Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության հարավ-արևմտյան շրջանների համաճարակաբանական աշխարհագրությունը և բնակչության հիգիենիկ-հակահամաճարակային անվտանգության ապահովումը

Математика

Աշխատությունը նվիրված է ցածրաչափ կիսահաղորդչային համակարգերի օպտիկական հատկությունների տեսական և ֆիզիկական ուսումնասիրությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով այն կառուցվածքներին, որոնցում լիցքակիրների էներգիայի և իմպուլսի միջև կապը բնութագրվում է բարդ դիսպերսիոն օրենքով։ Հետազոտության առանցքում քվանտային չափային սահմանափակման ազդեցությունն է էլեկտրոնային վիճակների, էներգետիկ սպեկտրի և նյութի՝ էլեկտրամագնիսական ճառագայթման հետ փոխազդեցության վրա։ Դիտարկվում են քվանտային հորերի, լարերի և այլ ցածրաչափ կառուցվածքների առանձնահատկությունները, որտեղ համակարգի չափերի փոքրացման հետևանքով փոխվում են թույլատրելի էներգետիկ վիճակները և օպտիկական անցումների բնույթը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ոչ ստանդարտ դիսպերսիայի պայմաններում էներգետիկ գոտիների կառուցվածքին, վիճակների խտությանը և օպտիկական անցումների հավանականությանը։ Քննվում են լույսի կլանման, անդրադարձման, բեկման և ճառագայթային գործընթացների հիմնական օրինաչափությունները, ինչպես նաև դրանց կախվածությունը համակարգի կառուցվածքային պարամետրերից և արտաքին ֆիզիկական պայմաններից։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում դիէլեկտրական արձագանքի և օպտիկական հաղորդականության ուսումնասիրությունը, որոնք հնարավորություն են տալիս բնութագրելու նյութի փոխազդեցությունը տարբեր հաճախականությունների էլեկտրամագնիսական դաշտերի հետ։ Վերլուծվում է, թե բարդ դիսպերսիոն կախվածությունն ինչպես կարող է փոխել օպտիկական սպեկտրների ձևը, ռեզոնանսային առանձնահատկությունները և միջգոտիական կամ ներգոտիական անցումների դրսևորումները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել քվանտային մեխանիկայի, պինդ մարմնի ֆիզիկայի և կիսահաղորդիչների տեսության մաթեմատիկական մեթոդներ՝ համապատասխան էներգետիկ վիճակներն ու օպտիկական բնութագրերը մոդելավորելու համար։ Առանձին նշանակություն ունի տեսական արդյունքների համադրումը ցածրաչափ համակարգերին բնորոշ ֆիզիկական երևույթների հետ՝ պարզելու համար, թե կառուցվածքի երկրաչափությունը և էներգետիկ սպեկտրի առանձնահատկությունները ինչպես են կառավարում օպտիկական արձագանքը։ Նման ուսումնասիրությունները կարևոր են նաև նոր սերնդի օպտոէլեկտրոնային և նանոֆոտոնային համակարգերի ֆիզիկական հիմքերը հասկանալու համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է կիսահաղորդիչների ֆիզիկայի, քվանտային տեսության և օպտիկայի մոտեցումները՝ ուղղված բարդ էներգետիկ կառուցվածք ունեցող ցածրաչափ համակարգերում լույս-նյութ փոխազդեցության օրինաչափությունների բացահայտմանը։

