Количественные сдвиги металлопротеинов-регуляторов метаболизма активных форм кислорода в тканях крыс под воздействием ионов тяжелых металлов в нейроактивного пептида

Biology

Աշխատությունը նվիրված է տնտեսական գործունեության հետևանքով Փամբակ գետի և նրա վտակների ջրերի որակի փոփոխությունների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության հյուսիսային տարածաշրջանի ջրային էկոհամակարգերի օրինակով։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել այն մարդածին գործոնները, որոնք կարող են ազդել գետային ջրերի ֆիզիկաքիմիական և էկոլոգիական վիճակի վրա, գնահատել աղտոտվածության մակարդակը և պարզել ջրի որակի փոփոխության տարածական առանձնահատկությունները։ Փամբակ գետը և նրա վտակները կարևոր նշանակություն ունեն տարածաշրջանի բնական միջավայրի, բնակչության, գյուղատնտեսության և տնտեսական գործունեության համար, ուստի դրանց ջրերի որակի պահպանումը կարևոր է ինչպես բնապահպանական, այնպես էլ սոցիալ-տնտեսական տեսանկյունից։ Ուսումնասիրության շրջանակում ուշադրություն է դարձվում տարբեր տնտեսական գործունեությունների՝ արդյունաբերության, գյուղատնտեսության, բնակավայրերի կոմունալ-կենցաղային գործունեության, ջրառի, հիդրոէներգետիկայի և այլ մարդածին ազդեցությունների դերին։ Հետազոտությունը կարևորում է այն հանգամանքը, որ գետային ջրի որակը կարող է զգալիորեն փոխվել բնակավայրերի և տնտեսական գործունեության կենտրոնների ազդեցության ներքո։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել ջրի հիմնական ֆիզիկաքիմիական ցուցանիշները, այդ թվում՝ ջրի ջերմաստիճանը, ջրածնային ցուցանիշը, լուծված թթվածնի պարունակությունը, կենսաքիմիական թթվածնի պահանջը, ամոնիումային, նիտրիտային և նիտրատային ազոտի, ֆոսֆատների և այլ քիմիական միացությունների պարունակությունը։ Այս ցուցանիշների համադրումը հնարավորություն է տալիս գնահատելու ջրի աղտոտվածության մակարդակը, բացահայտելու աղտոտման բնույթը և որոշելու գետի այն հատվածները, որտեղ մարդածին ազդեցությունն առավել արտահայտված է։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում Փամբակի վտակների վիճակին, քանի որ դրանք կարող են ենթարկվել բնակավայրերի, գյուղատնտեսական տարածքների և արտադրական օբյեկտների ազդեցությանը և իրենց հերթին ազդել հիմնական գետի ջրի որակի վրա։ Գյուղատնտեսական գործունեության դեպքում կարևոր են պարարտանյութերի և տարբեր քիմիական նյութերի օգտագործման հետևանքով ջրային համակարգ ներթափանցող ազոտային և ֆոսֆորային միացությունները։ Դրանց ավելցուկը կարող է խախտել ջրային էկոհամակարգի բնական հավասարակշռությունը, նպաստել ջրային բուսականության չափից ավելի աճին, փոխել թթվածնային ռեժիմը և բացասաբար անդրադառնալ ջրային օրգանիզմների կենսագործունեության վրա։ Արդյունաբերական և կոմունալ-կենցաղային գործունեությունը կարող է գետային համակարգ ներմուծել օրգանական և անօրգանական աղտոտիչներ, ծանր մետաղներ և այլ նյութեր, որոնց երկարատև կուտակումը կարող է վտանգավոր լինել ինչպես էկոհամակարգի, այնպես էլ ջրային ռեսուրսների օգտագործման համար։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է նաև ջրառի և գետի բնական հոսքի փոփոխությունների ուսումնասիրությունը։ Չափից ավելի ջրառը կարող է նվազեցնել գետի ջրատվությունը, փոխել ջրային միջավայրի բնական պայմանները և սահմանափակել ջրային էկոհամակարգի ինքնամաքրման հնարավորությունները։ Հիդրոէներգետիկ գործունեության ազդեցությունը կարող է ուսումնասիրվել գետի հոսքի, ջրի մակարդակի և հիդրոմորֆոլոգիական պայմանների փոփոխությունների տեսանկյունից։ Հետազոտության էկոլոգիական նշանակությունը պայմանավորված է ոչ միայն աղտոտող նյութերի հայտնաբերմամբ, այլև դրանց հնարավոր ազդեցության գնահատմամբ ջրային կենսաբազմազանության, գետի ինքնամաքրման գործընթացների և ջրային ռեսուրսների հետ կապված մարդկային գործունեության վրա։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են նպաստել աղտոտման առավել խնդրահարույց աղբյուրների բացահայտմանը, ջրի որակի մոնիթորինգի կատարելագործմանը և գետային էկոհամակարգերի պահպանությանն ուղղված արդյունավետ միջոցառումների մշակմանը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը Փամբակ գետի և նրա վտակների ջրերի որակի վրա տնտեսական գործունեության ազդեցությունը դիտարկում է համալիր տեսանկյունից՝ համադրելով ջրի քիմիական կազմի, մարդածին ճնշումների, ջրառի, գետի հոսքի և էկոլոգիական վիճակի գնահատումը։ Այն կարող է հետաքրքրել բնապահպանության, ջրային ռեսուրսների կառավարման, էկոլոգիայի, հիդրոէկոլոգիայի և շրջակա միջավայրի մոնիթորինգի ոլորտների մասնագետներին, հետազոտողներին և ուսանողներին։

