Discover other interesting and useful materials
Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials sectionJournalism
«Փյունիկ» ամսաթերթի մատենագիտություն․ Երևան, 1990–1991
Աշխատությունը մատենագիտական բնույթի ուսումնասիրություն է՝ նվիրված Երևանում հրատարակված «Փյունիկ» ամսաթերթի 1990–1991 թվականների համարներում տեղ գտած նյութերի համակարգմանն ու մատենագիտական ներկայացմանը։ Այն նպատակ ունի մեկտեղելու պարբերականի հրապարակումները, ապահովելու դրանց որոնման և նույնականացման հնարավորությունը և ընթերցողին ներկայացնելու տվյալ ժամանակաշրջանի մամուլի բովանդակությունը՝ կառուցվածքային ու մատենագիտական սկզբունքներով։ «Փյունիկ» ամսաթերթի հիշյալ տարիները առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում Հայաստանի նորագույն պատմության տեսանկյունից, քանի որ համընկնում են հասարակական, քաղաքական, ազգային և մշակութային կյանքի նշանակալի վերափոխումների ժամանակաշրջանին։ 1990–1991 թվականները Հայաստանի համար նշանավորվեցին պետական անկախության վերականգնման գործընթացով, ազգային ինքնագիտակցության վերելքով, հասարակական հարաբերությունների փոփոխությամբ և նոր քաղաքական ու մշակութային իրողությունների ձևավորմամբ։ Այս պայմաններում պարբերական մամուլը կարևոր դեր ուներ հանրային կարծիքի ձևավորման, ժամանակի իրադարձությունների լուսաբանման, ազգային գաղափարների տարածման և հասարակական քննարկումների կազմակերպման գործում։ Մատենագիտական ժողովածուն հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ամսաթերթի հրապարակումների թեմատիկ ընդգրկումը, նյութերի բազմազանությունը և դրանց տեղը ժամանակաշրջանի հայ մամուլի ընդհանուր պատկերի մեջ։ Նման աշխատանքների հիմնական արժեքներից է պարբերականում տպագրված նյութերի մատենագիտական նկարագրությունների համակարգումը, որը հեշտացնում է հոդվածների, հրապարակումների և հեղինակային նյութերի որոնումը՝ նպաստելով դրանց հետագա գիտական օգտագործմանը։ Այն կարևոր օժանդակ միջոց է դառնում ինչպես առանձին հեղինակների հրապարակումների բացահայտման, այնպես էլ որոշակի թեմաների, պատմական իրադարձությունների և հասարակական խնդիրների վերաբերյալ մամուլի անդրադարձների ուսումնասիրության համար։ Մատենագիտական համակարգումը հնարավորություն է տալիս վերականգնելու պարբերականի բովանդակային կառուցվածքը, բացահայտելու նրա թեմատիկ առաջնահերթությունները և հետևելու ժամանակի ընթացքում հասարակական ու մշակութային օրակարգի փոփոխություններին։ Աշխատությունը նշանակալի է նաև հայ մամուլի մատենագիտության զարգացման տեսանկյունից, քանի որ պարբերական հրատարակությունները հաճախ պարունակում են պատմական, գրական, քաղաքական, հասարակական և մշակութային արժեքավոր տեղեկություններ, որոնք առանց պատշաճ մատենագիտական մշակման կարող են դժվար հասանելի լինել հետազոտողների համար։ «Փյունիկ» ամսաթերթի հրապարակումների համակարգված ներկայացումը նպաստում է ոչ միայն տվյալ պարբերականի ուսումնասիրությանը, այլև 1990-ականների սկզբի հայ մամուլի պատմության ավելի ամբողջական պատկերի ձևավորմանը։ Այն կարող է օգտագործվել որպես սկզբնաղբյուրային որոնման ուղեցույց Հայաստանի նորագույն պատմությամբ, անկախ պետականության ձևավորման ժամանակաշրջանով, հասարակական մտքի զարգացմամբ, հայ լրագրությամբ և մշակութային կյանքով հետաքրքրվող ուսումնասիրողների համար։ Մատենագիտական աշխատանքը կարևոր նշանակություն ունի նաև գրադարանային և տեղեկատվական սպասարկման ոլորտում, քանի որ համակարգված նկարագրությունները հեշտացնում են պարբերականների բովանդակության բացահայտումը, թեմատիկ որոնումները և գիտական գրականության ընտրությունը։ Այն օգտակար է պատմաբանների, մամուլի պատմության մասնագետների, լրագրողների, գրականագետների, մատենագետների, գրադարանագետների և ուսանողների համար՝ որպես տեղեկատվական ու հետազոտական գործիք, որը հնարավորություն է տալիս նպատակային ուսումնասիրելու «Փյունիկ» ամսաթերթի հրապարակումները և դրանց միջոցով ճանաչելու Հայաստանի հասարակական ու մշակութային կյանքի կարևոր շրջափուլերից մեկը։