История

Աշխատությունը ներկայացնում է Աղթամարի հոգևոր և եկեղեցական կենտրոնի հետ կապված աղետալի իրադարձությունների ու անկարգությունների մասին տեղեկություններ՝ նպատակ ունենալով արձանագրել տեղի ունեցած դեպքերը և պահպանել դրանց վերաբերյալ պատմական հիշողությունը։ Աղթամարը հայ ժողովրդի հոգևոր, եկեղեցական և մշակութային պատմության կարևոր կենտրոններից էր, որի վանքն ու կաթողիկոսական աթոռը նշանակալի դեր են ունեցել Վասպուրականի և հարակից շրջանների հայ համայնքների կյանքում։ Այս կենտրոնի պատմության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու ոչ միայն կրոնական կառույցների գործունեությանը, այլև դրանց շուրջ ձևավորված հասարակական հարաբերություններին, եկեղեցական կառավարման խնդիրներին և համայնքային կյանքի բարդություններին։ Վերնագրում հիշատակված աղետալի անցքերն ու անկարգությունները մատնանշում են պատմական իրադարձությունների փաստագրական ներկայացման ուղղվածությունը՝ ուշադրությունը կենտրոնացնելով եկեղեցական միջավայրում առաջացած ճգնաժամերի, հակասությունների և դրանց հետևանքների վրա։ Նման տեղեկագրերը կարևոր սկզբնաղբյուրներ են պատմական իրադարձությունների նկարագրության, ժամանակակիցների արձագանքների և հասարակական տրամադրությունների ուսումնասիրության համար։ Դրանք կարող են նպաստել եկեղեցական հաստատությունների ներքին կյանքի, հոգևոր իշխանության ու համայնքի փոխհարաբերությունների, ինչպես նաև պատմական անկայուն պայմաններում ազգային կառույցների առջև ծառացած դժվարությունների ըմբռնմանը։ Աշխատության արժեքը պայմանավորված է նաև իրադարձությունների մասին տեղեկությունների գրավոր պահպանմամբ, ինչը հնարավորություն է տալիս հետազոտողներին ուսումնասիրելու Աղթամարի պատմության առանձին դրվագները և դրանք դիտարկելու հայոց եկեղեցական ու հասարակական կյանքի ավելի լայն համատեքստում։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել հայոց պատմությամբ, Հայոց եկեղեցու պատմությամբ, Աղթամարի հոգևոր կենտրոնով և XIX դարի հայ հասարակական կյանքի փաստագրական աղբյուրներով զբաղվող հետազոտողներին ու ընթերցողներին։