Geography

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Երևանի տարածքում ծանր մետաղներով աղտոտման կենսաերկրաքիմիական բնութագրմանը և քաղաքային միջավայրի էկոլոգիական վիճակի գնահատմանը։ Գրքում ուսումնասիրվում են տարբեր ծանր մետաղների տարածվածությունը, կուտակման առանձնահատկությունները և դրանց բաշխման օրինաչափությունները հողերում, բուսականության մեջ և շրջակա միջավայրի այլ բաղադրիչներում։ Հեղինակը վերլուծում է աղտոտման հիմնական աղբյուրները՝ արդյունաբերական գործունեությունը, տրանսպորտային արտանետումները և քաղաքաշինական գործոնները, ինչպես նաև գնահատում է դրանց ազդեցությունը էկոհամակարգերի և մարդու առողջության վրա։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են դաշտային և լաբորատոր հետազոտությունների արդյունքները, որոնց հիման վրա բացահայտվում են առավել խոցելի տարածքները և ծանր մետաղների կուտակման բարձր մակարդակ ունեցող գոտիները։ Ուսումնասիրությունը նաև անդրադառնում է կենսաինդիկացիայի և կենսաերկրաքիմիական մոնիթորինգի մեթոդներին՝ առաջարկելով շրջակա միջավայրի վերահսկման և աղտոտման նվազեցման հնարավոր մոտեցումներ։ Գիրքը արժեքավոր աղբյուր է բնապահպանների, էկոլոգների, երկրաքիմիկոսների, քաղաքային միջավայրի հետազոտողների և շրջակա միջավայրի պահպանության խնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Technology

