծման սկզբունքների և հայ արձակի զարգացման մեջ նրա ունեցած դերի առավել խորքային ըմբռնմանը։

Linguistics

Աշխատությունը նվիրված է հայոց հին գրական լեզվի՝ գրաբարի քերականական կառուցվածքի ուսումնասիրությանն ու ուսուցմանը և նախատեսված է գրաբարի հիմնական կանոններն ու լեզվական օրինաչափությունները համակարգված ձևով ներկայացնելու համար։ Գիրքը հայ քերականագիտական և ուսումնական գրականության այն ավանդույթի արտահայտություններից է, որի նպատակն էր պահպանել դասական հայերենի գիտելիքները, ապահովել դրանց փոխանցումը նոր սերունդներին և նպաստել հայերեն գրավոր մշակույթի զարգացմանը։ Գրաբարը հայ ժողովրդի պատմության մեջ առանձնահատուկ նշանակություն ունեցող գրական լեզուն է, որով ստեղծվել են հայ մատենագրության, աստվածաբանության, պատմագրության, փիլիսոփայության և գիտական մտքի կարևորագույն երկերը։ Այն դարեր շարունակ ծառայել է որպես եկեղեցական, գիտական և գրական հաղորդակցության լեզու՝ պահպանելով հայ ժողովրդի հոգևոր ու մշակութային ժառանգության մեծ մասը։ Հետևաբար գրաբարի քերականության ուսումնասիրությունը ոչ միայն լեզվաբանական գիտելիքների ձեռքբերման, այլև ազգային պատմական հիշողության և գրավոր ժառանգության ճանաչման կարևոր միջոց է։ Աշխատության բովանդակային ուղղվածությունը վերաբերում է գրաբարի հնչյունական, բառագիտական և ձևաբանական կառուցվածքի հիմնական առանձնահատկություններին, խոսքի մասերի դասակարգմանը, բառերի քերականական ձևերին, հոլովման և խոնարհման համակարգերին, ինչպես նաև նախադասության կառուցման ու շարահյուսական հարաբերությունների սկզբունքներին։ Քերականական կանոնների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ճանաչելու գրաբարի լեզվական համակարգի առանձնահատկությունները, հասկանալու բառերի ձևափոխության օրինաչափությունները և ճիշտ մեկնաբանելու դասական հայերենով գրված տեքստերը։ Հատուկ նշանակություն ունի լեզվական ձևերի համակարգված ներկայացումը, քանի որ գրաբարի յուրացումը պահանջում է ոչ միայն բառապաշարի իմացություն, այլև նրա բարդ քերականական կառուցվածքի ըմբռնում։ Համառոտ քերականության ձևաչափը ենթադրում է հիմնական կանոնների ընտրություն, դասակարգում և ուսուցման համար հարմար շարադրանք՝ սովորողին հնարավորություն տալով աստիճանաբար յուրացնելու լեզվի կառուցվածքային հիմքերը։ Աշխատությունը կարող է ծառայել որպես դասավանդման և ինքնուրույն ուսումնասիրության միջոց՝ նպաստելով գրաբարի ընթերցանության, թարգմանության և քերականական վերլուծության հմտությունների ձևավորմանը։ Գրական և գիտական առումով այն առնչվում է հայ քերականագիտության դասական ավանդույթին, որի զարգացման գործում կարևոր դեր են ունեցել հայ միջնադարյան քերականները, ինչպես նաև վաղ նոր շրջանի հայ լեզվաբաններն ու կրթական գործիչները։ Գրաբարի կանոնների ուսումնասիրությունն ու ուսուցումը կարևոր նշանակություն են ունեցել նաև աշխարհաբարի զարգացման պայմաններում դասական գրական լեզվի հեղինակության և մշակութային շարունակականության պահպանման համար։ Պատմամշակութային առումով հրատարակությունը կարևոր տեղ ունի տասնիններորդ դարի հայ կրթական և լեզվաբանական կյանքի պատմության մեջ։ Շուշիի հայ տպագրական միջավայրում նման աշխատության հրատարակությունը վկայում է Ղարաբաղի հայության կրթական ու մշակութային զարգացման, մայրենի լեզվի ուսուցման և դասական գրական ժառանգության պահպանման նկատմամբ ցուցաբերվող ուշադրության մասին։ Հրատարակությունը կապված է նաև Ղարաբաղի թեմի հոգևոր և կրթական կյանքի հետ, որտեղ եկեղեցական ու աշխարհիկ կրթության մեջ գրաբարի իմացությունը կարևոր տեղ էր զբաղեցնում։ Աշխատությունը արժեքավոր սկզբնաղբյուր է հայ քերականագիտական մտքի, գրաբարի դասավանդման պատմության, հայալեզու կրթական գրականության և Շուշիի տասնիններորդ դարի մշակութային կյանքի ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է հետաքրքրել լեզվաբաններին, հայագետներին, գրաբարագետներին, մանկավարժներին, ուսանողներին և հայ դասական մատենագրության լեզվով ու պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին՝ նպաստելով հայոց լեզվի պատմական զարգացման և ազգային գրավոր ժառանգության խորքային ճանաչմանը։

