Discover other interesting and useful materials
Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials sectionCulture
Նոր գրականություն կուլտուրայի և արվեստի վերաբերյալ: Մատենագիտական ցանկ (1977, թիվ 4)
Հրատարակությունը մատենագիտական բնույթի ցանկ է, որը համակարգված ձևով ներկայացնում է մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ տվյալ ժամանակաշրջանում լույս տեսած նոր գրականությունը։ Այն նախատեսված է մշակույթի, արվեստի, գրականության, պատմության և հարակից գիտական ոլորտների մասնագետներին անհրաժեշտ հրատարակությունների մասին արագ և հստակ տեղեկություն տրամադրելու համար։ Ցանկում ընդգրկված նյութերը հնարավորություն են տալիս հետևելու մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ գրականության ընթացիկ համալրմանը, բացահայտելու նոր ուսումնասիրությունները և անհրաժեշտության դեպքում գտնելու կոնկրետ հեղինակների կամ թեմաների վերաբերյալ հրատարակություններ։ Մատենագիտական ցանկի կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ նյութերը ներկայացվում են համակարգված և դասակարգված ձևով՝ ընթերցողին հեշտացնելով անհրաժեշտ տեղեկատվության որոնումը։ Բովանդակային առումով այն կարող է ներառել մշակույթի պատմությանը և տեսությանը, մշակութային հաստատությունների գործունեությանը, թանգարաններին, գրադարաններին, հուշարձանների պահպանությանը, ինչպես նաև արվեստի տարբեր տեսակներին՝ կերպարվեստին, երաժշտությանը, թատրոնին, կինոյին, ճարտարապետությանը և դեկորատիվ-կիրառական արվեստին վերաբերող հրատարակություններ։ Ներկայացված մատենագիտական տվյալները արժեքավոր են նաև տվյալ ժամանակաշրջանի մշակութային և գիտական հետաքրքրությունների ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Դրանք հնարավորություն են տալիս հասկանալու, թե մշակույթի և արվեստի որ ուղղություններն են առավել ակտիվորեն ուսումնասիրվել, ինչ թեմաներով են ստեղծվել նոր աշխատություններ և ինչպիսի գիտական կամ տեղեկատվական պահանջներ են արտացոլվել հրատարակչական գործընթացում։ Նման ցանկը կարող է ծառայել ոչ միայն որպես գրականության որոնման գործիք, այլև որպես սկզբնաղբյուր մշակութային և մատենագիտական հետազոտությունների համար։ Այն օգտակար է հատկապես այն դեպքերում, երբ անհրաժեշտ է վերականգնել որոշակի ժամանակահատվածում հրատարակված գրականության ամբողջական պատկերը կամ հետևել մշակույթի և արվեստի որևէ ուղղության ուսումնասիրության զարգացմանը։ Հրատարակության գործնական նշանակությունը պայմանավորված է նաև նրանով, որ մատենագիտական նկարագրությունները թույլ են տալիս նույնականացնել անհրաժեշտ աշխատությունները և շարունակել հետազոտությունը արդեն իսկ համապատասխան գրքերի կամ պարբերական հրապարակումների միջոցով։ Ընդհանուր առմամբ, հրատարակությունը մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ նոր գրականության համակարգված տեղեկատու է, որը կարող է օգտակար լինել արվեստաբաններին, մշակութաբաններին, պատմաբաններին, գրականագետներին, գրադարանագետներին, մատենագետներին, ուսանողներին, դասախոսներին և մշակութային ժառանգության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողներին։
Updated: 2026-11-02
Other Subjects
1842 թվականի և Հայոց ՌՄՂԱ թվականի օրացույց