Updated: 2026-11-17
Religion
Սուրբ Աստվածածնի բարեխոսության հայցողի վարքը
Աշխատությունը նվիրված է Սուրբ Կույս Մարիամ Աստվածածնի բարեխոսությանը դիմող հավատացյալի հոգևոր վարքին, քրիստոնեական բարեպաշտության սկզբունքներին և Աստվածածնի հանդեպ պատշաճ վերաբերմունքի դրսևորմանը։ Բովանդակության առանցքում հավատացյալի ներքին ու արտաքին վարքի, աղոթական կյանքի, բարոյական ընտրության և հոգևոր պարտականությունների փոխկապակցվածությունն է։ Մարիամ Աստվածածինը ներկայացվում է որպես քրիստոնեական հավատքի մեջ խոնարհության, մաքրության, հնազանդության, մայրական սիրո և աստվածային կամքին նվիրվածության օրինակ, իսկ նրա բարեխոսությունը՝ որպես հավատացյալի հոգևոր կյանքի կարևոր հենարան։ Գիրքն անդրադառնում է Աստվածածնի հանդեպ նվիրվածության իմաստին և այնպիսի քրիստոնեական առաքինությունների կարևորությանը, ինչպիսիք են հավատարմությունը, համբերությունը, զղջումը, ողորմածությունը, խոնարհությունն ու բարեգործությունը։ Այն ընթերցողին ուղղորդում է ոչ միայն աղոթական նվիրվածության, այլև այդ նվիրվածությունն առօրյա վարքում և մարդկանց հետ հարաբերություններում արտահայտելու գաղափարին։ Հեղինակային շարադրանքը պատկանում է հոգևոր-խրատական գրականության այն ավանդույթին, որի նպատակն է կրոնական սկզբունքները ներկայացնել որպես անձնական բարոյական կատարելագործման ուղեցույց։ Աշխատությունը կարևոր է հայալեզու կաթոլիկ հոգևոր գրականության, Մարիամ Աստվածածնի պաշտամունքի, բարեպաշտական սովորույթների և քրիստոնեական բարոյագիտության ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն կարող է հետաքրքրել ինչպես կրոնական գրականությամբ և աստվածաբանությամբ զբաղվող հետազոտողներին, այնպես էլ այն ընթերցողներին, որոնք ցանկանում են ծանոթանալ Աստվածածնի բարեխոսության շուրջ ձևավորված հոգևոր պատկերացումներին։
Updated: 2026-11-10
Literature
Թատերգություններ, հատոր առաջին
Սույն հրատարակությունը թատերական գրականության ժողովածուի առաջին հատորն է, որն ընդգրկում է դրամատիկական ստեղծագործություններ և ներկայացնում թատրերգության՝ որպես գրական ու բեմական արվեստի կարևորագույն ժանրերից մեկի առանձնահատկությունները։ Ժողովածուն պատկանում է հայ գրականության այն հրատարակությունների շարքին, որոնց միջոցով XIX դարում զարգանում և տարածվում էին դրամատուրգիական մտածողությունը, թատերական մշակույթը և գեղարվեստական ստեղծագործությունը։ Թատերգությունը գրականության առանձնահատուկ տեսակ է, որտեղ մարդկային հարաբերությունները, հասարակական հակասությունները, բարոյական ընտրությունները և գաղափարական բախումները բացահայտվում են գործողությունների, երկխոսությունների և կերպարների փոխհարաբերությունների միջոցով։ Այս ժանրի հիմնական առանձնահատկությունն այն է, որ գրական խոսքը միաժամանակ նախատեսված է ընթերցանության և բեմական մարմնավորման համար՝ ստեղծելով անմիջական կապ հեղինակի գաղափարական մտադրության, դերասանական արտահայտչամիջոցների և հանդիսատեսի ընկալման միջև։ Հրատարակության բովանդակային նշանակությունը պայմանավորված է թատերգական գրականության տարբեր հնարավորությունների ներկայացմամբ՝ մարդկային բնավորությունների բացահայտումից և հասարակական հարաբերությունների քննությունից մինչև բարոյական արժեքների, անհատի ու հասարակության փոխադարձ պարտավորությունների և մարդկային վարքագծի հիմնահարցերի գեղարվեստական մեկնաբանումը։ Դրամատիկական ստեղծագործության հիմքում սովորաբար ընկած է որոշակի հակասություն կամ բախում, որի զարգացումն առաջ է մղում գործողությունը և բացահայտում կերպարների ներաշխարհը։ Երկխոսությունների միջոցով ներկայացվում են