Физика

Հոգևոր, բարոյախոսական և խրատական բնույթի աշխատություն, որի վերնագիրը մատնանշում է երկնային արժեքների, հոգևոր առաքինությունների և բարձրագույն բարոյական սկզբունքների ներկայացման ու արժևորման գաղափարը։ Իշխան Ապլոցին ուղղված լինելու հանգամանքը ստեղծագործությանը հաղորդում է հասցեական և ներբողական բնույթ՝ այն կապելով անձին ուղղված խրատական խոսքի, բարոյական գնահատանքի և հոգևոր պատգամի գրական ավանդույթի հետ։ Աշխատության գաղափարական առանցքը երկնային ու հոգևոր կատարելության արժեքավորումն է, որի շրջանակում կարևորվում են հավատքը, իմաստությունը, արդարությունը, խոհեմությունը, բարությունը, խոնարհությունը և առաքինի վարքագիծը։ «Երկնային զարդեր» պատկերավոր արտահայտությունը խորհրդանշական իմաստով կարող է ընկալվել որպես մարդու հոգին զարդարող բարձրագույն արժանիքների ամբողջություն, որոնք գերակայում են արտաքին հարստությանն ու աշխարհիկ փառքին։ Այսպիսի բարոյախոսական մոտեցման համաձայն՝ մարդու իրական մեծությունը որոշվում է ոչ թե նրա նյութական կարողություններով կամ հասարակական դիրքով, այլ հոգևոր նկարագրով, արդար գործերով, գիտելիքով և մարդկային արժանապատվությամբ։ Հասցեատիրոջը՝ իշխանական դիրք ունեցող անձին, ուղղված խոսքը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու իշխանության և բարոյական պատասխանատվության փոխհարաբերությունը։ Իշխանությունը ներկայացվում է որպես պարտականություն, որը պետք է ուղեկցվի իմաստությամբ, արդարամտությամբ, ժողովրդի նկատմամբ հոգատարությամբ և սեփական վարքի բարոյական վերահսկողությամբ։ Նման գրական ավանդույթում իշխանավորի արժանիքները գնահատվում են ոչ միայն նրա դիրքով, այլև այն բարոյական սկզբունքներով, որոնցով նա առաջնորդվում է։ Ստեղծագործության խրատական ուղղվածությունը ենթադրում է նաև հոգևոր և աշխարհիկ արժեքների հարաբերակցության քննություն՝ ընդգծելով, որ երկրային հաջողությունները ժամանակավոր են, մինչդեռ առաքինությունը, բարի գործերը և հոգևոր արժանիքները ունեն մնայուն նշանակություն։ Գրական առումով աշխատությունը առնչվում է հայ միջնադարյան ու նոր շրջանի խրատական, ներբողական և բարոյախոսական արձակի ավանդույթներին։ Այս ժանրերին բնորոշ են հանդիսավոր խոսքը, խորհրդանշական պատկերները, առաքինությունների թվարկումն ու արժևորումը, հասցեական դիմումները և բարոյական ընդհանրացումները։ Երկնային զարդերի փոխաբերությունը ստեղծում է հոգևոր գեղեցկության պատկերային համակարգ, որտեղ զարդը հանդես է գալիս ոչ թե որպես արտաքին հարդարանք, այլ որպես մարդու ներքին արժանիքների խորհրդանիշ։ Նման արտահայտչամիջոցները հնարավորություն են տալիս բարոյական գաղափարները ներկայացնելու պատկերավոր և ներգործուն ձևով՝ ընթերցողին մղելով ինքնաճանաչման ու հոգևոր կատարելագործման։ Պատմամշակութային առումով հրատարակությունը կարևոր է 19-րդ դարի հնդկահայ գրական և տպագրական միջավայրի ուսումնասիրության համար։ Այն լույս է տեսել Կալկաթայում՝ Արարատյան ընկերության տպարանում, որը կապված էր հայ համայնքի կրթական, գրական և մշակութային գործունեության հետ։ 19-րդ դարում Կալկաթան հայկական սփյուռքի կարևոր կենտրոններից էր, որտեղ հայերեն գրքերի հրատարակությունը նպաստում էր ազգային լեզվի պահպանմանը, հոգևոր գրականության տարածմանը և հայ համայնքի մշակութային ինքնության ամրապնդմանը։ Արարատյան ընկերության տպագրական գործունեությունը ներկայացնում է այդ միջավայրում ձևավորված մտավոր նախաձեռնություններից մեկը, որի միջոցով հայերեն գրավոր ժառանգությունը հասանելի էր դառնում ինչպես Հնդկաստանի հայությանը, այնպես էլ այլ տարածաշրջանների ընթերցողներին։ Այսպիսի աշխատությունների հրատարակությունը վկայում է բարոյական և հոգևոր գրականության նկատմամբ հետաքրքրության, ինչպես նաև հայերենով արժեքային ու դաստիարակչական գաղափարներ տարածելու ձգտման մասին։ Գիրքը կարող է կարևոր նյութ լինել հայ բարոյախոսական գրականության, ներբողական խոսքի, հոգևոր մտածողության, իշխանության բարոյական ընկալումների և հնդկահայ համայնքի մշակութային պատմության ուսումնասիրության համար։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայագետների, գրականագետների, պատմաբանների, աստվածաբանների և 19-րդ դարի հայկական տպագրության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների համար։ Ընթերցողական արժեքը պայմանավորված է հոգևոր և բարոյական արժանիքների մասին խորհրդածելու, մարդկային վարքի ու պատասխանատվության հարցերը վերաիմաստավորելու հնարավորությամբ։ Աշխատությունը ներկայացնում է այն գրական ավանդույթը, որտեղ խոսքի հիմնական նպատակը ոչ միայն գովաբանելն ու գնահատելն է, այլև հասցեատիրոջն ու ընթերցողին առաքինի կյանքի, իմաստության և բարոյական կատարելագործման ուղին ցույց տալը։

Религия

Հրատարակությունը կարող է առնչվել քրիստոնեական ընդհանրական թղթերին, որոնք Նոր Կտակարանի այն գրություններն են, որոնք ավանդաբար վերագրվում են տարբեր առաքյալների և ուղղված են ոչ թե մեկ առանձին համայնքի, այլ հավատացյալների ավելի լայն շրջանակի։ Այդ թղթերում կարևոր տեղ են զբաղեցնում քրիստոնեական հավատքի հիմնադրույթների պարզաբանումը, բարոյական վարքի վերաբերյալ հորդորները, հոգևոր կյանքի ամրապնդումը, եղբայրասիրությունը, արդարությունը և հավատքի գործնական դրսևորումները։ Դրանք նաև անդրադառնում են կեղծ ուսմունքներից զգուշանալու, քրիստոնեական համայնքներում միասնությունը պահպանելու և առօրյա կյանքում կրոնական սկզբունքներով առաջնորդվելու հարցերին։ Հայ եկեղեցական ավանդության մեջ աստվածաշնչյան թղթերը կարևոր նշանակություն ունեն թե՛ պաշտամունքի, թե՛ կրոնական կրթության և մեկնաբանական աշխատանքի համար։