Հրատարակությունը նախատեսված է 1842 թվականի համար և համադրում է Քրիստոսի ծննդից հաշվվող թվականությունն ու Հայոց ՌՄՂԱ թվականը։ Այն ներկայացնում է ժամանակի հաշվառման երկու համակարգերը՝ նպաստելով դրանց համադրելիությանը և հայկական տոմարային ավանդույթի պահպանմանը։ Օրացույցի գործնական նշանակությունը կապված էր տարվա ամիսների, օրերի և ամսաթվերի որոշման, ինչպես նաև առօրյա ու եկեղեցական կյանքի կազմակերպման հետ։ Հայկական օրացույցներում կարևոր տեղ էին զբաղեցնում կրոնական տոները, սրբերի հիշատակության օրերը, պահոց շրջաններն ու ծիսական արարողությունները, որոնք համայնքի հոգևոր կյանքի կարևոր բաղադրիչներն էին։ Նման հրատարակությունները ծառայում էին որպես պարբերաբար օգտագործվող տեղեկատուներ և միաժամանակ նպաստում էին հայկական թվականության ու օրացուցային սովորույթների շարունակական կիրառությանը։ Լազարյան ճեմարանի տպագրական գործունեության հետ կապված այս օրացույցը ներկայացնում է նաև Մոսկվայի հայ կրթական և մշակութային միջավայրի մի հատվածը։ Այն արժեքավոր է հայկական տոմարագիտության, եկեղեցական ժամանակագրության, օրացույցների պատմության և 19-րդ դարի հայ տպագրական ժառանգության ուսումնասիրության համար։
Updated: 2026-11-05
Mathematics
Nonlinear two-state landau-zener and demkov-kunike models on materials of commercial banks of RA)
Աշխատությունը նվիրված է ոչ գծային երկվիճակ քվանտային համակարգերի դինամիկայի ուսումնասիրությանը՝ Լանդաու–Զեների և Դեմկով–Կունիկեի մոդելների շրջանակում։ Հետազոտության առանցքում ժամանակից կախված փոխազդեցության պայմաններում երկու քվանտային վիճակների միջև անցումների օրինաչափություններն են, դրանց հավանականությունների փոփոխությունը և ոչ գծայնության ազդեցությունը համակարգի ժամանակային էվոլյուցիայի վրա։ Դասական երկվիճակ մոտեցումները կարևոր դեր ունեն քվանտային մեխանիկայում՝ էներգետիկ մակարդակների փոխազդեցությունը և դրանց միջև անցումները նկարագրելու համար, մինչդեռ ոչ գծային ընդհանրացումները հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու ավելի բարդ համակարգեր, որոնցում վիճակների փոխազդեցությունը կարող է կախված լինել հենց համակարգի դինամիկական փոփոխականներից։ Լանդաու–Զեների տիպի խնդիրների շրջանակում առանձնահատուկ նշանակություն ունի մակարդակների մոտեցման կամ հատման շրջակայքում համակարգի վարքի ուսումնասիրությունը, իսկ Դեմկով–Կունիկեի մոդելը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու ժամանակից կախված պարամետրերով անցումային գործընթացների այլ դաս։ Հետազոտության ընթացքում կարող են ուսումնասիրվել համապատասխան ոչ գծային դիֆերենցիալ հավասարումների լուծումների կառուցվածքը, տարբեր մոտավորությունների կիրառելիության սահմանները և անցումային հավանականությունների վարքը տարբեր ռեժիմներում։ Կարևոր ուղղություն է ասիմպտոտիկ և վերլուծական մոտեցումների մշակումը, որոնց օգնությամբ հնարավոր է բնութագրել համակարգի վարքը ինչպես թույլ, այնպես էլ ուժեղ փոխազդեցությունների պայմաններում։ Առանձին ուշադրություն կարող է հատկացվել ոչ գծայնության հետևանքով առաջացող այնպիսի երևույթներին, որոնք բացակայում կամ այլ կերպ են դրսևորվում համապատասխան գծային մոդելներում։ Երկու մոդելների համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու դրանց ընդհանուր մաթեմատիկական կառուցվածքը, լուծումների առանձնահատկությունները և տարբեր ֆիզիկական համակարգերի նկարագրության համար կիրառելիության շրջանակները։ Նման տեսական ուսումնասիրությունները նշանակություն ունեն քվանտային օպտիկայի, ատոմային և մոլեկուլային ֆիզիկայի, խտացված միջավայրերի ֆիզիկայի և ոչ գծային դինամիկայի մի շարք խնդիրների համար։ Վերնագրի վերջում առկա Հայաստանի Հանրապետության առևտրային բանկերին վերաբերող ձևակերպումը բովանդակային առումով չի համապատասխանում նշված ֆիզիկական մոդելներին և հավանաբար առաջացել է մատենագիտական տվյալների կամ տարբեր վերնագրերի հատվածների տեխնիկական միաձուլման հետևանքով։ Հետևաբար նկարագրությունը հիմնված է աշխատանքի հստակ ճանաչելի գիտական թեմայի՝ ոչ գծային երկվիճակ Լանդաու–Զեների և Դեմկով–Կունիկեի մոդելների վրա։