Աշխատանքը նվիրված է ինտեգրալ դինամիկ հիշող սարքերի նախագծման ինքնուսուցվող միջոցների մշակմանը և դրանց հետազոտությանը։ Ուսումնասիրության հիմնական ուղղությունը էլեկտրոնային հիշողության սարքերի նախագծման գործընթացի ավտոմատացման և կատարելագործման խնդիրն է՝ օգտագործելով ինքնուսուցման, ալգորիթմական որոնման և համակարգչային նախագծման ժամանակակից մոտեցումներ։ Դինամիկ հիշող սարքերը կարևոր դեր են կատարում թվային համակարգերում, սակայն դրանց նախագծումը պահանջում է մեծ թվով փոխկապակցված տեխնիկական պարամետրերի, էլեկտրական բնութագրերի և կառուցվածքային սահմանափակումների հաշվառում։ Այդ պատճառով աշխատանքի առանցքում այնպիսի նախագծային գործիքների ստեղծումն է, որոնք կարող են ոչ միայն իրականացնել նախապես սահմանված գործողությունների հաջորդականություն, այլև նախագծման ընթացքում կուտակել փորձ, վերլուծել ստացված արդյունքները և դրա հիման վրա բարելավել հետագա լուծումները։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են ինտեգրալ հիշող սարքերի կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ առանձնահատկությունները, դրանց նախագծման փուլերը, հիմնական տեխնիկական պահանջները և նախագծային պարամետրերի փոխադարձ ազդեցությունները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ինքնուսուցվող համակարգի կառուցվածքին, դրա տեղեկատվական ապահովմանը, գիտելիքների ներկայացման ձևերին և նախագծային որոշումների ընտրության մեխանիզմներին։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ավտոմատացնել նախագծողի կողմից սովորաբար կատարվող որոշ գործողություններ և նվազեցնել նախագծման ընթացքում անհրաժեշտ փորձարկումների ու կրկնվող հաշվարկների ծավալը։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել նաև հիշող սարքի աշխատանքի մոդելավորման, պարամետրերի գնահատման, սխալների հայտնաբերման և նախագծային տարբերակների համեմատության մեթոդներ։ Ինքնուսուցման բաղադրիչը հատկապես կարևոր է այն դեպքերում, երբ նախագծային խնդիրը ունի մեծ թվով հնարավոր լուծումներ, և օպտիմալ տարբերակի ընտրությունը պահանջում է բազմաթիվ պարամետրերի համատեղ գնահատում։ Համակարգը կարող է օգտագործել նախորդ նախագծերի կամ մոդելավորման արդյունքները՝ նոր խնդիրների լուծման ժամանակ ավելի արդյունավետ նախագծային որոշումներ առաջարկելու համար։ Այսպիսով, հետազոտությունը միավորում է միկրոէլեկտրոնիկայի, ավտոմատացված նախագծման, համակարգչային մոդելավորման և արհեստական բանականության տարրերը՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել ինտեգրալ հիշող սարքերի նախագծման արդյունավետությունը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում մշակված միջոցների փորձարարական հետազոտությանը, դրանց աշխատանքի գնահատմանը և ավանդական նախագծման մոտեցումների հետ համեմատությանը։ Գնահատման չափանիշները կարող են ներառել նախագծման ժամանակի կրճատումը, ստացված լուծումների տեխնիկական որակը, նախագծային սխալների նվազեցումը, հաշվարկային ռեսուրսների օգտագործման արդյունավետությունը և համակարգի՝ նոր նախագծային իրավիճակներին հարմարվելու կարողությունը։ Ուսումնասիրությունը նաև ընդգծում է ինքնուսուցվող նախագծման համակարգերի զարգացման հեռանկարները, քանի որ ինտեգրալ սխեմաների բարդության աճի պայմաններում ամբողջությամբ ձեռքով իրականացվող նախագծային գործընթացները դառնում են ավելի ժամանակատար և պահանջում են մասնագիտացված գիտելիքների մեծ ծավալ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը նպատակ ունի մշակել և հետազոտել այնպիսի ծրագրային և մեթոդական գործիքներ, որոնք կարող են աջակցել ինտեգրալ դինամիկ հիշող սարքերի նախագծմանը, ավտոմատացնել նախագծային որոշումների մի մասը և ժամանակի ընթացքում կատարելագործել իրենց աշխատանքի արդյունավետությունը կուտակված փորձի հիման վրա։ Թեման կարևոր նշանակություն ունի միկրոէլեկտրոնիկայի և ավտոմատացված նախագծման համակարգերի զարգացման համար, քանի որ ինքնուսուցվող նախագծային միջոցների կիրառումը կարող է նպաստել ավելի արագ, ճկուն և արդյունավետ ինտեգրալ սխեմաների ստեղծմանը։

Medicine

Ուսումնասիրությունը նվիրված է հիպոկինեզիայի՝ կենդանիների շարժողական ակտիվության սահմանափակման, ազդեցությանը նյութափոխանակության որոշ գործընթացների և օրգանիզմի բնական դիմադրողականության վրա։ Աշխատության շրջանակում դիտարկվում են շարժողական ակտիվության նվազեցման պայմաններում կենդանիների օրգանիզմում տեղի ունեցող ֆիզիոլոգիական և կենսաքիմիական փոփոխությունները, մասնավորապես՝ նյութափոխանակության տարբեր օղակների գործունեության հնարավոր խանգարումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հարցին, թե երկարատև կամ արտահայտված շարժողական սահմանափակումը ինչպես կարող է անդրադառնալ օրգանիզմի ընդհանուր ֆունկցիոնալ վիճակի, էներգետիկ փոխանակության և ներքին հավասարակշռության պահպանման մեխանիզմների վրա։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում է բնական դիմադրողականությունը՝ որպես օրգանիզմի արտաքին անբարենպաստ գործոնների նկատմամբ պաշտպանական կարողությունների կարևոր բաղադրիչ, և դրա փոփոխությունները հիպոկինեզիայի պայմաններում։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու շարժողական ակտիվության և օրգանիզմի նյութափոխանակային ու պաշտպանական համակարգերի միջև փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև գնահատելու երկարատև անշարժության հնարավոր հետևանքները կենդանիների ֆիզիոլոգիական վիճակի վրա։ Ստացված տվյալները կարող են նշանակություն ունենալ կենդանիների պահվածքի և պահման պայմանների, ֆիզիոլոգիական հետազոտությունների, անասնաբուժության և կենդանիների առողջության պահպանման հետ կապված խնդիրների ուսումնասիրման համար։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել ֆիզիոլոգներին, կենսաբաններին, անասնաբույժներին, կենսաքիմիկոսներին, գյուղատնտեսական գիտությունների մասնագետներին, հետազոտողներին և համապատասխան ոլորտների ուսանողներին։

Pedagogy

Աշխատությունը նվիրված է ապագա մանկավարժների մասնագիտական պատրաստվածության բարձրացման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը մանկավարժական պրակտիկայի կազմակերպման և իրականացման ընթացքում։ Հետազոտության կենտրոնում տեսական գիտելիքների և իրական կրթական գործունեության միջև արդյունավետ կապի ձևավորումն է, որի շնորհիվ ուսանողը հնարավորություն է ստանում բուհում ձեռք բերած մանկավարժական, հոգեբանական և մեթոդական գիտելիքները կիրառելու ուսումնական հաստատության բնական միջավայրում։ Մանկավարժական պրակտիկան դիտարկվում է որպես մասնագիտական կրթության կարևոր բաղադրիչ, որի ընթացքում ձևավորվում և զարգանում են դասի պլանավորման, ուսումնական նյութի ներկայացման, սովորողների ճանաչողական գործունեության կազմակերպման, հաղորդակցման, գնահատման և դասարանի կառավարման կարողությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ուսանողների ինքնուրույնության և մասնագիտական պատասխանատվության աստիճանական զարգացմանը, ինչպես նաև սեփական աշխատանքի վերլուծության և ինքնագնահատման հմտությունների ձևավորմանը։ Քննվում են պրակտիկայի նախապատրաստական, գործնական և ամփոփիչ փուլերի փոխկապակցվածությունը, ուսանողին տրվող առաջադրանքների նպատակահարմարությունը և դրանց համապատասխանությունը մասնագիտական պատրաստության ընդհանուր նպատակներին։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում բուհի դասախոսների, մեթոդիստների, դպրոցական ուսուցիչների և պրակտիկանտ ուսանողների համագործակցությունը, քանի որ մասնագիտական աջակցությունը և կառուցողական հետադարձ կապը նպաստում են ձեռք բերվող փորձի գիտակցված վերլուծությանը։ Դիտարկվում են դասերի դիտարկման, փորձնական և ինքնուրույն դասավանդման, մանկավարժական իրավիճակների քննարկման, ուսումնական նյութերի մշակման և պրակտիկ գործունեության արդյունքների վերլուծության հնարավորությունները։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև ուսանողների անհատական առանձնահատկությունների և մասնագիտական պատրաստվածության սկզբնական մակարդակի հաշվառմանը՝ պրակտիկայի առաջադրանքներն ու պատասխանատվության աստիճանը համապատասխանեցնելով նրանց զարգացման ընթացքին։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի ռեֆլեքսիվ գործունեությունը, որի միջոցով ուսանողը սովորում է գնահատել կիրառված մեթոդների արդյունավետությունը, նկատել դժվարությունները և հիմնավորված կերպով կատարելագործել սեփական մանկավարժական գործունեությունը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է մասնագիտական մանկավարժական կրթության, ուսուցման մեթոդիկայի, մանկավարժական պրակտիկայի և ուսուցչի մասնագիտական կարողությունների զարգացման մոտեցումները՝ ապագա մասնագետների տեսական ու գործնական պատրաստության միասնական և շարունակական համակարգի կատարելագործման նպատակով։