նրանց մտածողությունը, զգացմունքները, ձգտումները, համոզմունքներն ու հակասությունները, իսկ գործողությունների հաջորդականությունը ձևավորում է ստեղծագործության գեղարվեստական ամբողջականությունը։ Թատերգական երկերում կարևոր դեր ունեն նաև խոսքի արտահայտչականությունը, տեսարանների կառուցվածքը, գործող անձանց փոխհարաբերությունները և դրամատիկական լարվածության աստիճանական զարգացումը։ Այս առանձնահատկությունները հնարավորություն են տալիս գրական ստեղծագործությունը դիտարկել նաև որպես բեմական արվեստի նյութ, որտեղ խոսքը, շարժումը, գործողությունը և դերասանական մեկնաբանությունը միավորվում են միասնական գեղարվեստական համակարգում։ Ժողովածուի ժանրային բնույթը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու դրամատուրգիայի հիմնական ձևերին՝ ողբերգական, կատակերգական և դրամատիկական արտահայտչամիջոցներին։ Ողբերգական պատումներում առաջնային են մարդկային ճակատագրի, բարոյական պարտքի, հակասական ընտրությունների և անհատի ու շրջապատող աշխարհի բախման խնդիրները։ Կատակերգական ստեղծագործություններում հասարակական ու մարդկային թերությունները բացահայտվում են հեգնանքի, ծաղրի, զավեշտական իրավիճակների և բնավորությունների հակադրության միջոցով։ Դրամատիկական ստեղծագործություններն էլ հնարավորություն են տալիս ներկայացնելու առօրյա կյանքի բարդությունները, մարդկային հարաբերությունների փոփոխությունները և անհատական ու հասարակական շահերի բախումները։ Այս ժանրային հնարավորությունները թատրերգությունը դարձնում են հասարակական կյանքի գեղարվեստական արտացոլման և մարդկային բնավորության ուսումնասիրության արդյունավետ միջոց։ Գրականագիտական տեսանկյունից դրամատուրգիայի կարևոր առանձնահատկություններից է գործողության և երկխոսության գերակայությունը։ Ի տարբերություն վիպական գրականության, որտեղ իրադարձությունները հաճախ ներկայացվում են պատմողի միջնորդությամբ, թատերգության մեջ գործող անձինք հիմնականում բացահայտվում են սեփական խոսքի և գործողությունների միջոցով։ Այդ հանգամանքը պահանջում է խոսքի հստակություն, կերպարների անհատականացում, իրավիճակների տրամաբանական զարգացում և բեմական գործողության նպատակային կառուցում։ Թատերգական երկի հաջողությունը պայմանավորված է նաև գրական լեզվի կենդանությամբ, երկխոսությունների բնականությամբ, կերպարների հոգեբանական համոզչությամբ և գաղափարական հակասությունների գեղարվեստական արտահայտությամբ։ Այս առումով ժողովածուն կարևոր է ոչ միայն որպես գրական ընթերցանության նյութ, այլև որպես դրամատիկական ժանրի կառուցվածքային ու արտահայտչական հնարավորությունները ճանաչելու միջոց։ Պատմամշակութային առումով հրատարակությունը կարևոր տեղ ունի XIX դարի հայ թատերական և գրական կյանքի ուսումնասիրության մեջ։ Այդ ժամանակաշրջանում հայ հասարակական ու մշակութային կյանքում տեղի էին ունենում նշանակալի փոփոխություններ, զարգանում էին կրթական հաստատությունները, ընդլայնվում էր տպագրական գործունեությունը, ձևավորվում էին նոր գրական նախասիրություններ և աճում էր ազգային թատրոնի նկատմամբ հետաքրքրությունը։ Հայկական թատերական մշակույթը աստիճանաբար վերածվում էր հասարակական ինքնարտահայտման կարևոր հարթակի՝ նպաստելով ազգային լեզվի, գրականության և մշակութային ինքնագիտակցության զարգացմանը։ Թատրոնը ոչ միայն գեղարվեստական ժամանցի միջոց էր, այլև հասարակական մտքի տարածման, կրթական ու բարոյական գաղափարների ներկայացման և ազգային մշակույթի պահպանման կարևոր հաստատություն։ Բեմական ստեղծագործությունների միջոցով հնարավոր էր հանդիսատեսին ներկայացնել մարդկային հարաբերությունների, հասարակական կյանքի, պատմական հիշողության և բարոյական ընտրության վերաբերյալ հարցեր՝ դրանք դարձնելով հանրային քննարկման առարկա։ Վենետիկի Սուրբ Ղազարի Մխիթարյան միաբանության հրատարակչական գործունեությունը նշանակալի