Updated: 2026-09-27
Biology
Биосистематические и фитогеографические особенности рода Euphorbia (Euphorbiaceae) в Северо-восточном Иране
Աշխատությունը նվիրված է Euphorbiaceae ընտանիքին պատկանող Euphorbia ցեղի կենսահամակարգային և ֆիտոաշխարհագրական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը Հյուսիսարևելյան Իրանի տարածքում։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են տվյալ տարածաշրջանում տարածված տեսակների բազմազանությունը, դրանց տաքսոնոմիական առանձնահատկությունները, տարածման օրինաչափությունները և էկոլոգիական պայմանների հետ ունեցած փոխկապակցվածությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տեսակների նույնականացմանը, մորֆոլոգիական հատկանիշների համեմատությանը և դրանց համակարգաբանական դիրքի ճշգրտմանը, ինչը կարևոր է տարածաշրջանային ֆլորայի կազմի և բազմազանության ամբողջական գնահատման համար։ Ֆիտոաշխարհագրական վերլուծության միջոցով դիտարկվում են տեսակների տարածման արեալները, աշխարհագրական խմբավորումները և այն բնական գործոնները, որոնք պայմանավորում են դրանց տարածվածությունը Հյուսիսարևելյան Իրանի տարբեր բնակավայրերում։ Ուսումնասիրության մեջ կարող են հաշվի առնվել կլիմայական պայմանները, բարձրությունը ծովի մակարդակից, հողային առանձնահատկությունները, խոնավության մակարդակը և բուսական համակեցությունների բնույթը՝ պարզելու համար դրանց ազդեցությունը Euphorbia ցեղի տեսակների տարածման վրա։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի տարածաշրջանի բուսական աշխարհի կենսաբազմազանության ուսումնասիրման, հազվադեպ կամ սահմանափակ տարածում ունեցող տեսակների բացահայտման և բնական բուսական ռեսուրսների պահպանության խնդիրների տեսանկյունից։ Տվյալների համակարգված ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել նաև Իրանի ֆլորայի տաքսոնոմիական և աշխարհագրական պատկերի կատարելագործմանը և հարակից տարածաշրջանների բուսական աշխարհի հետ համեմատական ուսումնասիրությունների իրականացմանը։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել բուսաբաններին, տաքսոնոմներին, ֆիտոաշխարհագրագետներին, էկոլոգներին, կենսաբազմազանության պահպանության մասնագետներին, գիտաշխատողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։
Updated: 2026-08-23
Religion
Հայ եկեղեցու ժամակարգությունը՝ Ղազարոսի շաբաթից մինչև Զատկի հաջորդ շաբաթը
Գիրքը նվիրված է Հայ եկեղեցու ծիսական արարողությունների և ժամերգությունների կարգին՝ պահքի վերջին շրջանից մինչև Սուրբ Զատկին հաջորդող շաբաթն ընդգրկող ժամանակահատվածում։ Այն նախատեսված է եկեղեցական պաշտամունքի ընթացքում կիրառելու համար և ներառում է տվյալ օրերի ու տոների հետ կապված աղոթքներ, սաղմոսներ, շարականներ, ընթերցումներ և ժամերգության այլ բաղադրիչներ՝ ըստ հայ եկեղեցական ավանդության։ Նյութը կապված է Մեծ պահքի ավարտի, Ղազարոսի հարության հիշատակի, Ավագ շաբաթվա արարողությունների, Քրիստոսի Հարության տոնի և Զատկին հաջորդող օրերի ծիսական հաջորդականության հետ։ Ժամակարգության մեջ կարևոր նշանակություն ունի եկեղեցական օրերի հերթականության պահպանումը, համապատասխան աղոթքների ու հոգևոր երգերի կիրառումը և պաշտամունքի միասնական կարգի ապահովումը։ Նման գրքերը ծառայել են հոգևորականներին և եկեղեցական երգեցողության մասնակիցներին՝ արարողությունները սահմանված ավանդույթին համապատասխան կատարելու համար։ Հրատարակությունը կարևոր սկզբնաղբյուր է նաև հայ եկեղեցու ծիսական կյանքի, ժամերգությունների կառուցվածքի և XIX դարի հայ կրոնական գրատպության ուսումնասիրության համար։