Mathematics

Գիտատեխնիկական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է ցեմենտային բետոնից և ցեմենտահողից պատրաստված տարրերի դեֆորմացման ու քայքայման նկատմամբ դիմադրության առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ նյութերում ընթացող դեսորբցիոն գործընթացների ազդեցության պայմաններում։ Ուսումնասիրվում են նյութի խոնավային վիճակի փոփոխությունները և դրանց կապը մեխանիկական հատկությունների, ամրության ու կառուցվածքային կայունության հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նյութի ներքին կառուցվածքից խոնավության հեռացման գործընթացներին, որոնք կարող են փոփոխել լարվածադեֆորմացիոն վիճակը և ազդել արտաքին բեռնվածքների նկատմամբ դիմադրության վրա։ Վերլուծվում են բետոնային և ցեմենտահողային տարրերի դեֆորմացման օրինաչափությունները, ճաքերի առաջացման ու զարգացման պայմանները և քայքայման բնույթը տարբեր ազդեցությունների դեպքում։ Քննարկվում են նյութի կազմի, խտության, խոնավության, միջավայրի պայմանների և բեռնվածքի առանձնահատկությունների հնարավոր ազդեցությունները նրա մեխանիկական վարքի վրա։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են կիրառվել նման նյութերից պատրաստված շինարարական տարրերի ամրության և երկարակեցության գնահատման, հաշվարկային մեթոդների կատարելագործման և շահագործման հուսալիության բարձրացման համար։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել շինարարական նյութերի մասնագետների, ինժեներ-շինարարների, ճանապարհաշինության մասնագետների, հետազոտողների և համապատասխան տեխնիկական մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Biology

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Երևանի քաղաքային միջավայրի օբյեկտների աղտոտվածության ուսումնասիրությանը՝ մսակեր կենդանիների ասկարիդատոզների հարուցիչների ձվերով։ Գրքում ուսումնասիրվում են մակաբուծային հիվանդությունների տարածման առանձնահատկությունները, շրջակա միջավայրում հարուցիչների պահպանման պայմանները և կենդանիների ու մարդկանց առողջության վրա դրանց հնարավոր ազդեցությունները։ Հեղինակը վերլուծում է քաղաքային տարբեր տարածքների, հողի և շրջակա միջավայրի այլ բաղադրիչների մակաբուծաբանական վիճակը՝ կիրառելով լաբորատոր հետազոտությունների և համաճարակաբանական գնահատման մեթոդներ։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են մակաբույծների հայտնաբերման եղանակները, աղտոտվածության մակարդակի գնահատման արդյունքները, ինչպես նաև կանխարգելիչ միջոցառումների և սանիտարահիգիենիկ վերահսկողության կարևորությունը։ Ուսումնասիրությունը նպաստում է կենդանիների շրջանում մակաբուծային հիվանդությունների տարածման օրինաչափությունների բացահայտմանը և քաղաքային միջավայրում կենսաբանական անվտանգության ապահովման միջոցների կատարելագործմանը։ Գիրքը նախատեսված է անասնաբույժների, մակաբուծաբանների, կենսաբանների, էկոլոգների, սանիտարահիգիենիկ ոլորտի մասնագետների, գիտաշխատողների, ուսանողների և կենդանիների առողջության ու շրջակա միջավայրի պահպանության հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Literature