դեր է ունեցել հայ գրականության տարբեր ժանրերի զարգացման և տարածման գործում։ Միաբանությունը մեծ ուշադրություն էր դարձնում հայերեն գրքի հրատարակությանը, լեզվի մշակմանը, գրական ժառանգության պահպանմանը և ժամանակակից ընթերցանության պահանջներին համապատասխան գրական նյութերի տարածմանը։ Թատերգական ժողովածուի հրատարակումը վկայում է այն մասին, որ միաբանության մշակութային գործունեության շրջանակներում տեղ էր հատկացվում նաև աշխարհիկ գրականությանը և թատերական արվեստին։ Սա կարևոր հանգամանք է հայ գրականության զարգացման պատմության տեսանկյունից, քանի որ դրամատուրգիայի տարածումը նպաստում էր գրական ժանրերի բազմազանությանը և թատերական մշակույթի ընդլայնմանը։ Հրատարակությունը կարելի է դիտարկել նաև որպես XIX դարի հայ տպագրական և գրական կյանքի զարգացման վկայություն, երբ հայկական գրքի միջոցով ձևավորվում էին նոր ընթերցողական շրջանակներ և տարածվում եվրոպական ու հայկական գրական-գեղարվեստական մտածողության տարբեր ուղղություններ։ Հատորի գիտաճանաչողական նշանակությունը կապված է հայ դրամատուրգիայի պատմության, թատերական գրականության զարգացման, գրական լեզվի և բեմական խոսքի ուսումնասիրության հետ։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում գրականագետների, թատերագետների, հայագետների, մշակույթի պատմաբանների, բեմադրիչների և դերասանական արվեստով զբաղվող մասնագետների համար։ Ժողովածուն կարող է օգտակար լինել նաև XIX դարի հայ ընթերցողական մշակույթի, թատերական կրթության և ազգային մշակութային ինքնագիտակցության ձևավորման գործընթացներն ուսումնասիրելու նպատակով։ Ընթերցողական արժեքը պայմանավորված է թատերգության առանձնահատուկ գեղարվեստական ազդեցությամբ, քանի որ դրամատիկական ստեղծագործությունները հնարավորություն են տալիս մարդկային հարաբերությունները և հասարակական հակասությունները դիտարկելու կենդանի գործողությունների ու երկխոսությունների միջոցով։ Դրանք ընթերցողին ներգրավում են կերպարների ապրումների, որոշումների և բախումների աշխարհում՝ խթանելով մարդկային բնավորության, բարոյական արժեքների և հասարակական երևույթների վերաբերյալ ինքնուրույն դատողությունը։ Հրատարակությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև թատերական արվեստի նկատմամբ հետաքրքրության ձևավորման և գրական ստեղծագործության բեմական հնարավորությունների ճանաչման տեսանկյունից։ Այն հայ գրական-մշակութային ժառանգության արժեքավոր նմուշ է, որն արտացոլում է XIX դարում դրամատուրգիայի և թատերական մշակույթի զարգացմանը նպաստող հրատարակչական ու մտավոր գործընթացները՝ կարևոր նյութ տրամադրելով հայ թատերգության պատմության և ազգային գրականության ժանրային բազմազանության ուսումնասիրությանը։
Updated: 2026-11-13
Linguistics
Հայերեն-թուրքերեն քերականության առաջին մաս․ անունների և դերանունների հոլովում
Աշխատությունը հայերեն և թուրքերեն լեզուների քերականական կառուցվածքի համեմատական ուսուցմանն ուղղված ձեռնարկի առաջին մասն է։ Վերնագրից պարզ է դառնում, որ հիմնական ուշադրությունը հատկացված է անունների և դերանունների հոլովման համակարգերին՝ ներկայացնելով երկու լեզուների համապատասխան քերականական ձևերն ու դրանց կիրառության առանձնահատկությունները։ Նման ուսումնական աշխատությունները կարևոր նշանակություն ունեին բազմալեզու միջավայրում լեզուների յուրացման, թարգմանական հմտությունների զարգացման և քերականական տարբերությունների ընկալման համար։ Անունների հոլովման ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես են լեզուներում արտահայտվում բառերի քերականական հարաբերությունները, նախադասության մեջ դրանց դերն ու կապը մյուս բառերի հետ։ Դերանունների ձևերի ներկայացումն էլ նպաստում է անձնական, ցուցական և այլ դերանվանական միավորների ճիշտ գործածության յուրացմանը։ Հայերենի և թուրքերենի զուգադրումը հատկապես հետաքրքիր է երկու լեզուների կառուցվածքային տարբերությունները բացահայտելու տեսանկյունից․ հայերենն ունի հնդեվրոպական լեզվաընտանիքին բնորոշ քերականական համակարգ, իսկ թուրքերենը պատկանում է թյուրքական լեզվաընտանիքին և ունի կցական կառուցվածք։ Այսպիսի ձեռնարկը կարող էր օգտակար լինել երկու լեզուներով սովորողների, թարգմանիչների և ուսուցիչների համար։ Այն արժեքավոր է նաև հայերեն-թուրքերեն լեզվական կապերի, քերականական տերմինաբանության և 19-րդ դարի լեզվուսուցման ավանդույթների ուսումնասիրության համար։