Updated: 2026-10-24
Religion
Նոր կտակարան
Այս գիրքը քրիստոնեական հավատքի և աստվածաբանական մտքի հիմնարար սկզբնաղբյուրներից մեկի՝ Նոր կտակարանի հայերեն հրատարակությունն է, որն ընդգրկում է քրիստոնեության ձևավորման, Հիսուս Քրիստոսի կյանքի ու գործունեության, նրա քարոզչության, ուսմունքի, չարչարանքների, խաչելության, հարության և առաքելական քարոզչության հետ կապված սրբազան գրությունները։ Նոր կտակարանը քրիստոնեական Սուրբ Գրքի երկրորդ հիմնական մասն է և ներկայացնում է Աստծո ու մարդկության միջև նոր ուխտի գաղափարը, որի կենտրոնում Հիսուս Քրիստոսի անձը, փրկագործական առաքելությունը և նրա ուսուցանած հոգևոր ու բարոյական սկզբունքներն են։ Գրքի բովանդակային առանցքը կազմում են չորս Ավետարանները՝ Մատթեոսի, Մարկոսի, Ղուկասի և Հովհաննեսի ավետարանները, որոնք տարբեր դիտանկյուններից ներկայացնում են Հիսուս Քրիստոսի ծնունդը, երկրային կյանքը, քարոզչությունը, հրաշագործությունները, առակները, աշակերտների հետ հարաբերությունները, Երուսաղեմ մուտքը, վերջին ընթրիքը, ձերբակալությունը, դատավարությունը, խաչելությունն ու հարությունը։ Ավետարաններում առանձնահատուկ նշանակություն ունեն Քրիստոսի քարոզած սիրո, գթասրտության, ներողամտության, խոնարհության, հավատքի, արդարության և հոգևոր մաքրության գաղափարները։ Նրա առակներն ու ուսուցումները բացահայտում են մարդու ներաշխարհի, խղճի, բարոյական պատասխանատվության և Աստծո արքայության վերաբերյալ քրիստոնեական պատկերացումները՝ ընթերցողին ուղղորդելով դեպի հոգևոր վերափոխում և առաքինի կյանք։ Նոր կտակարանի հաջորդ կարևոր բաժինը Գործք առաքելոցն է, որը ներկայացնում է Քրիստոսի հարությունից և համբարձումից հետո առաքյալների գործունեությունը, Սուրբ Հոգու իջնելը, քրիստոնեական առաջին համայնքների կազմավորումը, Ավետարանի տարածումը և վաղ եկեղեցու ձևավորման ընթացքը։ Այս պատմությունը բացահայտում է քրիստոնեության տարածման աշխարհագրական ու հոգևոր ընդլայնումը, առաքյալների քարոզչական առաքելությունը, հավատացյալ համայնքների կազմակերպումը և նոր կրոնական շարժման հաստատումը տարբեր ժողովուրդների շրջանում։ Գրքի զգալի մասը կազմում են առաքելական թղթերը, հատկապես Պողոս առաքյալի ուղերձները, որոնցում համակարգված կերպով ներկայացվում են քրիստոնեական հավատի, փրկության, շնորհի, արդարացման, եկեղեցու միասնության, քրիստոնեական սիրո, հավատացյալի վարքի և հոգևոր կյանքի հիմնարար սկզբունքները։ Այդ գրություններում քննարկվում են նաև անհատի և համայնքի փոխհարաբերությունները, հավատքի գործնական դրսևորումները, բարոյական պարտականությունները, ներքին պայքարը, համբերությունը, հույսը և Քրիստոսի հանդեպ հավատարմությունը։ Ընդհանուր թղթերը լրացնում են առաքելական ուսուցման այս ամբողջությունը՝ անդրադառնալով հավատի պահպանմանը, փորձությունների հաղթահարմանը, եղբայրական սիրուն, ճշմարտությանը, հոգևոր զգոնությանը և քրիստոնեական կյանքի հետևողականությանը։ Նոր կտակարանի եզրափակիչ գիրքը՝ Հայտնությունը, առանձնանում է խորհրդանշական, տեսիլքային և մարգարեական պատկերներով՝ ներկայացնելով չարի ու բարու պայքարը, աստվածային դատաստանի, վերջնական հաղթանակի և նոր երկնքի ու նոր երկրի հույսը։ Այսպիսով, ամբողջ ժողովածուն միավորում է պատմական, կենսագրական, քարոզչական, աստվածաբանական, բարոյախոսական և մարգարեական բնույթի գրություններ՝ ձևավորելով քրիստոնեական աշխարհայացքի ամբողջական գաղափարական հիմքը։ Գրքի գլխավոր գաղափարներն են Աստծո սերը մարդկության հանդեպ, Քրիստոսի միջոցով փրկության հնարավորությունը, հավատքի և բարի գործերի փոխկապակցվածությունը, մարդու հոգևոր վերածնունդը, մեղքի հաղթահարումը, ներողամտությունը, արդարությունը, հավիտենական կյանքի հույսը և Աստծո կամքին համապատասխան ապրելակերպը։ Գրական տեսանկյունից Նոր կտակարանը բացառիկ բազմազանություն ունի. այստեղ համադրված են պատմողական արձակը, առակները, քարոզները, երկխոսությունները, նամակները, աղոթական ու բանաստեղծական հատվածները և ապոկալիպտիկ խորհրդանշական պատումները։ Ավետարանների պարզ, բայց խորիմաստ պատումը, Քրիստոսի առակների պատկերավոր լեզուն, առաքելական թղթերի փաստարկված ու ուսուցողական շարադրանքը և Հայտնության խորհրդանշական պատկերային համակարգը ստեղծում են գեղարվեստական ու գաղափարական հարուստ ամբողջություն։ Այս գրական բազմազանությունը Նոր կտակարանին հաղորդում է ոչ միայն սրբազան գրքի, այլև համաշխարհային գրականության և մտքի պատմության մեջ բացառիկ նշանակություն ունեցող հուշարձանի արժեք։ Պատմական և մշակութային առումով այն վճռորոշ դեր է ունեցել քրիստոնեական քաղաքակրթության ձևավորման, եվրոպական և մերձավորարևելյան մշակույթների զարգացման, բարոյական ու փիլիսոփայական մտածողության, արվեստի, երաժշտության, գրականության և կրթական համակարգերի վրա։ Նոր կտակարանի գաղափարներն ու պատկերները դարեր շարունակ ներշնչել են գրողներին, բանաստեղծներին, նկարիչներին, երաժիշտներին և փիլիսոփաներին՝ դառնալով համաշխարհային մշակույթի բազմաթիվ ստեղծագործությունների ու խորհրդանիշների հիմք։ Հայ իրականության մեջ այն առանձնահատուկ նշանակություն ունի՝ կապված քրիստոնեության ընդունման, հայ գրավոր մշակույթի ձևավորման, հայոց այբուբենի ստեղծման և Աստվածաշնչի հայերեն թարգմանական ավանդության զարգացման հետ։ Հայերեն Նոր կտակարանը կարևոր դեր է կատարել հայ ժողովրդի հոգևոր ինքնության, լեզվի, գրականության, կրթության և մշակութային ժառանգության պահպանման ու զարգացման գործում։ Մխիթարյան տպագրական ավանդության շրջանակում Վիեննայում լույս տեսած այս հրատարակությունն առնչվում է հայերեն կրոնական գրականության տարածման, սուրբգրային բնագրերի տպագրական մշակույթի կատարելագործման և հայ ընթերցողին քրիստոնեական գրավոր ժառանգությունն ավելի մատչելի դարձնելու պատմությանը։ Այն արժեքավոր է ոչ միայն որպես հավատքի և հոգևոր կյանքի ուղեցույց, այլև որպես հայ գրքի պատմության, աստվածաշնչյան թարգմանության, կրոնական լեզվի և տպագրական մշակույթի ուսումնասիրության կարևոր նյութ։ Ընթերցողական տեսանկյունից գիրքը հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու քրիստոնեական վարդապետության հիմնական դրույթներին, ուսումնասիրելու Հիսուս Քրիստոսի ուսմունքը, հասկանալու վաղ քրիստոնեական համայնքների պատմությունն ու գաղափարական զարգացումը և խորհելու մարդու հոգևոր կյանքի, բարոյական ընտրության, սիրո, հավատարմության ու պատասխանատվության հիմնարար հարցերի շուրջ։ Այն շարունակում է մնալ հոգևոր, կրթական, պատմական և մշակութային բացառիկ արժեք ունեցող երկ, որի նշանակությունը տարածվում է կրոնական ընթերցանության սահմաններից դուրս՝ ընդգրկելով հայ ժողովրդի ինքնության, համաշխարհային գրականության և մարդկության հոգևոր ժառանգության ուսումնասիրությունը։
Updated: 2026-11-13