Հրատարակությունը նվիրված է միջնադարյան հայ բանաստեղծ Գրիգորիս Աղթամարցու կյանքին, գրական ժառանգությանը և հատկապես նրա ստեղծած տաղերին։ Աղթամարցին հայ միջնադարյան տաղերգության ներկայացուցիչներից է, որի ստեղծագործությունները կարևոր տեղ են զբաղեցնում հոգևոր և աշխարհիկ բանաստեղծական ավանդույթների ուսումնասիրության մեջ։ Տաղը հայ գրականության մեջ առանձնահատուկ քնարական ժանր է, որը հաճախ կապվում է երգեցողության, երաժշտական կատարման և պատկերավոր բանաստեղծական խոսքի հետ։ Գրիգորիս Աղթամարցու գրական ժառանգության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու միջնադարյան հայ բանաստեղծության լեզվին, պատկերային համակարգին, տաղաչափական առանձնահատկություններին և ժամանակաշրջանի հոգևոր ու մշակութային աշխարհընկալմանը։ Նրա տաղերը կարող են արտացոլել կրոնական ապրումներ, բարոյական խորհրդածություններ, մարդկային զգացմունքներ և գեղագիտական պատկերացումներ՝ ներկայացնելով միջնադարյան գրականության բազմաշերտ բնույթը։ Նման ուսումնասիրությունն արժեքավոր է նաև հայ բանաստեղծական ժանրերի զարգացման ընթացքը, ձեռագրային ու գրական ավանդույթի շարունակականությունը և միջնադարյան ստեղծագործությունների հետագա ընկալումը հասկանալու համար։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել հայ գրականության պատմությամբ, միջնադարյան պոեզիայով, հայագիտությամբ և հին գրական ժառանգության ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների ու հետազոտողների համար։

History

Աշխատությունը նվիրված է 1920–1953 թվականներին Հայաստանում իրականացված քաղաքական հետապնդումների պատմական, սոցիալ-քաղաքական և իրավական հետևանքների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Գրքում ներկայացվում է խորհրդային իշխանության հաստատման սկզբնական շրջանը, քաղաքական համակարգի ձևավորումը և պետական անվտանգության կառույցների գործունեությունը, որոնք էական ազդեցություն են ունեցել հասարակական կյանքի վրա։ Հեղինակը վերլուծում է քաղաքական ռեպրեսիաների տարբեր փուլերը՝ ընդգրկելով 1920-ականների սկզբի քաղաքական պայքարը, 1930-ականների զանգվածային բռնաճնշումները և հետպատերազմյան շրջանի վերահսկողական մեխանիզմները։ Աշխատության մեջ առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ռեպրեսիաների սոցիալական հետևանքներին՝ մտավորականության կորուստ, հասարակական վախի մթնոլորտի ձևավորում, ժողովրդագրական և մշակութային փոփոխություններ։ Ներկայացվում են նաև իրավական մեխանիզմների ձևական բնույթը և քաղաքական որոշումների ազդեցությունը դատական գործընթացների վրա։ Գիրքը փորձում է վերականգնել պատմական գործընթացների ամբողջական պատկերը՝ հիմնվելով արխիվային նյութերի, վկայությունների և պատմագիտական ուսումնասիրությունների վրա։ Աշխատությունը նախատեսված է պատմաբանների, իրավաբանների, սոցիոլոգների, հետազոտողների և խորհրդային պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։