Other Subjects

Աշխատությունը մեթոդական-հրահանգչային բնույթի նյութերի ժողովածու է, որը նվիրված է գրադարանային կենտրոնացված համակարգերում գրացուցակների և քարտարանների կազմակերպմանը, դրանց գործառույթներին և ընթերցողների տեղեկատվական սպասարկման մեջ ունեցած նշանակությանը։ Հիմնական ուշադրությունը դարձվում է գրադարանի տեղեկատու-որոնողական ապարատի ձևավորմանը, որի միջոցով բացահայտվում է գրքային և այլ փաստաթղթային ֆոնդերի բովանդակությունը և ապահովվում անհրաժեշտ գրականության արդյունավետ որոնումը։ Ներկայացվում են գրացուցակների հիմնական տեսակների ձևավորման ու կիրառման սկզբունքները՝ ընդգծելով դրանց փոխլրացնող դերը գրադարանային ֆոնդի հեղինակային, վերնագրային, թեմատիկ և համակարգային որոնման կազմակերպման գործում։ Քարտարանները դիտարկվում են որպես առավել մասնագիտացված տեղեկատվական գործիքներ, որոնք հնարավորություն են տալիս համակարգել պարբերական մամուլում, ժողովածուներում և այլ աղբյուրներում հրապարակված նյութերի վերաբերյալ տեղեկությունները, ինչպես նաև ստեղծել թեմատիկ, երկրագիտական, անձնային և այլ ուղղվածության տեղեկատվական շտեմարաններ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում գրացուցակների և քարտարանների միասնական համակարգի ձևավորմանը կենտրոնական գրադարանի ու մասնաճյուղերի միջև՝ նպատակ ունենալով ապահովել մատենագիտական տեղեկատվության կազմակերպված շրջանառություն և ֆոնդերի առավել ամբողջական բացահայտում։ Մեթոդական տեսանկյունից կարևորվում են գրառումների միասնականացման, դասակարգման, խմբագրման, քարտերի դասավորման և տեղեկատվության պարբերական թարմացման սկզբունքները։ Նյութերը կարող են անդրադառնալ նաև ընթերցողներին գրացուցակներից ու քարտարաններից ինքնուրույն օգտվելու հմտությունների ուսուցմանը, քանի որ տեղեկատու-որոնողական համակարգի արդյունավետությունը պայմանավորված է ոչ միայն դրա ճիշտ կազմակերպմամբ, այլև օգտագործողների տեղեկատվական գրագիտությամբ։ Գրացուցակների և քարտարանների աշխատանքը ներկայացվում է նաև որպես մատենագիտական ու տեղեկատվական սպասարկման հիմք, որն աջակցում է տեղեկանքների կատարմանը, թեմատիկ որոնումներին և գրականության ընտրությանը։ Հրահանգչային բաղադրիչը նախատեսված է գրադարանային աշխատողների գործունեության միասնականացման, մասնագիտական աշխատանքի որակի բարձրացման և համակարգի տարբեր ստորաբաժանումներում ընդհանուր մեթոդական մոտեցումների կիրառման համար։ Ընդհանուր առմամբ նյութը կարևոր գործնական նշանակություն ունի գրադարանային ֆոնդերի տեղեկատվական բացահայտման, մատենագիտական աշխատանքի կազմակերպման և կենտրոնացված գրադարանային համակարգերում ընթերցողական սպասարկման արդյունավետության բարձրացման տեսանկյունից։