Технология

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է ՋՋԷՌ-440 տիպի ռեակտորներով էներգաբլոկներում ծանր վթարների պայմաններում առաջացող ջրածնային վտանգի ուսումնասիրությանը և դրա մեղմման արդյունավետ մեթոդների մշակմանը։ Հեղինակը վերլուծում է ծանր վթարների զարգացման սցենարները, ջրածնի առաջացման ֆիզիկաքիմիական մեխանիզմները, դրա կուտակման և տարածման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև հնարավոր ազդեցությունը ռեակտորային կայանի անվտանգության համակարգերի և պաշտպանիչ պատյանի ամբողջականության վրա։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են մաթեմատիկական մոդելավորման, համակարգչային հաշվարկների և անվտանգության վերլուծության ժամանակակից մոտեցումներ, որոնք հնարավորություն են տալիս գնահատել տարբեր վթարային իրավիճակներում ջրածնային ռիսկերի մակարդակը և կանխատեսել դրանց զարգացումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ջրածնի վերահսկման և վնասակար հետևանքների կանխարգելման տեխնիկական միջոցներին, այդ թվում՝ պասիվ և ակտիվ պաշտպանության համակարգերին, վթարային կառավարման ռազմավարություններին և անվտանգության լրացուցիչ միջոցառումների մշակմանը։ Աշխատությունը ներառում է տեսական հիմնավորումներ, ինժեներական հաշվարկներ, փորձարարական և մոդելային վերլուծություններ, ինչպես նաև գործնական առաջարկություններ, որոնք կարող են նպաստել ատոմային էլեկտրակայանների շահագործման անվտանգության բարձրացմանը և ծանր վթարների հետևանքների նվազեցմանը։ Գիրքը նախատեսված է միջուկային էներգետիկայի, ռեակտորաշինության և անվտանգության ոլորտների գիտաշխատողների, նախագծող և շահագործող ինժեներների, կարգավորող մարմինների մասնագետների, ասպիրանտների և ուսանողների համար, ովքեր հետաքրքրված են ատոմային էներգետիկայի անվտանգության արդի խնդիրների և դրանց լուծման մեթոդների ուսումնասիրությամբ։

Биология

Աշխատությունը նվիրված է Armenian Nuclear Power Plant շրջակա ագրոցենոզներում գյուղատնտեսական մշակաբույսերի վիճակի մոնիտորինգի արդյունքների ուսումնասիրությանը և դրանց գիտական վերլուծությանը՝ նպատակ ունենալով գնահատել շրջակա միջավայրի վրա հնարավոր ազդեցությունները և գյուղատնտեսական էկոհամակարգերի կայունությունը։ Գրքում ներկայացվում են տարբեր մշակաբույսերի՝ հացահատիկների, բանջարեղենի և կերային բույսերի ռադիոէկոլոգիական և ագրոքիմիական ցուցանիշների երկարաժամկետ դիտարկումների տվյալները, ինչպես նաև դրանցում կուտակվող հնարավոր աղտոտիչների և իզոտոպների մակարդակները։ Հեղինակը վերլուծում է հողի, ջրի և բույսերի միջև փոխազդեցությունները, աղտոտման հնարավոր ուղիները և էկոլոգիական հավասարակշռության վրա ազդեցող գործոնները՝ առանձնացնելով ինչպես բնական, այնպես էլ տեխնածին ռիսկերը։ Աշխատության մեջ քննարկվում են մոնիտորինգային մեթոդաբանության առանձնահատկությունները, փորձարարական տվյալների վիճակագրական մշակումը և ստացված արդյունքների համեմատությունը միջազգային նորմատիվների հետ։ Ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի ռադիոէկոլոգիայի, գյուղատնտեսական անվտանգության, շրջակա միջավայրի պահպանության և կայուն զարգացման քաղաքականության ձևավորման համար՝ ապահովելով գիտական հիմք շրջակա ագրոցենոզների վերահսկման և ռիսկերի նվազեցման միջոցառումների մշակման համար։