Updated: 2026-11-06
Pedagogy
Ուսանողների ֆիզիկական դաստիարակության գործընթացի օպտիմալացումը
Աշխատությունը նվիրված է ուսանողների ֆիզիկական դաստիարակության գործընթացի օպտիմալացման խնդիրներին՝ ընդգծելով կրթական համակարգում առողջ ապրելակերպի ձևավորման և շարժողական ակտիվության բարձրացման կարևորությունը։ Հեղինակը վերլուծում է ուսանողական տարիքի ֆիզիոլոգիական և հոգեբանական առանձնահատկությունները, որոնք ազդում են ֆիզիկական բեռնվածության կազմակերպման և ընտրության վրա։ Գրքում դիտարկվում են ֆիզիկական դաստիարակության դասընթացների բովանդակության արդիականացման ուղղությունները՝ անհատականացված մարզական ծրագրեր, առողջապահական մոտեցումներ և շարժողական ռեժիմի կարգավորում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ուսուցման գործընթացի արդյունավետության բարձրացման մեթոդներին՝ պարբերական գնահատում, ինքնավերահսկում, տեխնոլոգիական միջոցների կիրառում և ուսանողների մոտիվացիայի խթանում։ Հեղինակը ուսումնասիրում է նաև ֆիզիկական ակտիվության ազդեցությունը ուսանողների ընդհանուր առողջության, ուսումնական առաջադիմության և սթրեսակայունության վրա։ Աշխատությունը առաջարկում է գործնական մոտեցումներ ֆիզիկական դաստիարակության համակարգի կատարելագործման համար՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել ուսանողների առողջական և ֆունկցիոնալ պատրաստվածության մակարդակը։ Այն օգտակար է ֆիզկուլտուրայի մասնագետների, մանկավարժների և բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների դասախոսների համար։
Updated: 2026-08-29
Geography
Հայաստանի Հանրապետության բնական ռեսուրսների հողատեղեկատվական համակարգի ստեղծումը
Աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգերի և բնական ռեսուրսների կառավարման բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության բնական ռեսուրսների վերաբերյալ հողատարածական տվյալների հավաքագրման, համակարգման և կառավարման միասնական տեղեկատվական համակարգի ստեղծման խնդիրներին։ Քննության են առնվում հողային և այլ բնական ռեսուրսների տարածական հաշվառման, քարտեզագրման, դասակարգման և տվյալների թվայնացման մեթոդները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում աշխարհագրական տեղեկատվական տեխնոլոգիաների կիրառմանը, տարածական տվյալների բազաների ձևավորմանը, թվային քարտեզների մշակմանը և տարբեր աղբյուրներից ստացվող տեղեկատվության համադրմանը։ Վերլուծվում են հողերի բնութագրերի, օգտագործման ձևերի, բնական պայմանների և ռեսուրսային ներուժի վերաբերյալ տվյալների կազմակերպման ու պարբերական թարմացման հնարավորությունները։ Քննարկվում են նաև համակարգի կիրառման հնարավորությունները հողային ռեսուրսների կառավարման, տարածքային պլանավորման, բնապահպանական մշտադիտարկման և բնական պաշարների արդյունավետ օգտագործման գործընթացներում։ Տեղեկատվական համակարգի ձևավորումը կարող է նպաստել տարածական տվյալների հասանելիության բարձրացմանը և բնական ռեսուրսների վերաբերյալ կառավարչական որոշումների տեղեկատվական ապահովմանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգերի, հողային ռեսուրսների կառավարման, քարտեզագրության և բնապահպանության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։
Updated: 2026-10-03